تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان بازدید: 170
تاریکه بازار ؛ معرف تاریخ شهر کرمانشاه

تاریکه بازار یا همان بازار قدیمی کرمانشاه، بازگوکننده تاریخ غنی این خطه است و قلب تپنده اقتصادی و تجاری این شهر است.

مقالات مرتبط:

معماری دلپذیر و درخور توجه اش بازگوکننده تاریخ و خاطرات و اندیشه های شهر است.

پیشینه

بازار کرمانشاه

بازار بزرگ سرپوشیده کرمانشاه (به عنوان مهم ترین بازار غرب ایران در سده های گذشته)، از بدو تاریخ نویسی و جغرافی نگاری، مورد توجه بسیاری از مورخین و سیاحان قرار گرفته است. این بازار با نوع معماری کهن و زیربنای وسیع خود (که هنوز هم آثار آن برجای مانده)، فعالیت های تجاری وسیعی را پوشش می داد و از این نظر، با بازارهای معروف ایران قدیم، همچون «ری، همدان، شوش، اصفهان، شیراز، تبریز» قابل مقایسه است.

تا قبل از دوران جاذبه گردشگری محسوب می شوند.

بازار کرمانشاه مانند دیگر بازارهای خطی در جهت طولی رشد کرده و فضاهای عمومی در دو سوی آن جای دارند. کلیه فضاهای بازار با هم مرتبط بوده و در دو طرف راهروهای خطی معماری خاصی را به وجود آورده اند. نظم موجود با توجه به نقش هر صنف در ارتباط با اصناف دیگر، احتیاج مشتری بازار و بافت شهری اطراف آن در طول زمان پایه گرفته و با گذشت زمان میان بخش های مختلف آن هماهنگی معقولی برقرار شده است. همجواری فعالیت های سازگار برای پیشرفت کسب و تسریع در دادوستد و ساخت کاروانسراها در خارج از راسته های اصلی از انسجام و یکپارچگی و هماهنگی در بازار خبر می دهد.

عناصر بازار کرمانشاه

بازار کرمانشاه

۱. راسته: هر بازار بزرگ دارای حداقل یک راسته اصلی و چندین راسته فرعی است که آن را دالان هم می نامند. راسته اصلی بازار کرمانشاه از دروازه چقا سرخ تا دروازه پل سیدجمعه ادامه دارد. راسته های بازار کرمانشاه بر اساس حرفه بازرگانی و صنعتگری، شهر، مذهب بازرگانان و کارکرد به اسامی ذیل نامگذاری شده اند: بازار بزازها، بازار صندوق سازها، بازار بنکدارها، بازار آهنگرها، بازار زرگرها، بازار حوری آباد، بازار کلوچه پزها، بازار حلبی سازها، بازار صحاف ها، بازار مسگرها، بازار سراج ها، بازار علافخانه، بازار ترک ها، بازار کلیمی ها، بازار چال حسن خان، بازار توپخانه.

۲. دالان: دالان یک فضای ارتباطی است که غالبا نقش رابط بین فضای بیرونی و درونی بنا را دارد و معمولا به صورت کوچه یا راسته ای کوچک و فرعی است که از یک سو به راسته ای دیگر و از سویی دیگر به یک سرا یا کاروانسرا مربوط می شود. دالان وکیل الدوله در بازار کرمانشاه از یک سو به راسته بازار سراج ها و از سوی دیگر به سرای وکیل الدوله مربوط است.

بازار کرمانشاه

۳. چهارسوق: در محل تقاطع راسته های بازار مسگرها، سراج ها، صحاف ها و زرگرها در بازار کرمانشاه چهارسوقی ایجاد شده که گنبد آن دارای ظرافت و تزئینات داخلی زیادی است.

۴. قیصریه: در راسته بازار صندوق سازها، قیصریه عمادالدوله ساخته شده که محل کار صنعتگران و پیشه وران ظریف کار مانند بزازان، علاقه بندان، سوزن دوزان، گوهریان و مشاغلی از این دست بود که نیاز به ظریف کاری دارد.

