تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
تلاش برای جایگزین کردن دلار در مبادلات جهانی افزایش داشته است

عصراقتصاد: بحث کنار گذاشتن دلار از تبادلات مالی چندی است که در میان سیاستمدارها و تصمیم گیران اقتصاد برخی از کشورهای جهان داغ شده است. شاید بتوان یکی از دلایل مطرح شدن این مضووع را تغییرات اساسی دانست که در اقتصاد جهان به خصوص در چند سال اخیر رخ داده و تعدادی از کشورها را به صرافت جایگزین کردن واحد های پولی جایگزین به جای استفاده از دلار انداخته است.

البته این موضوع تنها به استفاده از واحد پولی پر استفاده دیگر مانند یورو و پوند محدود نمی شود. در مواقعی کشورها در مبادلات تجاری دو جانبه و چند جانبه با یکدیگر تلاش کرده اند که واحد های پولی ملی خود را جایگزین استفاده از دلار کنند. البته باید به این موضوع نوع برخورد آمریکا و سیاست های بین المللی و اقتصادی دو سال اخیر این کشور را باید اضافه کرد.

از 2 سال پیش و زمانی که دونالد ترامپ به عنوان رئیس جمهور آمریکا سیاست های اقتصادی و بین المللی این کشور را تغییر داد بیش از هر زمان دیگر در بین سایر کشورها اراده برای خروج از سلزه دلار به وجود آمد. در واقع سیاست های اقتصادی دونالد ترامپ که به شدت منتقد و مخالف پیمان های چند جانبه بین المللی است باعث شده که حتی متحدان طراز اول این کشور مانند اتحادیه اروپا هم به فکر جایگزینی یورو در مبادلات خود با سایر کشورها به جای دلار باشند.

چرا دلار جهانی است ؟

امروزه دلار یک ارز جهانی به حساب می آید که برای تجارت در سراسر جهان پذیرفته شده است. با این همه برخی از ارزهای جهان برای اکثر معاملات بین المللی پذیرفته می شوند. اما محبوب ترین ارز برای مبادلات بین المللی همچنان دلار است و بعد از آن یورو و ین ژاپن قرار دارد.

با این همه دلار آمریکا محبوب ترین ارز برای مبادلات بین المللی است و در حدود 64 درصد از ذخایر ارزی خارجی بانک های مرکزی شناخته شده را در جهان تشکیل می دهد. این باعث شده که دلار در عمل ارز جهانی نام بگیرد.

نزدیکترین ارز مورد استفاده در ذخایر ارزی جهان بعد از دلار، یورو است. با این همه تنها 19.9 درصد از ذخایر ارزی بانک های مرکزی شناخته شده در سه ماهه دوم سال 2017 به صورت یورو بود. احتمال استفاده بیشتر از یورو در برابر دلار در حال افزایش است زیرا بحران منطقه یورو در حال از میان رفتن است.

قدرت نسبی اقتصاد ایالات متحده از ارزش ارز آن حمایت می کند و به همین دلیل دلار قوی ترین ارز است. در خارج از این کشور در حدود 580 میلیارد دلار استفاده می شود که حدود 65 درصد از کل دلارهای آمریکا را تشکیل می دهد. 75 درصد از این میزان را 100 دلاری، 55 درصد 50 دلاری و 60 درصد به صورت اسکناس 20 دلاری است. اکثر این اسکناس ها در کشورهای تشکیل شده از اتحاد شوروی سابق و آمریکای لاتین وجود دارند. آنها اغلب در معاملات روزمره به عنوان ارزهای احتیاطی استفاده می شوند.

حضور دلار به صورت پول نقد در معاملات جهانی تنها نشانه از نقش دلار به عنوان یک ارز جهانی نیست. بیش از یک سوم تولید ناخالص داخلی جهان مربوط به کشورهایی است که پشتوانه ارزهای خود را دلار در نظر گرفته اند.عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عمان، اردن و کلمبیا از جمله این کشورها هستند. این غیر از هفت کشوری است که دلار آمریکا را به عنوان ارز ملی در نظر گرفته اند. این کشورها عبارتند از اکوادور، تیمور شرقی، السالوادور، جزاری مارشال، میکرونزی، پالائو و جزایر ویرجین بریتانیا.

