تاریخ دریافت خبر:
کرسی آزاد اندیشی"کرسی های آزاد اندیشی" از مواردی است که همه مسئولان نظام به ویژه مقام معظم رهبری بر اهمیت و ضرورت برگزاری آن در دانشگاه ها تاکید دارند. دانشگاه ها نیز بعد از مطرح شدن این موضوع تلاش های زیادی داشتند تا از تک صدایی شدن جلوگیری کرده و فضا برای فعالیت دانشجویان با عقاید و نگرش های مختلف را فراهم کنند، این در حالی است که با گذشت 15 سال اتفاقات روزهای اخیر نشان می دهد هنوز تأثیر واضح این کرسی ها بر جامعه هویدا نشده و جای سؤال دارد که چرا کرسی های آزاداندیشی هنوز به آن اندازه ای که بر آنها تاکید شده فعال و تاثیرگذار نیستند؟

به گزارش ایسنا، هشتم بهمن سال 1381 بود که جرقه اولیه کرسی های آزاد اندیشی اولین بار در دیدار رهبر انقلاب با اعضای "انجمن اهل قلم" زده شد و ایشان در این نشست بر ضرورت و اهمیت تشکیل کرسی های آزاد اندیشی و نظریه پردازی تاکید کردند و فرمودند: "اگر بخواهیم در زمینه گسترش و توسعه واقعیِ فرهنگ و اندیشه و علم حقیقتاً کار کنیم، احتیاج داریم به این که از مواهب خدادادی و در درجه اوّل آزاداندیشی استفاده کنیم".

همچنین ایشان در این دیدار فرمودند: " آزاداندیشی در جامعه ما یک شعار مظلوم است. تا گفته می شود آزاداندیشی، عدّه ای فوری خیال می کنند که بناست همه بنیان های اصیل در هم شکسته شود و آنها چون به آن بنیان ها دلبسته اند، می ترسند. عدّه ای دیگر هم تلقّی می کنند که با آزاداندیشی باید این بنیانها شکسته شود. هر دو گروه به آزاداندیشی که شرطِ لازم برای رشد فرهنگ و علم است، ظلم می کنند. ما به آزاداندیشی احتیاج داریم. متأسّفانه گذشته فرهنگ کشور ما فضا را برای این آزاداندیشی بسیار تنگ کرده بود".

حدود یکسال بعد از مطرح شدن این موضوع از سوی رهبر انقلاب، دانشگاه ها به تکاپو افتاده و تلاش های زیادی برای برگزاری کرسی های آزاد اندیشی انجام دادند و در این زمینه آیین نامه "کرسی های آزاد اندیشی" با هدف ایجاد فرهنگ تضارب آراء و تعامل علمی در عین جلوگیری از ابتلای محیط های دانشگاهی به سوداهای گروهی و در راستای اجرای منویات رهبر انقلاب به تصویب رسید.

در این آیین نامه نهادینه سازی آزادی بیان و تضارب آراء با رعایت اخلاق و منطق گفت وگو ، ایجاد فرصت قانونی و عادلانه برای عرضه آزادانه آراء، دیدگاه ها و سؤالات پیرامون موضوعات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه از دیدگاه ها و با رویکردهای مختلف دیگر مانند ( بهداشت و درمان،امور سلامت، آموزش پزشکی) و آگاهی از نظرات دیگران، تقویت روحیه حقیقت جویی، آزادگی و قانون گرایی، سامان دهی مباحثات و گفتگوها با صبغه علمی، ایجاد فضای مناسب برای طرح و بیان اندیشه های نو، تفکر خلاق و فرهنگ نوآور به عنوان مهم ترین اهداف برای تشکیل کرسی های آزاد اندیشی مطرح شد، اما با توجه به وضعیت تک صدایی دانشجویان در دانشگاه ها به نظر می رسد این آیین نامه در بایگانی دانشگاه ها خاک می خورد و هیچ دوره ای نتوانسته به مرحله اجرا برسد.

باوجودی که دانشگاه ها در اوایل انقلاب اسلامی و حتی قبل از انقلاب مهم ترین محور خط دهی تحرکات سیاسی و اجتماعی به جامعه بودند و انقلاب فرهنگی در این مراکز علمی و حساس اتفاق افتاد ولی امروزه پویایی دانشگاه ها تحت تاثیر قرار گرفته و این مراکز امروزه آنچنان که باید و شاید نمی توانند افکار عمومی جامعه را خط دهی کنند. به نظر می رسد بی توجهی به راه اندازی کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها از چند صدایی شدن دانشگاه ها ممانعت کرده و جایگاه دانشجویانی که زمانی از انقلاب اسلامی حفظ و حراست می کردند به شدت تضعیف شده است.

