تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
شاه در اوج قدرت به اوج توهم رسید و در اوج قدرت به اوج فساد رسید؛ و بعد به اوج ذلت رسید. 282918_742.jpg

شعارسال: کار آمدی نظام دینی یکی از بحث های مهم و اساسی در محافل آکادمیک و رسانه ای در کشورمان است. موضوعی که با تشکیل جمهوری اسلامی بیش از گذشته طرح شده و تجریه عملی جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته بیشتر بر این بحث دامن زده است. از این رو عده ای معتقد اند نظام دینی اصولا در عصر حاضر نمی تواند کارآمد عمل کند در مقابل برخی هم جمهوری اسلامی را کار آمد می دانند و معتقد اند جمهوری اسلامی اگر با مشکلاتی که کشور های مستکبر برای آن به وجود آورد روبرو نمی شد امروز می توانست مسیر بیشتری در جهت کار آمدی بپیماید.



دکتر عبدالله ناصری از اعضای گروه مشورتی رئیس دولت اصلاحات در پاسخ به پرسش کارآمدی جمهوری اسلامی نظام را در بخش هایی کارآمد و در بخش های دیگر نا کارآمد می داند. دکتر ناصری معتقد است می توانستیم راه را بهتر بپیماییم و امروز در شرایط بهتری کشور را اداره کنیم.دکتر عبدالله ناصری در دفتر خودشان وقتی جهت مصاحبه تفصیلی دادند که نتیجه آن مصاحبه مفصلی پیرامون انقلاب بود. در ادامه بخش هایی از این مصاحبه را می خوانید.


مشاور رئیس دولت اصلاحات: شاه در اوج قدرت به اوج توهم رسید/ موقعیت ایران را به خطر انداخته بود/ امام حکومت اسلامی نمی خواست!


رهبری و مردم دو وجه اساسی انقلاب بودند


چرا انقلاب اسلامی صورت گرفت؟ این سوال را از این منظر می پرسم که در سال های منتهی به انقلاب ما در حوزه اقتصادی شاهد مشکلات حادی نبودیم و در حوزه بین الملل هم شاه حامیان قدرتمندی داشت. پس چرا به نظر شما انقلاب صورت گرفت؟

من به عنوان معلم دانشگاه خیلی در معرض این پرسش قرار می گیرم که الزاما هم این سوال، استفهام انکاری نیست که فرض کنیم که طرف می گوید نباید می کردیم. بسیاری هم سوال شان چرایی انقلاب است که باید پاسخ داده شود. اگر انقلاب را در چارچوب امر واقعی که به برای نسل امثال من مشخص است تعریف کنیم دو وجه اساسی باید برای آن قائل شویم. یکی رهبری و دیگری مردم و جامعه مدنی که امام و بنیان نگذار انقلاب را همراهی کردند. اگر بخواهم مولفه اول را توضیح دهم باید بگوییم که خیلی ها تفسیرشان این است که امام از اول صددرصد به دنبال تشکیل حکومت دینی بر اساس نطریه ولایت فقیه بودند.

امام از اول به دنبال تشکیل حکومت اسلامی نبود

یعنی می دانست به دنبال چه هست؟

بله. ولی من و خیلی های دیگر معتقدیم که امام از اول به دنبال این کار نبودند. از اول صحبت ها و گفتگو های امام(ره) و نصحیت های ایشان به شاه را می بینیم که تاکید بر اصلاح است. حتی زمانی که حضرت امام تبعید شدند، هزینه پرداخت کردند، کشتار فیضیه را شاهد بودند، کشتار پیشوا و ورامین را شاهد بودند، ولی باز حرف شان در دهه
۴۰،۵۰ این است که یک رویکرد اصلاح طلبانه را شاه اتخاذ کند و این عبارت را دارند که «ما تاج و تخت و سلطنت را از تو نمی خواهیم بگیریم، تو سلطنت کن، اما آزادی مردم، تمامیت ارضی، استقلال کشور و دین مردم باید محفوظ بماند»

امام به این نتیجه رسید که رژیم شاه اصلاح پذیر نیست

یعنی امام از اول دنبال انقلاب نبود؟

بله. اصلا صریحا جمله امام به شاه این است که «تو سلطنت کن»، ولی ببینید روند زمانی با همه این ویژگی هایی که رژیم در دهه
۵۰ پیدا کرده بود یعنی توانمند اقتصادی و.. امام و مردم را به این جمع بندی رساند که این نصایح اثرگذار نیست و رژیم شاه اصلاح ناپذیر است؛ لذا این رویکرد انقلابی این جاست که توجیه می شود.

