تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
حداد عادلرئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی زبان را به موجود زنده تشبیه کرد و در خصوص آسیب هایی که زبان فارسی با آن ها مواجه است، گفت: زبان فارسی از حیث ورود بی حساب واژه های بیگانه در معرض خطر است.

به گزارش قدس آنلاین، غلامعلی حداد عادل رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در آغاز «چشم شب روشن» که شب گذشته از شبکه چهار سیما روی آنتن رفت با بیان اینکه زبان فارسی، رکنی از ارکان هویت ملی ما است، تصریح کرد: از زمانی که ایران وجود داشته، زبان فارسی نیز با ایران هم ذات بوده است و وقتی می گوییم ایرانی، اولین موضوعی که به ذهنمان خطور می کند، زبان فارسی است. در هر جای دنیا، کسی که به زبان فارسی صحبت کند، فکر می کنیم ایران آنجا هم است.

تیر آرش نماد زبان فارسی است

وی با تصور بر اینکه افسانه «آرش کمانگیر» دارای معنای رمزی است، بیان کرد: تیری که آرش پرتاپ کرده تا مرزهای ایران زمین را معین کند، برد زبان فارسی است. یعنی تا هرجایی که زبان فارسی رفته، قلمرو فرهنگی ایران به آنجا رفته است.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی یادآور شد: با توجه به گسترش قلمرو زبان فارسی، ابن بطوطه هرجایی که سفر می کرده با مختصر فارسی که می دانسته، احتیاجات خودش را برآورده می کرده برای اینکه وقتی به اندونزی، مالزی، هند و چین می رفته، افرادی بودند که فارسی بلد بودند.

ماجرای شعر سعدی که ورد زبان خوانندگان چینی شد

حداد عادل ادامه داد: ابن بطوطه در شهر گوانگجوی فعلی که اسم قدیمی اش کانتون بوده در کتاب خودش نوشته و دکتر محمدعلی موحد که مترجم سفرنامه ابن بطوطه هستند، نقل کرده اند که او می گوید حاکم شهر کانتون ما را دعوت کرد، و برای احترام به یک گشت تفریحی روی رودخانه رفتیم. در قایقی نشستیم و در قایق همجوار ما، عده ای از رامش گران بودند که آواز می خواندند و می نواختند برای خوش دل کردن امیر و مهمان امیر که من بودم. ابن بطوطه می گوید شعری را می خواندند که من آن را همانطور که می خواندند، نوشته ام و اکنون که آن شعر را می خوانند می بینند که به زبان فارسی آن آوازخوانان شعر می خواندند و این دوبیت عبارت است از «تا دل به مهرت داده ام در بحر فکر افتاده ام. چون در نماز استاده ام گویی به محرابم دری. دیگر نمی دانم طریق از دست رفتم چون غریق. آنک دهانت چون عقیق از بس که خونم می خوری»

وی افزود: نکته مهم این است تاریخی که ابن بطوطه این غزل را از زبان خوانندگان چینی شنیده، ۴۰ سال بعد از فوت سعدی بوده یعنی برد زبان فارسی آنقدر بوده که در دوران کندی ارتباطات فقط ۴۰ سال طول کشیده بوده تا شعر سعدی وِرد زبان خوانندگان در چین شده بود.

پدر و پدربزرگ زبان فارسی کیست؟

حداد عادل به دوره های مختلف سخن به زبان فارسی در ایران اشاره و بیان کرد: در ایران چند هزار سال پیش به زبان فارسی باستان صحبت می کردند که پدربزرگ فارسی امروز محسوب می شود و بعدا به زبان فارسی میانه یا پهلوی صحبت کردند که پدر این زبان فارسی محسوب می شود و فارسی امروز که فارسی نو است، حدود ۱۲۰۰ سال است که در ایران رواج و گسترش دارد و اکنون زبان رسمی ملت ایران است.

