خرید سکه کلکسیونی
تاریخ دریافت خبر:
چاپارخانه‌ ها در ایران؛ کارکنان و امکانات چاپارخانه ها

در قسمت قبل در مورد ساختمان چاپارخانه ها، این بناهای مهم بین راهی، توضیح دادیم. در این قسمت با کارکنان این چاپارخانه ها و امکاناتی که برای خدمت به چاپارها و مسافران در اختیار داشتند، آشنا می شویم. با کجارو همراه باشید.

در قسمت قبلی مقاله ی چاپارخانه ها در ایران، ساختمان این بناها را بررسی کردیم. همان طور که دیدید این بنا دارای چند قسمت عمده شامل بالاخانه، حیاط و... است. هر کدام از این بخش ها به کاری اختصاص داشته است. بخشی برای اقامت مسافر، قسمتی متعلق به نایب چاپارخانه و شاگردهای چاپارخانه و قسمتی برای نگهداری اسب ها و اسباب سفر مسافران.

در این چاپارخانه ها افرادی به عنوان مسئول و خدمه، کار می کردند که در ادامه با آنها و وظایفشان آشنا می شویم.

چاپارخانه

نایب چاپارخانه

مسئول و سرپرست چاپارخانه که نایب چاپارخانه نامیده می شد، از طرف مسئول چاپارخانه های آن خط، استخدام می شد. نایب چاپارخانه لباس فرم مخصوص داشت. اوژن اوبن در سفرنامه ی خود نوشته است که لباس نایب چاپارخانه، شامل نیم تنه ای آبی و کلاه پوستی بوده است. نایب چاپارخانه معمولا جزو بزرگ ترین مقام های دولتی هر منطقه بود.

چاپارخانه

طبق نوشته های اوژن اوبن، حقوق نایب چاپارخانه در سال ۱۳۲۴ هجری قمری، ماهی سه تومان بوده است. مکنزی در کتاب خود یعنی سفرنامه ی شمال که مربوط به سال ۱۲۷۵ هجری قمری است نوشته است که:

« رئیس چاپارخانه مانند همکارانش در سایر نقاط، سالی ۵۰ تومان حقوق دریافت می کند و یک خروار جو.»

وظایف نایب چاپارخانه عبارت بود از تهیه کردن و آماده نگه داشتن اسب ها به اندازه ی کافی، استخدام شاگرد چاپار، نگهداری و تعمیرات چاپارخانه، تهیه ی امکانات رفاهی برای استراحت چاپارها و مسافرانی که در آن چاپارخانه اقامت می کردند.

نایب چاپارخانه لباس فرم مخصوص داشت و جزو بزرگ ترین مقام های دولتی هر منطقه بود.

تامین بودجه ی چاپارخانه و حساب رسی دخل و خرج آن و گزارش آنها به رئیس خط چاپاری و نایب خط، از دیگر وظایف او بود.

معمولا یکی از همین نایب های چاپارخانه به عنوان نایب خط چاپاری، سرپرستی بقیه را به عهده می گرفت.

شاگرد چاپار

شاگرد چاپار، یکی دیگر از کارکنان چاپارخانه ها بوده است که معمولا چند نفر از آنها زیر نظر نایب چاپارخانه کار می کردند. وظیفه ی اصلی شاگرد چاپار، همراهی کردن مسافری بوده که برای سفر از منزلی که اقامت داشته است، اسبی برای ادامه ی مسیر کرایه می کرده است. شاگرد چاپار موظف بود از یک چاپارخانه تا چاپارخانه ی بعدی، مسافر را از مسیری که قبلا تعیین و مشخص شده بود، راهنمایی و همراهی کند. همچنین او می بایست مواظب اسب های چاپارخانه باشد که از آنها بیشتر از حد توانشان، کار نکشند. این شاگرد بعد از رساندن مسافر به چاپارخانه ی مقصد، اسب ها را به چاپارخانه ی اولیه برمی گرداند.

استفاده از شاگرد چاپار برای مسافرت چاپاری، اجباری بوده است. طبق قانون، هر کسی که از چاپارخانه استفاده می کرد، باید با شاگرد چاپار حرکت می کرد تا شاگرد چاپار اسب ها را به چاپارخانه ی اولیه برگرداند.

شاگرد چاپارها هم لباس مخصوص داشتند که شامل نیم تنه ی نمدی و شلوار آبی فراخ بود.

حقوق یک شاگرد چاپار علاوه بر انعامی که از مسافران بعد از رساندن آنها به مقصد می گرفت، به گفته ی اوژن اوبن، ماهی دو تومان بود.