در بازار ارزهای جهانی، دلار در حال حکمفرمایی است. نود درصد از تجارت بازار ارز جهانی موسوم به فارکس forex)) شامل دلار آمریکا است. دلار فقط یکی از 185 ارز جهان است که طبق لیست سازمان بین المللی استاندارد است اما بیشتر این ارزها فقط در داخل کشور خود استفاده می شود و از لحاظ نظری، هر یک از آنها می تواند دلار را به عنوان ارز جهان جایگزین کند.

تقریبا 40 درصد از وام های جهانی به دلار صادر می شود. د نتیجه، بانک های خارجی برای انجام کسب و کار نیاز به پول زیادی دارند. این موضوع طی بحران مالی سال 2008 مشخص شد. بانک های غیر آمریکایی در دارایی های بین المللی خود که به صورت ارزهای خارجی بود در حدود 27 تریلیون در اختیار داشتند. از این مبلغ، 18 تریلیون به صورت دلار آمریکا بود. در نتیجه، بانک فدرال ایالات متحده مجبور شد خط مبادله دلار خود را افزایش دهد و این تنها راهی بود که بانک های جهان با کمبود ذخایر دلاری مواجه نشوند.

یوآن چین در تلاش برای دلار شدن !

اما در سال های اخیر و با توجه به رشد اقتصادی کشورهایی مانند چین و هند، رفته رفته ابهت و سیطره دلار در اقتصاد جهان در حال تهدید است.

اواخر سال گذشته میلادی، شی جین پینگ رهبرچین گفت که زمان آن است که کشورش "به مرکزیت در جهان" برسد.

راه های بسیاری برای چین برای انجام این کار وجود دارد، از جمله ترویج جهانی سازی، افزایش کمک های خارجی و توسعه فن آوری های پیشرفته. یکی دیگر از گام های مهم در گرفتن «مرکزیت» این است که در مرکز اقتصاد جهانی قرار گیرد. برای رسیدن به این هدف، چین در تلاش است تا روند بین المللی کردن پول خود را شتاب دهد. روندی که از سال 2016 و زمانی که صندوق بین المللی پول تصمیم گرفت که یوآن چین را در سبد ویژه ارزی خود قرار دهد، به طور جدی آغاز شده است. در حال حاضر در حدود یک درصد از ذخایر ارزخارجی بانک های مرکزی جهان به صورت یوآن است و امکان افزایش این مقدار در آینده وجود دارد.

یوآن چین در اولین هفته سال جاری به بالاترین سطح خود در برابر دلار آمریکا رسید. علت این امر این بود که بوندس بانک آلمان Bundesbank)) اعلام کرد که یوان را برای اولین بار در ذخایر ارزی خود قرار داده است. بانک مرکزی فرانسه هم پس از آن اعلام کرد که در حال حاضر برخی از ذخایر در یوان ذخیره شده است.

البته تغییر جهانی دلار به یوآن یا سایر ارزهای دیگرهزینه هایی هم در بر خواهد داشت. به دلیل اینکه اکثر ذخایر بانک مرکزی در کشورهای مختلف به صورت دلار نگهداری می شوند، هر تغییری به ارزهای دیگر مانند یوآن، هزینه بالایی در پی خواهد داشت. در ماه ژوئن، بانک مرکزی اروپا اعلام کرد که مبلغ 500 میلیون یورو (611 میلیون دلار) از اوراق قرضه آمریکا با اوراق بهادار یوآن مبادله شده است. اما این یک حرکت کوچک بود: بانک مرکزی اروپا 44 میلیارد یورو در ذخایر ارز خارجی دارد، اما با این وجود نشان دهنده رشد و تاثیر چشمگیر چین در نظام مالی جهانی است.

از سوی دیگر تلاش های چین و روسیه برای افزایش مبادلات مالی خود با ارزهای ملی خود ادامه دارد. دولت روسیه، اکتبر گذشته، از توافق بین حکومتی با چین در باره تعاملات طرفین با پول های ملی (روبل و یوآن) پرده برداشت.

بر این أساس بانک "ای ان جی" تعاملات دو کشور چین و روسیه توسط روبل یا یوآن طی چهار سال گذشته چهار برابر شده و به مرز ۱۸ تا ۱۹ درصد کل تعاملات تجاری میان دو کشور رسیده است.