۵. تیمچه: تیمچه کاروانسرا یا سرای کوچک سرپوشیده ای است که فضای بسیار مناسبی برای عرضه کالاهای گرانبها مانند فرش است. تیمچه سید اسماعیل واقع در راسته بازار علافخانه نمونه ای از تیمچه های بازار کرمانشاه است.

بازار کرمانشاه

۶. سرا و کاروانسرا (خان): کاروانسرا یا سرا را می توان مهم ترین فضای معماری طراحی شده در بازار کرمانشاه دانست که از طریق راسته های اصلی قابل دسترسی است. کاروانسراهای کرمانشاه به دلیل محدودیت طول راسته بازارها و تعدد کاروان ها ساخته می شدند. سرای وکیل الدوله، سرای کاشانی، سرای حکیم الدوله، سرای نور، سرای خرمافروش ها و سرای اصفهانی ها، سرای فراش باشی، سرای عمادالدوله، سرای سنگ تراش ها و سرای رنگرزها از جمله سراهای واقع در این بازار است که تا کنون نیز باقیمانده است.

۷. مساجد و تکایا: به تناسب بزرگی و کوچکی بازار مساجدی در راسته اصلی ساخته می شد. مساجدی که در بازار کرمانشاه قرار گرفته عبارت اند از مسجد جامع، عمادالدوله، فیض مهدوی و بنکدارها.

۸. قهوه خانه: قهوه خانه ها از فضاهای جمعی هر بازار و بازارچه بوده و هستند. اگرچه امروزه اهمیت قدیم خود را ندارند، هنوز محل تجمع اجتناب ناپذیر بازاری ها هستند. همچنین باید از امکانات دیگری چون آب انبار، سقاخانه، شترخان، برف انداز و مانند آن در بازار نام برد. حمام حاج شهباز خان نیز از مکان هایی است که نباید آن را از یاد برد.

بازار کرمانشاه

با احداث خیابان مدرس در سال ۱۳۱۲ بازار به دو پاره شرقی و غربی تقسیم شد. گذرهای درون بافت قطع و خیابان پس از عبور از مقابل مسجد جامع و وسط سبزه میدان با از بین بردن این فضای شهری شاخه های اصلی بازار را قطع کرده و با ایجاد واحدهای تجاری در دو طبقه این خیابان به یکی از اصلی ترین محورهای بافت کرمانشاه تبدیل و موجب کم رونق شدن واحدهای بازار شد. احداث خیابان جوانشیر در ضلع غربی خیابان مدرس نیز بازار توپخانه را از راسته بازار علافخانه جدا کرد.

با تغییراتی که در بازار بزرگ کرمانشاه به وجود آمد بسیاری از اصناف از جمله مسگری، سفیدگری، سراجی، صندوق سازی، گیو ه کشی، نعل سازی، رنگرزی، صرافی و... برای همیشه به بوته فراموشی سپرده شد. با رکود حوزه بازار، فعالیت ها به راسته های اصلی محدود شد و در نتیجه عدم حضور بازاریان و شهروندان بسیاری از سراها صرفا تحت عنوان انبار مورد استفاده قرار گرفت و تعدادی از سراها به دلیل رها شدن و متروکه ماندن پس از مدت کوتاهی به فضاهای مخروبه در بازار بزرگ تبدیل شد. با توجه به آسیب های وارده به بازار بزرگ کرمانشاه، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری توجه ویژه ای به بازار کرده و با برنامه ریزی صورت گرفته برای مرمت و باززنده سازی بخش های تخریب شده از سال ۱۳۷۴ روند اجرای عملیات مرمت را از راسته صندوق سازها آغاز کرد و در حال حاضر مرمت و احیاء راسته های علافخانه، سراج ها، مسگرها، صحاف ها، آهنگرها، بزازخانه نو، چال حسن خان و بازار ترک ها به اتمام رسیده است.

بازار کرمانشاه

سازمان میراث فرهنگی بازار قدیمی کرمانشاه را در سال ۱۳۷۶ با شماره ۱۹۴۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رساند.

   #کرمانشاه #کاروان #مسجد جامع #صنایع دستی