امام نمی خواست مردم هزینه بدهند

چه زمانی این تغییر رویکرد اتفاق می افتد؟

دقیقا یکی دو سال آخری که منتهی به انقلاب شد؛ و آن جاست که امام خیلی به صراحت اعلام می کند شاه باید برود. حتی در همان مقطع انقلاب هم شما باز می توانید قبل از
۱۷ شهریور گفتمان سیاسی امام را متفاوت از قبل ببینید. چون حتما امام خواهان این بود که جامعه هزینه کشتن ندهد و ایران به عنوان یک جامعه در موقعیت استراتژیک بماند، اما خوب به این جمع بندی رسیدند که جز انقلاب راه دیگری وجود ندارد.



درس های ولایت فقیه به این معنی نیست که امام دنبال حکومت بود

آقای دکتر با این تفسیر شما درس های ولایت فقیه که حضرت امام در دهه
۴۰ مطرح می کنند را چگونه می توان تحلیل کرد؟

خوب آن یک تئوری سیاسی است که خیلی های دیگر هم داشتند. من حتما باورم این است در آن روزگاری که امام درس ولایت فقیه و تئوری سیاسی خود را مطرح می کنند، حتما در مخیله شان این نمی گنجید که قرار است از
۱۵ سال دیگر این ساختار سیاسی تغییر کند. برای این که همان موقع دارند با همان رویکرد اصلاح جویانه و نصیحت گرانه با شاه سخن می گویند. اما به هر صورت مقطعی رسید که همه آن هایی که در صحنه انقلاب بودند، و حتی بخشی از کسانی که در دولت پهلوی کار می کردند به این نتیجه رسیدند که به دلایل مختلف و با توجه به ویژگی هایی که شخص شاه دارد، حکومت، حکومت ناکارآمدی است؛ لذا عدم کارآمدی آن مشخص شد و اصلاح ناپذیری که امام بر آن مبنا مبارزه سیاسی خود را با شاه شروع کرده بود، کاملا رویکرد نصیحت چویانه داشت و به عبارتی بگویم که امام را از این منظر کاملا ایدئولوگ و یک رهبر انسان محور و انسان مبنا قرار می دهم که او در صدد وجود جامعه ای بود که انسان و هر چیزی که متعلق به انسان است کرامت داشته باشد. امروز به جرات امام را می توان یک انسان گرا و به عبارت غربی یک اومانیست کاملا مسلمان قلمداد کرد که همه چیز را برای شان و کرامت انسان می خواست. به همین جهت وقتی بستر اجتماعی که توسط مدیریت سیاسی یعنی رژیم پهلوی دارد سامان دهی می شود، این بستر اجتماعی مناسب رشد و تکامل و کمال یابی انسان مورد نظر نیست، لذا دست به انقلاب زد و نا امیدی خود را اعلام کرد و مردم همه با او همراه شدند.

شاه موقعیت سوق الجیشی ایران را به خطر انداخته بود

جایی مطرح کردید که از یک زمانی به بعد امام و مردم به این نتیجه رسیدند که رژیم کارآمد نیست و اصلاح ناپذیر است. کارآمد نیست به چه معناست؟ یعنی چه انتظاری از رژیم داشتید که دیدید قابل تحقق نیست؟

یکی حفظ موقعیت سوق الجیشی ایران بود، ایران در طول تاریخ از نظر جغرافیایی و سوق الجیشی موقعیت خاصی دارد و همیشه مورد توجه بوده است. در دوره پهلوی هم شاهد این موضوع هستیم. این موقعیت سوق الجیشی ارزشمند که هم می تواند ایران را به عنوان کشور وابسته و در دهانه استعمارگران نشان بدهد که خوب ایران چنین وضعیتی داشت و هم می تواند ایران را کشور مستقلی نشان دهد. اگر من بخواهم کارآمدی و مطلوبیت شعار های انقلاب را در یک موضوع صد در صد انگشت بگذارم و تایید کنم استقلال جمهوری اسلامی است. ولی به بقیه بخش ها ان قلت دارم.