جایگزینی که از سردسیر آمد

از سوی دیگر چهار سال پس از نخستین تحریم های غربی علیه مسکو برای الحاق کریمه به فدراسیون روسیه و ادامه تنش ها در شرق اوکراین، محدودیت های آمریکا علیه تراکنش های مالی روسیه تشدید شده است و همراه با آن، احتمال مخاطرات و پیگرد قانونی تجار و شرکت های روسیه در آمریکا که با دلار تعامل می کنند، به شدت افزایش یافته است. در چنین شرایطی، وزیر اقتصاد و دارایی روسیه و رئیس بانک مرکزی این کشور به زودی طرح کاهش دلار در تعاملات روسیه که در جهت دلار زدایی اقتصاد این کشور است را به دیمیتری مدودف، نخست وزیر روسیه ارائه خواهند داد.

در همین حال، چندین شرکت بزرگ روسیه در حال بررسی راه کارهایی برای انجام معاملات خود با دیگر شرکت ها بدون استفاده از دلار هستند. دولت روسیه نیز شرکت های این کشور را تشویق می کند که به منظور کاهش وابستگی به دلار آمریکا، در مبادلات خود از دیگر ارزها بیشتر استفاده کنند.

بانک مرکزی روسیه هفته گذشته اعلام کرد حجم مبادلات غیر دلاری شرکت های این کشور افزایش یافته است. به نحوی که سهم روبل از مبادلات کالایی میان روسیه و چین و روسیه و هند اکنون بین ده تا بیست درصد کل ارزش تجارت میان این کشورها رسیده است.

بانک مرکزی روسیه در بخش دیگری از گزارش خود اعلام کرد سهم مبادلات غیر دلاری در بخش خدمات صنعتی بسیار بیشتر است.

خبرگزاری فرانسه در این مورد می نویسد: برقرار تحریم های واشنگتن علیه ایران و ادامه جنگ تجاری با چین به نزدیکی بیشتر مشتریان شرکت های روسی برای کنار گذاشتن دلار در تعاملات خود با روسیه کمک بسیار زیادی کرده است.

کارشناسان شرکت بزرگ بیمه آلمانی هرمس به خبرگزاری فرانسه گفته اند: تلاش های گذشته روسیه در جهت دلار زدایی از اقتصاد این کشور ناموفق بوده است، اما هم اکنون شرایط مناسب برای این اجرای این استراتژِی با افزایش موازین محافظه کارانه اقتصادی در آمریکای تحت ریاست جمهوری دونالد ترامپ فراهم شده است.

هرمس برآورد می کند در صورتیکه روند کنونی با این سرعت ادامه یابد، روسیه ظرف ۱.۵ تا ۵ سال به نحو تعیین کننده ای وابستگی اقتصاد خود به دلار را کاهش خواهد داد.

در این راستا، اتحادیه اروپا و چین نامزدهای بالقوه ای برای شرکت در طرح دلار زدایی هستند. این دو مجموعاً طرف ۶۰ در صد تجارت خارجی روسیه هستند.

در راه افزایش معاملات غیر دلاری میان دو کشور، صندوق سرمایه گذاری روسیه با همکاری چین ۷۰ میلیارد دلار یوآن تخصیص داده است. این صندوق به منظور تنظیم مبادلات میان دو کشور با پول های ملی آنها ایجاد شده است و نخستین تراکنش های مالی با پول ملی و با کنار زدن دلار در سال ۲۰۱۹ آغاز خواهد شد. رئیس اقتصاد دانان صندوق سرمایه گذاری روسیه اعلام کرده است که روسیه این تجربه را با کشورهای دیگر ادامه خواهند داد.

شرکت روسی آلروسا به عنوان بزرگترین تولیدکننده الماس در جهان اعلام کرد که این شرکت از تابستان گذشته، یک سامانه تراکنش های مالی با استفاده از یوان راه اندازی کرده است. آلروسا از مبادلات غیر دلاری با یکی دیگر از مشتریان هندی خود نیز خبر داد.

شرکت سورگوت نفته گس که در حوزه انرژی فعال است، شرکت کشاورزی روسارگو و شرکت استخراج معدن نوریلسک نیکل نیز از دیگر شرکت های روسی هستند که در حال کار روی سامانه های تراکنشی مشابه هستند.