وی با یادآوری اینکه از گذشته در ایران، اقوام زبان محلی خودشان را داشته اند، گفت: با وجود اینکه گویش ها و زبان های محلی فراوان بوده اما همه بر طبق یک قرارداد نانوشته به عنوان یک پیوند فرهنگی، هر وقت می خواستند اندیشه شان را از طریق مکتوب و رسمی به یکدیگر منتقل کنند، به زبان فارسی صحبت می کردند. یعنی زبان رسمی، زبان پیوند و زبانی که همبستگی را نشان می دهد، زبان فارسی بوده است. مثلا فردوسی و سعدی با وجود اینکه در جای های مختلفی ساکن بودند به یک زبان شعر سروده اند و این سرمایه بزرگ هویت بخشی است که باید قدر آن را دانست.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ضمن بیان اینکه مردمانی که دارای گویش های محلی بوده اند، معمولا به زبان مادری می اندیشیده اند، گفت: مگر اینکه آنقدر به زبان دیگر مسلط شده باشند که آن زبان، تقریبا بتواند جای زبان مادری را بگیرد.

موجود زنده ای که در معرض آسیب و آفت است

وی زبان را به موجود زنده تشبیه کرد و در خصوص آسیب هایی که زبان فارسی با آن ها مواجه است، گفت: هر موجود زنده آسیب پذیر است و برای پیشگیری از بیماری و درمان برای دفع بیماری نیازمند بهداشت است. زبان نیز همین گونه است و این آسیب و آفت ممکن است در هر دوره ای یک شکلی باشد.

حداد عادل ادامه داد: در زمان فردوسی آسیب از یک ناحیه بوده و اکنون زبان فارسی از حیث ورود بی حساب واژه های بیگانه در معرض خطر است و ما شاهدیم که انواع مفاهیم، روش ها، ابزارها، کالاها که در دنیای غرب، ابداع می شود هم خودش می آید و هم لفظش می آید. گاهی اوقات هم فقط لفظش می آید و اگر ورود اینها مهار نشود و معادل هایش در زبان فارسی پیدا نشود، روز به روز بر تعدادشان در زبان بیشتر می شود و به اصطلاح زبان را از ریخت می اندازند و زبان مانند کشوری می شود که اتباع بیگانه آنقدر در آن زیاد شده اند که دیگر مفهوم شهروندی مبهم می شود و از بین می رود.

واژه های خارجی که تابعیت فارسی می گیرند

وی با بیان اینکه واژگان زبان فارسی نیز هر کدام شهروند اقلیم زبان فارسی هستند، هشدار داد: اگر واژه ای هم بخواهد به همان شکل خارجی وارد زبان فارسی شود، باید به یک شکلی تابعیت بگیرد اما اگر به یک زبان هجوم بیاورند، شیرازه زبان از هم گسیخته می شود. امروز چنین مشکلی داریم و یک فضای گسترده برای ورود واژه های بیگانه، فضای علمی و آموزشی و دانشگاهی و صنعتی و اقتصادی است و یک جنبه دیگر هم یک بیماری فرهنگی است.

این ادیب و فیلسوف کشورمان در خصوص بیماری فرهنگی در زبان فارسی، گفت: گاهی یک متخصص دستگاهی را از خارج از کشور می آورد و شاید نتواند معادل لفظ خارجی را بداند و اگر لفظ خارجی را بکار ببرد معذور است اما اگر در برنامه رسمی صدا و سیما که همه فارسی زبان ها در همه جای دنیا دارند تماشا می کنند به جای اینکه بگویید «چقدر وقت دارم» بگویید «چقدر تایم دارم» این چه معنایی دارد؟

