خرید سکه کلکسیونی
تاریخ دریافت خبر:
میرزا یونس رشتی معروف به میرزا کوچک فرزند میرزا بزرگ به سال 1298 قمری در یک خانواده متوسط گیلانی به دنیا آمد و در یازدهم آذرماه 1300 شمسی در چهل سالگی از دنیا رفت. مردی که هم‌عصرانش در یک موضوع باهم اتفاق نظر دارد و آن اینکه میرزا مردی بود وطن‌پرست و عدالت‌خواه. به مناسبت سالروز شهادت این بزرگ مرد ایرانی نگاهی کوتاه به قیام او از لابه‌لای منابع تاریخی خواهیم داشت. ایرانی وطن‌پرستی که به استقلال و آزادی ایران می‌اندیشید/ روایت هم‌عصران میرزا از سردمدار قیام جنگل خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)- نهضت جنگل در گیلان به رهبری میرزاکوچک خان یکی از نخستین و مهمترین جنبش های پارتیزانی در تاریخ معاصر ایران است. میرزا که قبلا هم در نهضت مشروطیت و هم در جنگ گمش تپه با طرفداران محمدعلی شاه تجربه خوبی به دست آورده بود اینک با شروع جنگ جهانی اول و اشغال ایران و از همه مهمتر دیدن فقر و فلاکتی که برسرتاسر ایران حکمفرما بود احساس مسئولیت و وظیفه کرد و تفکر جنبش در ذهن وی ریشه گرفت...» میرزا کوچک خان در شورش شاهسون ها همراه یفرم خان و سردار اسعد به کمک ستارخان شتافت اما بیمار شد و به تهران بازگشت. در غایله ترکمن ها که به تحریک محمدعلی شاه مخلوع ایجاد شد جز مشروطه خواهان داوطلب به گمش تپه گرگان رفت اما در یکی از جنگ ها گلوله خورد و زخمی شد. او را به همراه سه زخمی دیگر به قفقاز فرستادند تا در یکی از بیمارستان های آنجا که برای مداوای این قبیل جراحات آمادگی بیشتری داشتند معالجه شود.

میرزا کوچک خان؛ ایرانی وطن پرست

محمد ساعد مراغه ای که بعدها نخست وزیر ایران شد در خاطرات خود به نحوه آشنا شدنش با میرزا کوچک اشاره می کند و می نویسد: «آشنایی من و میرزا کوچک خان به نحوی عجیب آغاز شد، در آن تاریخ سرکنسول تفلیس بودم و برای بازرسی به بادکوبه آمده بودم. به من اطلاع دادند که چهار ایرانی مجروح در یک کشتی روسی به سر می برند و کشتی در بادکوبه لنگر انداخته است. مقامات رسمی روسی از من خواستند که شخصا آنها را تحویل بگیرم. به این طریق با میرزا کوچک خان که یکی از آن چهار تن بود آشنا شدم. این بیچاره ها چنان مجروح شده بودند که هوش و حواس عادی برایشان نمانده بود. حتی تا دو سه روز بعد از اینکه آنها را به بیمارستان منتقل کردیم به هوش نیامدند.

دوتن از این مجروحان در نتیجه شدت جراحاتی که برداشته بودند درگدشتند ولی میرزا کوچک خان خوشبختانه زنده ماند... ایرانی وطن پرستی بود که به آزادی و استقلال میهنش عقیده داشت و حاضر بود در این راه کشته شود. از تهران به کنسولگری دستور رسید که مخارج معالجه او را تمام و کمال بپردازیم و پرداختیم. روس ها هم خوی و اخلاق او را سخت می پسندیدند و برای شخصیتش احترام قایل بودند. روزی که از بیمارستان مرخص شد یکسره به دیدنم آمد و قول داد که این دوستی نویافته را هرگز از دست ندهد و خدماتم را روزی جبران کند. میرزا کوچک خان مردی بود وطن پرست ولی داعیه های فراوانی داشت. مبارزی بود مذهبی که می خواست افکار انقلابی خود را در جامه مذهب عرضه کند و فوق العاده تیزهوش و قاطع و سریع الانتقال بود.» روایت بهار از پیوستن میرزا به جمعیت اتحاد اسلام

قبل از اینکه نهضت جنگل با برنامه روشن سوسیالیستی پایه ریزی شود میرزا کوچک خان به عضویت جمعیت اتحاد اسلام در آمده بود و مبارزاتی که در طول جنگ جهانی اول علیه روس و انگلیس در خطه گیلان انجام می داد به ظاهر تحت لوای اتحاد اسلام صورت می گرفت.

ملک الشعرای بهار در این باره می نویسد: «...میرزا کوچک خان با عقیده اتحاد اسلام به گیلان رفت و در جریان جنگ بین الملل تشکیلاتی در رشت و جنگل فومن به نام اتحاد اسلام راه انداخت و مقداری اسلحه توسط دعاة ترک و کارگزاران آلمانی به او رسید. در اواخر جنگ بین الملل عده او معتنابه شد و بعد از خاتمه جنگ کارش به جایی رسید که توانست جلو قوای انگلیس که خیال عبور از انزلی به سوی بادکوبه را داشتند اسباب تشویش خیال شود و کاری کند که آنها ناچار شوند با او کنار آیند... و عاقبت کارش به جایی رسید که اگر می خواست حقیقتا می توانست به تهران حمله کند و به کمک آزادیخواهان ناراضی حکومت مرکزی را براندازد. ولی این کار را نکرد و فرصت از دست رفت... بالجمله مرحوم میرزا مردی بود مذهبی و غالبا استخار می کرد و نظراتش محدود بود.»