ایران: یورو به جای دلار

ایران هم با توجه به شرایط خاص خود که به دلیل تحریم های یک جانبه آمریکا صورت گرفته است، تلاش کرده که استفاده از ارزهای محلی و سایر ارزهای بین المللی را در دستور کار خود قرار دهد.

آخرین تلاش در این مورد حضور ایران در اجلاس 8 کشور اسلامی موسوم به D8 در ترکیه بود که در این اجلاس تلاش شد که کشورهای عضو به استفاده از ارزهای ملی خود در تبادلات تجاری خود با یکدیگر تشویق شوند و سازوکاری برای این کار انجام بگیرد.

البته اقدامات ایران در جهت کاهش وابستگی خود به دلار،نه از همان اولین روزهای خروج آمریکا از برجام بلکه بسیار پیشتر از آن آغاز شد. ایران تلاش کرده که استفاده از دلار را تا حد امکان در مبادلات خارجی خود با سایر کشورها محدود کند و به جای آن استفاده از ارز هایی مانند یورو را در دستور کار خود قرار داده است. از سویی دیگر ایران تلاش می کند استفاده از ارزهای ملی مبادلات دو جانبه خود را با کشورهایی مانند هند و روسیه قرار دهد و در این زمینه به توافقاتی هم رسیده است.

اما مهمترین اقدام ایران برای کاهش تبادلات مالی خود به دلار، از سوی اتحادیه اروپا صورت گرفته است. اتحادیه اروپا به رهبری کشورهای فرانسه، آلمان و انگلیس در حال بررسی بر روی ایجاد یک شرکت مالی متعهد برای دور زدن تحریم ها علیه ایران و همکاری با ایران برای ادامه فروش نفت آن است که به نظر می رسد که آخرین مراحل خود را می گذراند. هدف این سیستم مالی، انجام معاملات با ایران از طریق سیستم دلار محور سوئیفت است زیرا درحال حاضر ایالات متحده از نفوذ قابل توجه و توان دسترسی بسیار بالایی به سیستمهای نقل و انتقالات مالی بین المللی مانند سوئیفت برخوردار است. البته علیرغم این تلاش ها به نظر می رسد که ارتقای ارزش یورو به عنوان ارز جایگزین آسان نیست و نیازمند زمان است.

اما به گفته برخی از کارشناسان، تلاش ها در جهت بالا بردن ارزش یورو و استقبال از ایده خرید و فروش نفت به یورو، به نوعی از تضعیف نفوذ و جایگاه مالی ایالات متحده خبر می دهد که می تواند در بلند مدت به از میان رفتن تسلط دلار آمریکا بر سیستم های مالی بین المللی ختم شود.

از سوی دیگر چین با راه اندازی طرح امضای قراردادهای نفتی به یوان تلاش کرده تا با تقویت ارزش پول ملی چین خطرات احتمالی ناشی از ارز خارجی در صورت اعمال هر گونه تحریم را کاهش داده و با خارج کردن دلار از سیستم مالی خود نفوذ سیاسی، جغرافیایی و اقتصادی خود را تقویت کند.

البته در حال حاضر دلار آمریکا هنوز قدرتمندترین ارز در سیستم مالی بین المللی است. اما اگر تحریمهای اقتصادی ایالات متحده (بویژه در خصوص خودداری از خرید نفت ایران) به اندازه ای برسد که منجر به ناخشنودی کشورهای نیازمند به نفت ایران گردد، به مررو زمان کشورهای بیشتری بدنبال یافتن جایگزین و راه حل تجاری مناسب برای مقابله با سیستم مالی آمریکا خواهند بود و این نیز در دراز مدت به از بین رفتن جایگاه و تسلط دلار آمریکا بر سیستم مالی بین المللی سرعت می دهد.

   #روسیه #چین #یورو #دلار آمریکا #بانک مرکزی #اتحادیه اروپا #دونالد ترامپ #فرانسه #اقتصاد جهان #آلمان

محتوای خبر «تلاش برای جایگزین کردن دلار در مبادلات جهانی افزایش داشته است» را در سایت «عصر اقتصاد» ببینید