وی خاطره ای نقل کرد و گفت: در حدود سال ۱۳۵۳ دانشجوی دوره دکترای فلسفه در دانشگاه تهران بودم، نزد مرحوم یحیی مهدوی درس «کانت» می خواندیم، عظمت مقام و شخصیت این استاد معروف است. در کلاس به یکی از دانشجویانی که معمم بود و از حوزه علمیه قم می آمد، گفت «شما درس را بیان فرمایید». این دانشجو گفت «در اینجا یکسری مسایلی وجود دارد». دکتر مهدوی همانجا کلامش را قطع کرد و گفت «این آقایانی که قبل از شما در حوزه بودند و کلمه سری را نشنیده بودند، در اینگونه موارد مقصود خودشان را با چه کلمه ای بیان می کردند». دوست ما شوکه شد و لحظه ای فکر کرد و چون علاقه مند به زبان فارسی بود گفت «یک سلسله مسائل». مهدوی با جدیت و لحن تلخی گفت «شما هم همانطور صحبت کنید و همان را بگویید». می خواهم بگویم اینقدر استادان ما نسبت به استعمال کلمات دقیق و حساس بودند.

خواهش حداد عادل از مجریان صداوسیما

حداد عادل افزود: با این وجود ما باید در صدا و سیما از بعضی مجری ها خواهش کنیم تا کلماتی مثل زمان را وارد زبان فارسی نکنید.

وی با اشاره به نامگذاری خودروی داخلی با عنوان «کوئیک» متذکر شد: یک کارخانه خودروسازی، خودروی جدیدی را می سازد و وارد بازار می کند و اسمش را می گذارد «کوئیک» و بعد ما نامه نگاری می کنیم و دعوت می کنیم و خواهش می کنیم و می گوییم دوستان عزیز آیا می دانید «کوئیک» در انگلیسی به معنای تند و سریع است؛ با این کارتان این کلمه را وارد زبان فارسی می کنیم درحالیکه ما نیازی به این کلمه نداریم. پاسخ می دهند، خیر، منظور ما از این «کوئیک» روستایی در سرپل ذهاب است. ما می گوییم اگر این «کوئیک» با ان «کوئیک» انگلیسی هم آوا نبود، اصلا شما به یاد آن روستا می افتادید! در واقع این یک کلاه شرعی است که می خواهید بر روی کارتان بگذارید.

چرا نام یک خودرو به جای کوئیک رخش نباشد؟

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی ادامه داد: هرچقدر مکاتبه کردم، هنوز قانع نشدند، امروز با خودم گفتم فکر کردم به جای «کوئیک» چه لفظی را می توان پیشنهاد داد و بعد گفتم چرا یک ایرانی خودرویی که می سازد، نام «رخش» را بر آن نمی گذارد. این عنوان نماد سرعت و چابکی و زیبایی است و چه عیبی دارد که باید حتما اسمش را «کوئیک» بگذاریم. این کارها زبان فارسی را تهدید می کند.

حداد عادل با تاکید بر اینکه واژه گزینی کار بسیار مهمی است، با بیان اینکه زبان فارسی ظرفیت زبان علمی شدن را دارد، توضیح داد: این زبان استعداد وظرفیت رشد دارد. از سال ۱۳۷۴ تاکنون به جز دوره ای که نماینده مجلس بودم، مدیر گروه واژه گزینی در فرهنگستان بوده ام و هر هفته جلسات واژه گزینی را اداره می کنم. تجربه زیسته من و تجربه ای که با آن در این مدت زندگی کرده ام این است که این زبان قابلیتی دارد شبیه قابلیت های زبان انگلیسی به شرطی که ما این قابلیت ها را بشناسیم و بخواهیم که رشد کند و همه امکانات پیدا و پنهانش را کشف کنیم.

«چشم شب روشن» به تهیه کنندگی امیر قمیشی و با اجرای محمد صالح علا شنبه تا چهارشنبه هر شب ساعت ۲۳ از شبکه چهار سیما روی آنتن می رود.

   #زبان فارسی #شعر #فردوسی #چین #صدا و سیما #هند #زبان انگلیسی #هم آوا #هشدار #سرپل ذهاب