رژیم پهلوی ناکارآمد بود به این معنا که اقتصادش وضعیت بدی نداشت اما در برابرش فقر عمومی در گستره جغرافیای ایران مشاهده می شد. فساد، تبعیض، فاصله بین فقیر و غنی، به همین جهت بود که امام روی بحث عدالت اجتماعی خیلی تاکید داشت. بحث آزادی های سیاسی مدنی مهم بود. خصوصا در دهه
۵۰ بعد از جشن های ۲۵۰۰ ساله شاه به این استنباط رسیده بود و به این توهم رسیده بود که یک ظرفیت فوق العاده ملی ،منطقه ای و بین المللی دارد که قابل تکان خوردن نیست.

رژیم شاه از درون فروپاشید

می گفت به سوی تمدن بزرگ در حال حرکت هستیم و این تمدن بزرگ آن چنان وی را مدهوش کرده بود که احساس می کرد هیچ چیزی او را تکان نمی دهد. از این جهت استنباطم این است که مشابه ورود مسلمانان در صدر اسلام به جغرافیای ایران بود. حکومت ساسانی یکی از قدرتمندترین حکومت های منطقه بود، ولی از درون فروریخته بود؛ که لذا زمینه فروپاشی فراهم بود. به قول کریستین سن اگر اسلام ظهور نمی کرد، مسیحیت ایران را حتما می گرفت. یعنی آئین زرتشت و جامعه ایران چنان فروپاشیده شده بود و شعار دینی مذهبی در جامعه مذهبی زرتشتی تهی شده و غیر مخاطب پذیر بود که با ورود اسلام به راحتی شکست خوردند. بنابراین در اینکه چرا انقلاب روی داد، حتما به زمینه اجتماعی درون ساختاری نگاه کنیم و هم به عوامل برون ساختاری، کاریزمای امام و مهم تر از آن اعتماد مردم و جامعه که این کاریزما و این شخصیت امروز اگر فریاد شاه باید برود و رژیم بایدعوض شود و سرنگون شود به آن ایمان داشتند که در مصالح و منافع عمومی مردم جامعه ایران خیرو مصلحتی است با این تغییر رژیم سیاسی که ضمن اینکه دو سه سال آخر شما کافی است.


مشاور رئیس دولت اصلاحات: شاه در اوج قدرت به اوج توهم رسید/ موقعیت ایران را به خطر انداخته بود/ امام حکومت اسلامی نمی خواست!


انقلاب اسلامی یک انقلاب تمام عیار اجتماعی بود/ امام خمینی قدرت سیاسی را بر شانه های مردم استوار کرد

برخی ها در بحث انقلاب اسلامی عامل فرهنگ را برجسته می کنند. یعنی می گویند شاه، چون تهاجمی به ارزش های دینی ما انجام داد جامعه واکنش نشان داد. شما به این تئوری معتقد هستید؟ و یک عده عمدتا پژوهشگران خارجی هستند می گویند زمان شاه توسعه اقتصادی به نحوی رخ داد، اما توسعه سیاسی اتفاق نیافتاد و این باعث شکاف شد. این دو تا تئوری را شما چطور می بینید؟

بعضی ها معتقدند که انقلاب، یک انقلاب فرهنگی بود. نه! به نظر من این بخشی از مساله بود. من انقلاب را مانند هر پدیده اجتماعی دیگری یک تحول اجتماعی ارزیابی می کنم و این که معتقدم یک انقلاب تمام عیار اجتماعی بود که هم فرهنگ در آن نقش داشت و هم اقتصاد و هم جنبه های دینی و باور های دینی و التزامات و الزامات مردم مسلمان ایران. من انقلاب را یک پدیده صرف سیاسی نمی بینم. یک پدیده صرف اقتصادی نمی بینم و یک پدیده صرف فرهنگی نمی بینم. به همین جهت بود که امام همیشه بر همه وجوه و ابعاد این انقلاب تاکید می کرد که یک انقلاب تمام عیار است که به دنبال استقلال و آزادی و تحقق عدالت اجتماعی است و مردم با این چارچوب و جمع بندی به دنبال امام آمدند. طبیعتا امامی که از دهه
۴۰ تئوری ولایت فقیه را مطرح می کند طبیعتا وقتی به این جمع بندی می رسد که رژیم باید سرنگون شود، بر اساس تئوری خودش یک ساختار سیاسی را تعریف می کند، ولی این نکته مهم این جاست که این تعریف قدرت سیاسی را بر شانه های مردم سوار می کند. به همین جهت می گوید میزان رای ملت است. جمهوری اسلامی نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد.