بنابراین کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها یکی از مهم ترین خواسته ها و انتظارات رهبر معظم انقلاب است تا بر اساس آن سخنان تمامی طیف ها و جریانات شناسنامه دار آزادانه در جامعه مطرح شود و پس از طرح آزادانه، این سخنان مورد نقد و بررسی قرار گیرند. چرا که تک صدایی سیاسی و اجتماعی برای دانشگاه ها مضر است و تشکل های مختلف و جریانات شناسنامه دار سیاسی باید از حق فعالیت عادلانه برخوردار باشند و با برخوردهای سلیقه ای، مانع فعالیت این دانشجویان نشویم.

ضمن اینکه راه اندازی کرسی های آزاد اندیشی زمانی در دانشگاه ها مفهوم پیدا می کند که دانشجویان آزادانه و بدون ترس بتوانند عقاید و دیدگاه های خود را در موضوعات مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و غیره مطرح نمایند و این احساس امنیت را داشته باشند که بعد از ابراز عقاید امنیت آنها به خطر نخواهد افتاد.

برای راه اندازی کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها باید هزینه کرد

در این راستا دکتر ضیا هاشمی سرپرست سابق وزارت علوم، خرداد 94 در نشست مشترک با انجمن های علمی علوم انسانی با تاکید بر اینکه سخنان اساتید و دانشجویان در کرسی های آزاد اندیشی نمی تواند مبنای اقدامات دستگاه های قضایی باشد و باید مصونیتی برای فعالان کرسی ها به وجود آید.

وی با بیان اینکه اندیشه، تفکر و بیان آن چنان که باید در جامعه وجود ندارد، به فرمایشات مقام معظم رهبری مبنی بر اینکه نباید از آزادی ترسید اشاره کرد و افزود: این حرف بدان معنی نیست که ما از آزادی می ترسیم. مناظره محدودیت هایی در جامعه دارد و نخبگان آنگونه که دوست دارند نمی توانند وارد مناظره شوند.

وی خاطر نشان کرد: برخی فکر می کنند که با مطرح شدن برخی گفتگوها نظام اسلامی به خطر می افتد در حالیکه بالاترین مقام سیاسی تذکر به آزاد بودن می دهد.

معاون سابق فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم با بیان اینکه عده ای فکر می کنند آزادی بیان یعنی هتاکی کردن، اظهار کرد: نباید به جای مناظره به جدال و به جای آزادی به دام هتاکی افتاد که این امر برخی اوقات رخ می دهد.

دکتر هاشمی خاطر نشان کرد: در دانشگاه نیاز به ترویج فضای گفت وگو و جریان نقد و نقادی داریم اما عده ای نقد را تاب نمی آورند در صورتی که باید در دانشگاه و محافل علمی جریان نقد سکه رایج شود.

سرپرست سابق وزارت علوم همچنین با تاکید بر اهمیت اعتماد سازی بیان کرد: سرمایه های اجتماعی باید رشد کنند و اعتماد سازی بدان معنی است که جریان آزاد اندیشی را توسعه دهیم.برخی فکر می کنند با نقد، نظامات فکری تضعیف می شوند در حالی که نقد آن ها را تقویت خواهد کرد.

هاشمی ادامه داد: در شورای عالی اسلامی شدن دانشگاه ها موضوعی پیشنهاد شده که قرار است بند جدیدی به آیین نامه کرسی های آزاد اندیشی اضافه شود مبنی بر اینکه فرمایشات اساتید و دانشجویان در کرسی های آزاد اندیشی نمی تواند مبنای اقدامات دستگاه های قضایی برای مراجع باشد از این طریق می خواهیم مصونیتی مانند مصونیت نمایندگان مجلس پس از نطق های خود را برای کرسی های آزاد اندیشی ایجادکنیم.

وی ادامه داد: دانشگاه بدون آزاد اندیشی دانشگاه نیست و کسانی که گمان می کنند تحقق دانشگاه اسلامی فقط توجه به ظواهر است و نه جریان اندیشه ها در اشتباه هستند زیرا تثبیت و نهادینه کردن دانشگاه اسلامی صرفا از راه رشد قانون گرایی و تکیه بر خرد ورزی و عقلانیت و اعتدال و نفی افراط گرایی و گسترش سطح مشارکت و رقابت و با دفاع از حقوق اساتید و دانشجویان در یک چارچوب منضبط امکان پذیر است.