میرزا کوچک خان؛ یک ایده آلیست باشرف و باایمان

ژنرال دنسترویل، فرمانده قوای انگلیس درایران که موقعیت کشور خود را با وجود فردی چون میرزاکوچ خان در خطر می دید در خاطرات خود درباره نهضت جنگل و سردمدار آن می نویسد: «به قراری که شهرت دارد میرزا کوچک خان خیلی در مذهب متعصب است و از لحاظ هوش و عقل هم برجستگی خاصی ندارد. مع الوصف به عقیده من وطن پرستی است حقیقی که امثالش در ایران کمیاب است. قریب بیست نفر افسر آلمانی و اتریشی و عثمانی دورش را گرفته و او را آلت پیشرفت مقاصد خود قرار داده اند. میرزا تصور می کند که این اشخاص در خدمت او هستند و برای پیشرفت مقاصد جنگل کار می کنند، غافل از اینکه همه آنها در فکر مصالح کشورهای خود هستند و در جریان اقداماتی که انجام می دهند به اصل کار وی لطمه می زنند و تمام هوش و درایتشان صرف پیشبرد اغراض شخصی می شود.

نهضت جنگل که از طرف میرزا کوچک خان انقلابی معروف که یک ایده آلیست باشرف و باایمان است تشکیل یافته. پروگرام او حاوی همان افکار و همان مرام های مبتذل و غیرقابل تحمل است. من جمله آزادی، مساوات، برادری، ایران مال ایرانیان است، دورباد خارجی، و از این قبیل شعارها. تصریح سایر مواد برنامه او بی فایده است چون هم طولانی است و هم دروغ محض. دنیا از دست این مرام ها به ستوه آمده است.»

پایان کار میرزاکوچک خان به روایت «ایران در دوره سلطنت قاجار»

علی اصغر شمیم پایان قیام میرزا کوچک خان را این گونه روایت می کند: «تشنجات سیاسی چند ماهه آخر سال 1338 و اوایل سال 1339 قمری میرزا را در قیام علیه هیات های حاکمه دلیرتر و مصمم تر گردانید و او به حالت تدافعی در برابر نیروی قزاق در پناه جنگل باقی ماند. دولت سیدضیاءالدین که وارث موفقیت درخشان کابینه های سپهدار و مشیرالدوله درباره عقد پیمان مودت با رژیم شوروی بود، پس از حصول اطمینان از اینکه دولت شوروی دیگر از رژیم بلشویکی گیلان حمایت نخواهد کرد و در استقرار نفوذ سیاسی، نظامی دولت مرکزی ایران در گیلان با مقامات ایرانی همکاری خواهد نمود، تصمیم گرفت که انقلاب گیلان و قیام میرزا کوچک خان را ریشه کن سازد.

عملیات نظامی علیه متجاسرین گیلان، بلافاصله پس از تشکیل دولت قوام السلطنه آغاز و قشمت عمده مازندران از نیروهای متجاسرین پاک گردید. احسان اله خان در تنکابن از قوای دولتی شکست خورد و می خواست به روسیه برود اما میرزا و خالو قربان که اندکی پیش از آن تاریخ از احسان الله خان رنجیده بودند، بار دیگر به کمک او شتافتند و نیرویی به عده دو هزار نفر در محور لاهیجان - سفیدرود دربرابر نیروی دولتی تجهیز کردند. این نیرو نیز شکست خورد و بین سران حکومت انقلابی گیلان دشمنی سخت بروز کرد. احسان الله خان شکست خورد و به باکو گریخت و خالوقربان از میرزا جدا شد و حیدر عمو اوغلی به دست میرزا به قتل رسید و میرزا به پسیخان در پناه جنگل عقب نشست. زدوخورد نیروهای دولتی با بقایای حکومت انقلابی گیلان و میرزا به طول انجامید، کابینه قوام السلطنه در مجلس دچار تشنج گردید ولی سردارسپه مقاومت ورزید و تصفیه کارگیلان را شخصا برعهده گرفت و با قوای دولتی در اواسط مهرماه 1300 شمسی عازم شمال شد.

تئودور روشتاین، وزیرمختار و نماینده فوق العاده شوروی در ایران بنا به قولی که به احمدشاه داده بود، درصدد برآمد که میرزا کوچک خان را از ادامه عملیات ضد دولت مرکزی بازدارد و او را به تسلیم در برابر حکومت ایران برانگیزد و نامه هایی در این زمینه به او نوشت. اما میرزا در وضع ناگواری قرار گرفته بود، او مایل نبود به دولت ایران تسلیم شود، زیرا به این دولت اعتماد نداشت و نیز نمی خواست به خاک شوروی برود چون احساسات دینی و تعصب مذهبی او مانع از انجام چنین عملی بود و از طرف دیگر قدرت پایداری در برابر نیروی مجهز دولتی را که سردار سپه آن را هدایت می کرد در خود نمی دید. با این همه مقاومت را بر فرار به روسیه و یا تسلیم به دولت ترجیح داد و آن قدر پایداری کرد تا تنها ماند. آنگاه که سردار سپه به رشت وارد شده و خالوقربان تسلیم گردیده بود، میرزا با یک نفر آلمانی که از دوستان صمیمی او بود، در گرنه بین طالش و خلخال از سرما هلاک گردید (ربیع الثانی 1340 قمری=آذرماه 1300 شمسی). یکی از افراد طالش سر میرزا را برید تا به طمع جایزه به فرمانده نیروهای دولتی تسلیم کند و بدین ترتیب نهضت جنگل پایان یافت.»

لینک کوتاه: betanews.ir/news/395156

خبر فوق مربوط به رسانهخبرگزاری کتاب می باشد و جستجوگر هوشمند بتانیوز صرفا آن را بازنشر کرده است. مشاهده در سایت منبع : لینک مستقیم