امام معتقد بود باید آگاهی جامعه را بالا برد

اصلا هنر و زیرکی امام بود که حرکت های مسلحانه را تقبیح نمی کرد اما یک ذره اعتقاد هم نداشت لذا همه گروه های مذهبی حتی مجاهدین خلقی که آن موقع مورد توجه بودند حزب ملل اسلامی، فدائیان اسلام، موتلفه، هیچ کدام از این ها را از جهت کارکرد صرف مسلحانه تایید نمی کرد. چون معتقد بود جامعه تا زمانی که به آستانه آگاهی و خوآگاهی نرسد اتفاقی نمی افتد و همیشه در طول تاریخ این گونه بوده است. اگر امروز هم شما با بحران هایی روبرو هستید بخشی از آن به علت مدیریت خرد و کلان کشور است بخشی هم به دلیل ارتقاء سطح آگاهی های مردم است. یعنی اگر ابزار و امکانات جدید نبود، یا منحنی سطح آگاهی های مردم، همانند مثلا آگاهی های دهه
۶۰ بود خیلی از رخداد ها و پدیده ها را نمی دید وحرفی برای گفتن نداشت.


توسعه سیاسی یکی از دال های مرکزی گفتمان امام بود

من معتقدم و گفتم طبقه متوسط و یا در عین حال نخبگان جامعه که قشر متوسط جامعه تلقی می شوند دانشگاهیان اعم از استاد دانشجو، قشر در تنگنای معیشتی نبودند. اما همه استاد ها اعم از مذهبی و غیر مذهبی به حرکت امام می پیوندند. چون بالاخره رویکرد توسعه سیاسی یک رویکرد و یکی از دال های مرکزی گفتمان امام بود و بسیار هم مورد اقبال و توجه قرار گرفته بود. یک کارخانه دار بزرگ که پولش از پارو بالا می رود چرا باید چنین ریسکی را بکند که محاسبات اقتصادی را بهم بریزد. پس آن به دنبال گمشده های دیگری بود. به همین دلیل است که انقلاب را یک انقلاب جامع اجتماعی می بینم که به رغم توسعه یافتگی نسبی که آن موقع یادم است و خاطره ای است که بار ها اعلام کرده ام. سفیر کره جنوبی که در دهه
۸۰، سفیر کره جنوبی وقت در سال ۵۶ درتهران، سفیر سئول در دهه ۸۰ شهردار سئول بود. شهردار وقت تهران که برای بازدید به آنجا رفته بود به او گفته بود که من ۵۶ که در تهران بودم، آرزو می کردم که ۲۰ سال دیگر سئول ما بشود تهران ۵۶ شما. این فاصله را ببینید طی کردند و این حکومت هم می توانست بهتر نصیحت های امام را پیاده و طی کند که همه جانبه باشد، بنابراین هم توسعه سیاسی در آن دخالت داشت و هم شکاف سیاسی. بله! خفقان سیاسی وجود داشت. نمی توانیم انکار کنیم.


مشاور رئیس دولت اصلاحات: شاه در اوج قدرت به اوج توهم رسید/ موقعیت ایران را به خطر انداخته بود/ امام حکومت اسلامی نمی خواست!


یک بحث هم توهم در خود شخص محمدرضا است. در عاشورای سال ۵۷ محمدرضا وقتی با هلی کوپتر جمعیت را در میدان ازادی دید گفت: پس طرفدار های من کجا هستند. یعنی یک توهمی او را گرفته بود و خیلی اطلاعات به او داده نمی شد و یا خودش نیمی توانست تحلیل درستی داشته باشد. این توهم از کجا ناشی می شد؟

قدرت هم فساد می آورد و هم توهم. بعضی ها می گویند قدرت فقط فساد آفرین است، نه! توهم آفرین هم هست و اتفاقا باعث می شود فساد تقویت شود و لایه های پیچ در پیچ به خود میگیرد و فساد ساختاری می شود؛ لذا شاه هم رسیده بود به جایگاهی که خودش را ظل الله می دانست و قدرت مطلق. قدرت هم توهم را مطلق می کند و هم فساد را؛ بنابراین این ناشی از همان رویکرد قدرت مابانه ای بود که وقتی به سال آخر می رسد لحظات بحرانی به هر آسمان و ریسمانی چنگ می اندازد. فکر می کند با تغییر رئیس ساواک مردم به آرزو ها و آمال ها می رسند. دقیقا مهمترین درس تاریخ تاسیس انقلاب، که امروز برای ما نسل انقلاب و همه دولتمردان و کارگزاران جمهوری اسلامی می تواند عبرت آموز باشد همین است که شاه در اوج قدرت به اوج توهم رسید و در اوج قدرت به اوج فساد رسید؛ و بعد به اوج ذلت رسید. چون همه مردم بر این باور بودند که رژیم پهلوی رژیم اصلاح پذیری نیست و باید برود.