سرپرست سابق وزارت علوم در ادامه افزود: ما نیاز ضروری و تاریخی به رشد و گسترش فرهنگ گفتگو و نقد و مباحثه سالم علمی و اجتماعی و ایجاد فضای سالم برای ارتقای فرهنگ و اندیشه و دانش و بینش داریم و همچنین حمایت از خلاقیت و جلوگیری از آسیب پذیری به نخبگان فکری از وظایف ماست. منظور ازآسیب پذیری،برطرف کردن فضای امنیتی در دانشگاه ها است.

دکتر هاشمی خاطر نشان کرد: هدف اولیه ایجاد کرسی های آزاد اندیشی و نظریه پردازی، ایجاد فضای گفتگو و تضارب آرا در حوزه های فرهنگی، دینی و اجتماعی است و ما نیاز به جلب مشارکت دانشگاهیان در این راه داریم.

دانشجویان باید در آگاهی بخشی جامعه نقش آفرینی کنند

در همین زمینه دکتر محمد فرهادی وزیر وقت علوم، بهمن ماه 93 در جمع تشکل های اسلامی دانشجویی دانشگاه کاشان با اشاره به تاکیدات رهبر معظم انقلاب مبنی بر برگزاری کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی، گفت: وزارت علوم باید از برگزاری کرسی های آزاد اندیشی در چارچوب قوانین و رعایت عدالت و انصاف حمایت کند.

وی افزود: دانشجویان می توانند در یک محیط آرام و همدلانه که همه به قانون پایبند باشند و آن را رعایت کنند بصورت آزادانه فعالیت داشته باشند و درآگاهی بخشی به جامعه نقش آفرینی کنند .

دکتر فرهادی اظهار کرد: در کنار بُعد آموزشی و تربیت نیروهای متخصص برای جامعه ، دانشگاه ها باید دانشجویان را با مسائل فرهنگی و دینی نیز درحد کافی آشنا کنند.

وزیر سابق علوم تاکید کرد : دانشجویان باید در محیط دانشگاهها مهارت های مختلف مدیریتی و شغلی را یاد بگیرند و منتظر اشتغال در دستگاه های دولتی نباشند و با حضور در شرکت های دانش بنیان به خود و اقتصاد ملی کمک کنند.

وی گفت : مدیریت دانشگاهها باید عملکرد قانونمند همراه با رضایت دانشگاهیا ن را در همه امور نظیر مسایل استخدام و جذب نیروی انسانی و اعضای هیئت علمی مدنظر داشته باشند که ما در همین راستا هماهنگی بین مرکز جذب اعضای هیئت علمی وزارت علوم و هیاتهای عالی جذب را تقویت کرده و زمان رسیدگی به پرونده ها را کاهش داده ایم .

پویایی دانشگاه و جامعه با راه اندازی کرسی های آزاد اندیشی

همچنین حجت الاسلام حسینی مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه لرستان، خردادماه امسال در این زمینه به ایسنا گفت: تضارب آرا منجر به شکل گیری فکر خلاق می شود و برای دانشجویانی که قرار است به عنوان یک فرد فرهیخته در آینده جزو مسئولین کشور باشند، برگزاری کرسی های آزاداندیشی، نقد و بررسی بسیار بااهمیت است.

وی با انتقاد از صدا و سیما تصریح کرد: متأسفانه صداوسیما کرسی های آزاداندیشی دانشگاه ها را پوشش نمی دهد و از این بابت از این سازمان گله مندیم.

مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه لرستان خاطرنشان کرد: دانشجو ذاتاً مطالبه گر است و اگر فضایی را فراهم کنیم که آنان به نقادی البته در چارچوب قانون بپردازند و صداوسیما نیز این نقدها را پوشش دهد، بسیاری از مشکلات جامعه در راستای ذات مطالبه گر دانشجویان رفع خواهد شد.

وی افزود: اگر مسئولین به اهمیت تضارب آراء پی ببرند حاضر خواهند شد هزینه های آن را بپذیرند؛ نقد دو تفکر مخالف گرچه در برخی موارد دردسر ساز می شود اما زمینه رشد و بالندگی را فراهم می کند. این نقد باید در چارچوب مقررات و با رعایت اصول نقادی باشد.

حسینی افزود: باید به دانشجویان اجازه دهیم با شور و حال دانشجویی به نقد و ارائه نظر بپردازند و مسئولین باید در این خصوص فضای فکری و ساختار ذهنی بازی داشته باشند.

