تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
علی حیدری

خبرگزاری مهر- گروه جامعه- یادداشت از علی حیدری*: ارائه تعریفی جامع و مانع از «مدیریت» از قدیم الایام همواره مورد بحث و تبادل نظر دانشمندان این حوزه بوده است. در زمینه تبیین چیستی مدیریت و ارائه تعریفی روز آمد و منطبق با شرایط الزامات و اقتضائات روز نظریات گوناگونی وجود داشته و دارد و این مفاهیم متناسب با تغییرات مستحدثه در جوامع و سازمانها دچار تحول می شوند. با توجه به پیچیدگی مفهوم مدیریت که با ورود سایر مفاهیم مرتبط نظیر رهبری، حاکمیت، ولایت، سرپرستی و ... بر پیچیدگی آن افزوده می شود برخی از اندیشمندان در کنار ارائه تعریف مدیریت و یا حتی به جای آن و بعضاً برای بیان موضوع مورد نظر خود به لوازم "مدیریت" پرداخته اند بطور مثال اینکه مدیریت علم است یا هنر؟ مهارتهای مدیران چیست؟ وظایف مدیر چیست؟ و قس علیهذا.

یکی از این چالش های نظری که در تلاش برای تعریف و تبیین مدیریت صورت پذیرفته و می پذیرد، موضوع نقش های مدیریتی یا نقش های مدیران است و به این موضوع می پردازد مدیران برای ایفای وظایف خود و برای نیل به موفقیت در کار خود بایستی چه نقش های را ایفاء نمایند. نحوه پرداختن به این موضوع به دو روش صورت می پذیرد رویکرد توصیفی و رویکرد توصیه ای. در رویکرد توصیفی نقش هایی که مدیران موفق ایفاء می کنندملاحظه و ملاک قرار می گیرد و در رویکرد توصیه ای، تعریف مدیریت و وظایف مدیریت تشریح و متناسب با آن توصیه می شود که مدیر چه نقش هایی را بایستی برای نیل به توفیق در کار خود ایفاء کند .

«نقش» عبارت است از رفتار و وظیفه ای که فرد در یک گروه کاری به عهده دارد. نقش ها مجموعه ای از رفتارها یی هستند که اشخاص در زمینه مشاغل و وظایف خود از پست ها و موقعیت هایشان انتظار دارند.

در رویکرد تعریف و تبیین مدیریت از طریق نقش های مدیران، با ملاحظه آنچه مدیر انجام می دهد، فعالیتها یا نقشهای وی را معین می کنند. مینتزبرگ می گوید که مدیر برای انجام وضایف برنامه ریزی، سازماندهی، هماهنگی، هدایت و کنترل به فعالیتهای گوناگونی می پردازد و نقشهای ذیل را ایفا می کند :

۱- نقشهای متقابل شخصی شامل رهبر، رئیس تشریفات (انجام وظایف اجتماعی و تشریفاتی به منزله نماینده سازمان) و رابط (بویژه در مواجهه با افراد خارج از سازمان) .

۲- نقشهای اطلاعاتی شامل می گیرنده (اخذ اطلاعات مربوط به عملیات یک واحد سازمانی)، نشر دهنده (ارائه اطلاعات به کارکنان) و سخنگو (انتقال اطلاعات به خارج از سازمان).

۳- نقشهای تصمیم گیری شامل معاملات (سوداگری)، آشوب زدایی(رفع بحران ها و چالشهای سازمانی و حل مسائل و مشکلات)، تخصیص دهنده منابع و مذاکره کننده.

آدیزس برای اداره مؤثر هر سازمان، اهتمام مدیر به ایفای نقشهای چهارگانه تولیدی، اجرایی، ابداعی، و ترکیب کنندگی را لازم می داند. هر یک از این نقشها، با یکی از خرده سیستمهای «سیستم اجتماعی» ارتباط دارد؛ توضیح اینکه، هر سازمان بازرگانی، صنعتی، یا اداری یک سیستم اجتماعی است و بیشتر سیستمهای اجتماعی از خرده سیستمهای به هم پیوسته متعددی تشکیل شده اند؛ نظیر خرده سیستمهای «انسانی- اجتماعی» ( نقش ترکیبی مدیر باید بتواند راهبردها و استراتژیهای فردی را به راهبرد گروهی، مخاطرات فردی را به مخاطرات گروهی، اهداف فردی را به اهداف گروهی، و ابتکارات فردی را به ابتکارات گروهی مبدل می کند. هرگاه یک گروه بتواند با اتکا به جمع خود و با تعیین اهداف روشن برای خود فعالیت کند، می توان گفت که مدیر آن گروه نقش ترکیبی را به طور مناسبی ایفا کرده است.)، «اداری- ساختاری»(نقش اجرایی، پرکار بودن و داشتن مهارت فنی، برای موفقیت مدیر کافی نیست. مدیر باید علاوه بر مهارت فنی و پشتکار، توان هدایت و استفاده از افراد خود را داشته باشد؛ یعنی باید مراقب باشد که این افراد نیز به طور مفید به کار گرفته شوند)، «اطلاعاتی- تصمیم گیری» (نقش ابداعی، مدیرانی که در محیطهای پویا فعالیت می کنند باید بتوانند در ضمن ایفای نقشهای تولیدی و اجرایی خود، با بهره گیری از قدرت تشخیص و نوآوری، برای تصحیح و تغییر اهداف و ویژگیهای نظام اجرایی موجود اقدام کنند. در این نقش مدیر باید فردی مبدع و مبتکر باشد.) و «فن آوری- اقتصادی» (نقش تولیدی با دارا بودن مهارت فنی و دانش حرفه ای در کار و بازدهی تولید خدمت با کالای بهتر در مقایسه با رقبا).

آدیزس بر این باور بود که اگر مدیر فقط به ایفای یکی از چهار نقش مذکور بپردازد، سبک مدیریت وی نادرست و نامطلوب خواهدبود. البته وی معتقد بود که مدیران اندکی وجود دارند که می توانند هر چهار نقش مدیریتی را به طور کامل ایفا کنند و در مدیریت خود از سبکی صحیح و درست بهره گیرند؛ زیرا این مدیران باید هم از تخصص فنی بالا، هم از قدرت اجرایی کافی، هم از توان ابداع و ابتکار مطلوب، و هم از قدرت ترکیب کنندگی لازم برخوردار باشند؛ به همین دلیل بندرت ممکن است مدیری پیدا شود که بتواند همه نقشهای مذکور را خودش ایفا کند.

*نایب رئیس هیات مدیره سازمان تامین اجتماعی

   #سازمان تامین اجتماعی #تامین اجتماعی