در سفرنامه ها به ویژگی های این شاگردهای چاپارخانه اشاره شده است. یکی از آنها، شناخت صحیح از اسب های خوب بوده است طوری که آنها همیشه بهترین اسب ها را برای خود انتخاب می کردند. همچنین، آنها معمولا از زین استفاده نمی کردند و بیشتر روی بار می نشستند و افساری به کار نمی بردند. فقط یک رشته طناب یا بند را به یک طرف دهنه ی اسب می بستند.

چاپارخانه

امکانات چاپارخانه ها

بنای چاپارخانه

چاپارخانه ها در سفرهای چاپاری در حقیقت نوعی اقامتگاه کوتاه مدت بوده اند. همان طور که در قسمت قبلی مقاله هم ذکر شد، چاپارخانه ها به لحاظ نظافت شرایط بهتری از کاروانسراها داشتند و ظرفیت آنها محدود بوده است. البته امکانات اولیه ی آنها برای اقامت کافی نبوده و مسافر باید از وسایلی که به همراه داشت استفاده می کرد.

چاپارخانه

اسب و سایر حیوانات

اسب از ارکان اصلی تشکیلات چاپاری و رایج ترین وسیله ی حمل و نقل بار، مسافر و ارسال پیام توسط چاپار سواره بوده است.

در چاپارخانه های بین راهی، با توجه به اهمیت مسیر و مقدار تردد، تعداد اسب هایی که نگهداری می شده، متفاوت بوده است. معمولا در چاپارخانه های عادی، بین ۶ تا ۸ اسب، باید نگهداری و آماده می شد.

چاپارخانه

مهمان خانه

به تدریج، با رسیدن به اواخر دوره ی ناصری که مصادف با برنامه های راه سازی شرکت های ایرانی، روسی و انگلیسی و رواج تدریجی و روزافزون وسایل نقلیه بود به دنبال شوسه کردن راه های تهران – قزوین و تهران – قم، نیاز بود تا در منزل های تعیین شده ی بین راهی، مراکزی به عنوان مهمان خانه، ساخته شود.

برای اولین بار در قزوین، مهمان خانه ای که دارای محوطه ای به اسم چاپارخانه برای نگهداری اسب ها و وسایل نقلیه ی مختلف بود، ساخته شد.

در سفرنامه ها درباره ی این مهمان خانه ها توضیحاتی داده شده است. از جمله اینکه دو قسمت داشته اند. یک قسمت برای نگهداری درشکه و اسب های یدکی چاپاری و مسافران و قسمت دیگر برای اقامت مسافران.

این درشکه خانه ها و اصطبل ها برای رفع احتیاج مسافران و تاجران، قاطر، اسب و درشکه های متعددی در اختیار داشته است.

به دنبال ایجاد این مهمان خانه در مسیر راه شوسه ی تهران – قزوین، در هر ایستگاه مهمان خانه ای دایر شد که در سفرنامه های آن دوره، توصیف این مهمان خانه ها آمده است.

چاپارخانه

یکی از مهم ترین کارکردهای این چاپارخانه ها، استفاده از آنها به عنوان محل اقامت موقت مسافران بوده است.

مدتی بعد، با ایجاد راه شوسه ی تهران – قم، در این مسیر هم مهمان خانه هایی به شکل ترکیبی از کاروانسرا و چاپارخانه که کمی امروزی تر شده بود، ساخته و تجهیز شد. به دنبال آن، در مسیرهای دیگر هم پس از شوسه شدن جاده، مهمان خانه هایی که بعضی از آنها بسیار مختصر و فقط از یک قهوه خانه تشکیل شده بود، ایجاد شد.

یکی از مهم ترین کارکردهای این چاپارخانه ها، استفاده از آنها به عنوان محل اقامت موقت مسافران بوده است. بسیاری از مسافران نیز ترجیح می دادند که از امکانات چاپارخانه ها برای سفر استفاده کنند. به این نوع از سفر، سفر چاپاری می گفتند.

در مقاله های بعدی به طور مفصل به سفرهای چاپاری، می پردازیم.

منبع چاپارخانه‌ها و راه‌های چاپاری در ایران برچسب‌ها بناهای تاریخی تهران قزوین بنای تاریخی قم بناهای تاریخی ایران

لینک کوتاه: betanews.ir/news/396004

خبر فوق مربوط به رسانهکجارو می باشد و جستجوگر هوشمند بتانیوز صرفا آن را بازنشر کرده است. مشاهده در سایت منبع : لینک مستقیم