بازبینی آیین نامه کرسی های آزاد اندیشی در آینده نزدیک

در این راستا دکتر غلامرضا غفاری ماه گذشته در نشست خبری تشریح فعالیت ها و تبیین برنامه های فرهنگی آتی وزارت علوم از برگزاری بیش از 1150 کرسی آزاد اندیشی در دانشگاه ها خبر داد و گفت: وزارت علوم به شدت پیگیر برگزاری این کرسی ها در دانشگاه ها است و دانشگاه ها نیز اقبال بسیار خوبی در برگزاری کرسی های آزاداندیشی دارند. آئین نامه ای نیز در این زمینه وجود دارد که مورد بازبینی قرار گرفته، اما در آینده این برنامه یکی از اولویت های وزارت علوم خواهد بود.

سه مانع اصلی برگزاری کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها

همچنین دکتر حسین سلیمی رییس دانشگاه علامه طباطبایی در بررسی موانع برگزاری کرسی های آزاد اندیشی خاطر نشان کرد: سه مانع اصلی بر سر راه کرسی های آزاداندیشی وجود دارد مانع اول، فضای امتناع در اندیشه ورزی که محصول نظام آموزشی است. مانع دوم، هراس از دامنه دار شدن و عوارض طرح آزادانه برخی از مباحث و مانع سوم هم اشتباه گرفتن جنجال آفرینی با کرسی های آزاداندیشی.

به گفته دکتر سلیمی، یکی از اهداف برگزاری کرسی های آزاداندیشی که مقام معظم رهبری نیز بر آن تأکید دارند این است که فرهنگ نقد پذیری و تحمل سخن مخالف در دانشگاه ها شکل بگیرد، یعنی دانشجویان و استادان ما به این نتیجه برسند که هیچ اتفاقی نمی افتد اگر نقد شوند، تضارب آرا جدی اتفاق بیفتد، می شود تضارب آرا جدی رخ دهد و در عین حال خطوط قرمز مورد نظر نظام هم رعایت شود.

وی اظهار کرد:نکته این است که ما درون دانشگاه ها که نخبگان جامعه از آنجا خارج می شوند، عادت و تمرین تحمل آرا و نظر مخالف و نقد را نکرده ایم و به تضارب آرای سازنده اعتقادی نداریم، بنا براین وقتی وارد جامعه می شویم این تحمل را در برابر همدیگر نداریم. حتی در خانواده نیز این تحمل را در مورد شریک زندگی یا فرزندان مان نداریم. پس برگزار شدن این کرسی ها و عادت شدن آن در دانشگاه ها می تواند سازنده یک فرهنگی باشد که به مرور جو جامعه، سیاست و حتی فضای خانوادگی ما را تعدیل کند.

به گزارش ایسنا، با نگاهی به بیانات رهبری طی سالیان اخیر در می یابیم از دیدگاه ایشان هدف از مفهوم آزاداندیشی و کرسی های آزاداندیشی و یا در واقع کرسی های نظریه پردازی، این است که در دانشگاه یک سری تضارب آرا باشد و افکار و سلیقه ها در کنار هم قرار گیرند و بتوانند زمینه رشد و پیشرفت را در جامعه فراهم می کنند. در حالی که همچنان با گذشت بیش از 15 سال این امر مهم محقق نشده و همچنان دانشگاه های دچار نوعی تک صدایی هستند، مساله ای که مقام رهبری در سال ۸۸ و در دیدار جمعی از نخبگان علمی کشور در بخشی از تذکرشان نسبت به پیاده نشدن کرسی های آزاد اندیشی به دانشجویان صراحتا فرمودند: «شما کرسی آزاد فکری سیاسی را، کرسی آزاد فکری معرفتی را در همین دانشگاه تهران، در همین دانشگاه شریف، در همین دانشگاه امیرکبیر به وجود بیاورید. چند نفر دانشجو بروند، آنجا حرفشان را بزنند، حرف همدیگر را نقد کنند، با همدیگر مجادله کنند. حق، آنجا خودش را نمایان خواهد کرد.» با این حساب مناظره های ساده دانشجویی در حوزه های مختلف سیاسی و فکری نیز مصداق بارز کرسی های آزاد اندیشی تلقی شده و این نیز مطالبه امروز رهبری از جریانات دانشجویی است که باید مورد توجه قرار بگیرد.

انتهای پیام

   #مقام معظم رهبری #رهبر معظم انقلاب #انقلاب اسلامی #رهبر انقلاب #لرستان #مشکلات جامعه #نشست خبری #کاشان #نمایندگان مجلس #عوارض