وقوع انقلاب اجتناب ناپذیر بود

انقلاب اسلامی به دنبال چه اهدافی بود؟

واقعیتش من نسل جوانتر مثل خودم را می گویم معتقدم، انقلاب پدیده ناگزیری بود که با این تحلیلی که کردم، چون شاه دچار گرفتاری بود. شاه دچار یک خودباختگی ها و خوشیفتگی ها و در عین حال در ادامه حقارت طلبی هایی شده بود که ناشی از وضعیت جسمی و روحی و روانیش بود. چون شاه علاوه بر وضعیت روحی و روانی عارضه بیماری داشت که او را دچار ضعف جدی به لحاظ روحی کرده بود که نمی توانست تصمیم بگیرد. من نظرم این است، بر امام روشن بود جمهوری اسلامی نه یک کلمه کم و نه یک کلمه بیشتر، حتی در تاریخ خواندیم رهبر های اخوان رفتند پاریس با امام بیعت کنند که آقا شما رهبر جامعه اسلامی و مسلمین جهان تشکیل خلافت اسلامی دهید و خلافت عثمانی را احیا کنید ما با شما هستیم. در جهان اهل سنت. امام رضایت به این کار نداد، چون به نظر من بر امام علوم بود که بالاخره دنبال یک پدیده روشنی است.

من معتقدم اگر پدیده ای مثل جنگ رخ نمی داد، و انقلابی که در آغاز تمام کشور های جهان آن را به رسمیت شناخته بودند حتی حامیان شاه، حتی تعدادی از حامیان شاه اگر بعضی از پدیده ها رخ نمی داد، من همیشه از مخالفان سرسخت اشغال سفارت آمریکابودم. اگر آن اتفاق نمی افتاد و ما مناسبات جهانی مان بر راهی می رفت که مطابق آن جنگ هم شکل نمی گرفت، امروز شاید در یک چرخه خیلی خیلی کارآمدتر و توسعه یافته تری بودیم.

می خواهم عرض کنم بخشی از مردم جامعه مثل امثال خود من بیتی بود که دستمان بود و می خواندیم این بیت را، ولی یک مصرع آن مشخص بود. مصرع دوم آن مشخص نبود. من به اعتماد امام کاریزمای امام به استواری و تاثیرگذاری در جهان و در جامعه ملی آمده بودم یک گرده خاکی بودم در میان مردم، ولی به عنوان یک دانشجو مصرع دوم شعر را من بلد نبودم، اما به امام امیدوارم و اعتماد داشتم که مصرع دوم شعر که چه چیزی را می خواهیم امام می داند.

مختص شخص شما بود یا بخش اعظم؟

نه! بخش اعظم.

یعنی می دانستید شاه را نمی خواهید، اما مصرع دوم را نمی دانستید چه چیز را می خواهید.

بخض اعظمی از جامعه انقلابی و همه همراهان امام و بخش عمومی جامعه که انقلاب کردند هیمن دیدگاه را داشتند.

شعار هایی که می دادند جمهوری اسلامی.

اتفاقا این شعار، شعار روشنی بود.

این شعار از کی به وجود آمد؟

سال
۵۷.


مشاور رئیس دولت اصلاحات: شاه در اوج قدرت به اوج توهم رسید/ موقعیت ایران را به خطر انداخته بود/ امام حکومت اسلامی نمی خواست!


سال ۵۶ شعار ها چه بود؟

دقیقا نقطه آغاز تظاهرات جمعی بعد از فوت حاج آقا مصطفی و نوشتن سرمقاله اطلاعات بود و اولین تظاهرات در قم و در سلسله چله ها و اربعین هایی که در شهر های مختلف اتفاق افتاد. تظاهرات هم محدود بود و کشت و کشتار هم البته خیلی فجیعانه. ولی به نظر من دی تا بهمن ماه نقطعه عطفش شد
۱۷ شهریور که شاید اگر حافظه ام یاری کند این شعار استقلال آزادی جمهوری اسلامی در آن دو تا راهپیمایی عاشورا و تاسوعا متجلی و متبلور شد. اگر حافظه ام اشتباه کند دقیقا سال ۵۷. قبل زا آن شعار های مختلفی بود مثل درود بر امام، مرگ بر شاه و .... این شعار مانیفست را برای خیلی ها روشن کرد و امام هم بر آن تاکید داشت.

