تاریخ دریافت خبر:
تراز: اینگونه نباشد که من برای گرفتن قرض ربوی از دیگری چکی بنویسم و آن را به مبلغ کمتر بفروشم زیرا این کار ربا و حرام است... تراز: اینگونه نباشد که من برای گرفتن قرض ربوی از دیگری چکی بنویسم و آن را به مبلغ کمتر بفروشم زیرا این کار ربا و حرام است...

به گزارش تراز: اسلام برای استحکام بنیان های اجتماع دستورات فراوانی دارد و برای این مساله اهمیت فراوانی قائل است. یکی از مهمترین مصادیق آنها کمک مالی به دوستان و نیازمندان است که تحت عنوان قرض در مباحث دینی مطرح شده است. خاصیت مهم قرض و علت برتری آن نسبت به صدقه این است که در قرض فرد قرض گیرنده چون خود را ملزم به بازپرداخت آن می بیند لذا باید تلاش کند تا بتواند از عهده دِین خود بر بیاید. ولی در صدقه این حالت نیست و اگر کسی به گرفتن صدقه عادت کند دیگر کار و تلاش برای کسب و رزق و روزی برایش مشکل خواهد بود.

در سوره بقره آیه 245 می فرماید:
«مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَیُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافاً کَثِیرَةً وَ اللَّهُ یَقْبِضُ وَ یَبْسُطُ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُون.»
«کیست که به خدا «قرض الحسنه‏اى» دهد، تا آن را براى او، چندین برابر کند؟ و خداوند است (که روزى بندگان را) محدود یا گسترده مى‏سازد و به سوى او باز مى‏گردید.»
اما متاسفانه در بسیاری از مواقع انسانها بدون در نظر گرفتن برکات قرض الحسنه در دام گناهانی همچون ربا گرفتار می شوند و شیطان هوادارانش را به آن سمت می کشاند.
یکی از مواردی که در بین بازاریان معمول است خرید و فروش چک است. بدین صورت که چک مدت دار را پیش از موعدش به مبلغ کمتر می خرند. این مساله مورد سوال بسیاری از افراد است که دانستن حکم شرعی آن موجب نیفتادن در پرتگاه ربا می شود.
مثال:
فرض کنید بنده چکی دارم به مبلغ یک میلیون تومان که سررسید آن سه ماه بعد است. فردی آن را نقدا می خرد اما به مبلغ 900 هزار تومان. حکم این کار چیست؟
بنا به نظر اغلب مراجع تقلید این کار با یک شرط حلال است و آن شرط این است که چک صوری و دوستانه نباشد بلکه سند بدهکاری واقعی در ضمن یک معامله باشد. یعنی اینگونه نباشد که من برای گرفتن قرض ربوی از دیگری چکی بنویسم و آن را به مبلغ کمتر بفروشم زیرا این کار ربا و حرام است.
اما اگر در قبال کاری مثل بنایی یا نجاری و غیره بجای اجرت نقد، چک مدت دار گرفتیم می توانیم این چک را به دیگری و به مبلغ کمتر و نقدی بفروشیم.
البته برخی فقها (مانند آیت الله وحید خراسانی) هر چند فروش چک و سفته را توسط شخص طلبکار به بدهکار، جایز شمرده ولی فروش آن به شخص ثالث به قیمت کمتر را صحیح نمی دانند. و برخی نیز خرید و فروش آن، به هر دو شکل را حرام دانسته اند.
** فتوای رهبری درباره خرید و فروش چک
س 1950: معامله چک و سفته مدت‏دار به صورت نقد به قیمتی کمتر از مبلغ آن که امروزه رایج است، چه حکمی دارد؟
پاسخ رهبر انقلاب: فروش چک مدت دار به دیگری به کمتر یا بیشتر از مبلغ مندرج در چک جایز است و اشکال ندارد. آنچه اشکال دارد و جایز نیست، این است که مبلغی از کسی قرض بگیرد و در برابر آن، چک مدت دار به مبلغ بیشتر از مبلغ قرض به او بدهد؛ این عمل قرض ربوی است و حرام است، اگرچه بعید نیست اصل قرض صحیح باشد.
س 1951: آیا چک به منزله پول نقد است به طوری که اگر بدهکار آن را به طلبکار بدهد برئ الذمّه می‏شود؟
ج: چک به منزله پول نقد نیست و تحقق ادای دین یا ثمن با دادن آن به طلبکار یا فروشنده متوقف بر این است که عرفاً قبض چک، قبض مبلغ آن محسوب شود و این با تفاوت موارد و اشخاص تفاوت پیدا می‏کند.
** فتوای مراجع تقلید درباره خرید و فروش چک
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):
در صورتی که چک مربوط به معامله ای باشد، و سند بدهکاری محسوب شود (و چک دوستانه نباشد) خرید و فروش آن به کمتر یا بیشتر از مبلغ مندرج در آن مانعی ندارد.
همچنین سفته حقیقی را اگر کسی با دیگری به مبلغی کمتر معامله کند مثل این که سفته هزار تومانی را که سه ماه مدت دارد به نهصد تومان پول نقد معامله نماید و در حقیقت یک هزار تومان اسکناسی را که در ذمه بدهکار، طلب دارد، به نهصد تومان پول نقد می فروشد، این گونه معامله سفته اشکال ندارد (و آن را تنزیل سفته گویند) ولی معامله روی سفته دوستانه خالی از اشکال نیست، چون بدهی واقعی در آنجا وجود ندارد و راه هایی که برای حل مشکل آن ذکر شده هیچ کدام خالی از اشکال نمی باشد.
حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):
چک دیگران اشکال ندارد.
حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی):
خرید کردن چک چنانچه صوری نباشد اشکال ندارد.
حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):
فروش چک و سفته صحیح نیست. بلی، طلبکار می تواند ذمه مدیون را به کمتر از مبلغ دین به دیگری نقداً بفروشد.

   #اجتماع