این شعار از طرف جریان مذهبی وارد شد؟

بله. حتی غیر مذهبی ها هم کاملا تمکین کردند.

امام هر چه می گفت مردم می پذیرفتند

عده ای معتقدند که در سال
۵۶،۵۷ وقتی شما جمهوری اسلامی داده می شود تفسیر گسترده ای از اسلام صورت گرفته بود که چپ، لیبرال، ملی مذهبی، همه فکر می کردند هر چه می خواهند داخل آن است، اما بعد از انقلاب این تفسیر محدود تر شد. می خواهم بدانم آن موقع چه تصوری از جمهوری اسلامی داشتید.

نسل انقلاب و آن هایی که انقلاب کردند به امام اعتماد داشتند. یعنی امام یک ویژگی را بیش از هر ویژگی دیگری برای مردم به اثبات رسانده بود. حتی به نظر من قبل از این این که این شمولیت رهبری را همه برای امام بپذیرند، این که همه پذیرفتند امام یک ذره و یک ارزن از جاده صداقت در گفتار و رفتار با مردم دور نشده به همین جهت هر چه او می گفت می پذیرفتند و لذا وقتی اعلام کرد جمهوری اسلامی نه نوع دموکراتیک و نه نوع لیبرال و .. نه یک کلمه زیاد و نه کم خیلی از اقشار جامعه و طیف های مذهبی و غیر مذهبی را امیدوار کرد و تجلی آن هم روح اصلی و اولیه قانون اساسی بود.

حالا یک تجربه ۱۰ ساله باعث شد در شورای بازنگری بیایند و یک اتفاقاتی را شکل دهند، ولی همین قانون اساسی وقتی شما نگاه می کنید که مرحوم دکتر حبیبی و یکی دو نفر دیگر پیش نویس آن را نوشته بودند و امام هم تمام سعی و اصرار آن بر این بود که، چون خیل یها آن موقع معتقد براین بودند که خبرگان منتخب مردم هستند همان هایی که قانون اساسی را تدوین کرده اند، به مرحله اجرا برسد، امام اعلام کرد نه. این قانون اساسی به عنوان میثاق ملی و شرعی است. امام آنقدر به رای مردم پایبند بود. اگر از منظر یک چریک فدایی نگاه می کردیم می دیدم من می توانم در فصل ۳ قانون اساسی، از آزادی های مدنی و مذهبی و گفتاری و رفتاری مسالمت آمیز برخوردار باشم. اگر از دیدگاه متعصب مذهبی هم می دیدم که کاملا باور های مذهبی من که مذهب رسمی این است، اقلیت های دینی به رسمیت شناخته شده اند، اما مذهب رسمی شیعه جعفری است و شورای نگهبانی است به عنوان مجلس موسسانی که مثلا ناظر بر این است که چیزی برخلاف اسلام در پارلمان تصویب نشود. باید به این نکته از لحظا حقوقی مسئولین عالی جمهوری اسلامی به این نکته توجه داشته باشند. این یک عقدنامه شرعی است.

۹۸ و ۲ دهم درصد که می شود اکثریت مطلق جامعه آمدند بر اساس یک تصویر که در چند اصل، در صدو خورده ای اصل آمده شده قانون اساسی، رای دادند به مشروعیت جمهوری اسلامی. به همین جهت امام گفتند رفراندوم شود رای بدهند.

شعارسال، با اندکی تلخیص و اضافات برگرفته ازسایت تحلیلی-خبری فردا ، تاریخ انتشار: 25 اردیبهشت 1397، کد خبر: 805266، www.fardanews.com

   #حکومت #ولایت فقیه #استقلال #قانون اساسی #سئول #عدالت #کره جنوبی #شعر #انقلاب اسلامی #پاریس

محتوای خبر «شاه در اوج قدرت به اوج توهم رسید/ موقعیت ایران را به خطر انداخته بود» را در سایت «شعار سال» ببینید