تاریخ دریافت خبر:
گروه اندیشه: در کتب مقدس یهودیان و مسیحیان، بشارت ظهور پیامبری داده شده است که سیطره دعوتش شرق و غرب عالم را فرا می گیرد. با اینکه همه به وجود چنین بشارتی اعتراف دارند اما در تعیین مصداق حقیقی آن اختلافات زیادی وجود دارد.

به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن (ایکنا) در کتب مقدس یهودیان و مسیحیان، بشارت ظهور پیامبری داده شده است که سیطره دعوتش شرق و غرب عالم را فرا می گیرد. امروز حدود 3500 سال از زمان بیان بشارت ظهور این منجی می گذرد اما پیروان ادیان ابراهیمی در تعیین مصداق این رسول الهی دچار اختلافند. مسیحیان «روح القدس» و مسلمانان «پیامبر اکرم» را مصداق تحقق این وعده الهی می دانند. سالروز ولادت پیامبر اسلام بهانه ای شد که با سعید کریم پور، یکی از پژوهشگران عرصه ادیان به گفت وگویی بنشینیم و به واکاوی این موضوع بپردازیم. سعید کریم پور دانشجوی دکتری رشته ادیان و عرفان در دانشگاه فردوسی مشهد است که تاکنون 11اثر تحقیقی در حوزه ادیان ابراهیمی منتشر کرده است که از جمله آنها می توان به ترجمه «انجیل برنابا» اشاره کرد. ترجمه کامل «طومارهای بحر المیت» جدیدترین اثر پژوهشی اوست که در دست انتشار است. بخش نخست این گفت وگوی از نظر می گذرد؛

ایکنا: چرا پیروان ادیان ابراهیمی در تعیین مصداق پیامبر آخرالزمان که بشارت آمدنش در کتب مقدس ذکر شده است دچار اختلاف شده اند؟

پیروان هریک از ادیان که نسبت به ادیان سابق متأخرتر هستند، ویژگی های پیامبر آخرالزمان را با ویژگی های پیامبر خودشان تطبیق می کنند. یعنی مسیحیان می گویند پیغمبر آخرالزمان عیسای ماست، مسلمان ها می گویند حضرت محمد(ص) است و پیروان ادیان دیگر هم با پیامبر خودشان تطبیق می کنند. مثلا مانوی ها می گفتند پیغمبر آخرالزمان «مانی» است.
دلیل این امر این است که نشانه هایی که برای ما باقی مانده است، یعنی جملاتی از کتاب مقدس که حاوی بشارت هستند، نشانه هایی را به صورت کلی بیان کرده اند و به ذکر جزئیات و خصوصیات پیامبرآخرالزمان نپرداخته اند. لذا پیروان ادیان از روی همان جزئیات، به تعیین مصداق می پردازند. این اشارات کلی موجب شده است که هرکسی نشانه های پیامبر آخرالزمان را با پیامبر خودش تطبیق دهد. به همین دلیل، بحث بشارت ظهور پیامبر موعود یک بحث تفسیری است و جنبه تفسیری دارد. پیروان هریک از ادیان بر اساس معیارهای مورد قبول خودشان می آیند این جملات را به نحوی تفسیر می کند که با شخصیت مورد نظر خودشان تطبیق کند.
لذا دلیل این امر که پیروان یک دین جدید می گفتند پیامبر موعود پیامبر ماست و در مقابل، پیروان دین قبلی این ادعا را قبول نمی کردند همین تفسیری بودن نشانه ها بوده است. یعنی پیروان دین جدید بر اساس معیارهای دین خودشان آن نشانه ها را بر پیامبر جدید تطبیق می دادند اما پیروان دین قدیم، بر اساس معیارهای دین خودشان می گفتند این پیامبر جدید، پیغمبری نیست که ما در جست وجویش بودیم. در مجموع، کلی بودن نشانه هایی که در بشارت ها اعلام می شد باعث ایجاد تفسیرهای متفاوت و اخلاف نظر بین پیروان ادیان گشت.

ایکنا: یعنی شما می فرمایید در این بشارت ها به نام پیامبر اسلام تصریح نشده است؟

بنده پژوهشی در این زمینه انجام دادم و سعی کردم نگاه بی طرفانه ای داشته باشم. نگاه بی طرفانه داشتن موجب می شود انسان به نتایجی برسد که افرادی که نگاه بی طرفانه ندارند، آن نتایج را نپذیرند. من پرسش را مطرح کردم که آیا این نشانه هایی که بیان شده است به طور قطعی و دقیق، قابل تطبیق به شخص خاصی هست و یا جنبه کلی دارد و بر حسب تفاسیر مختلف می تواند بر افراد گوناگون تطبیق کند. بنده متوجه شدم این مسئله، یک مسئله تفسیری است و هیچ کس به طور دقیق نمی تواند بگوید فلان بشارتی که در کتاب مقدس ذکر شده است، یعنی جملاتی که جنبه پیش گویی از آمدن یک قدیس بزرگ در آخرالزمان دارد، قطعا بر آن شخصی دلالت می کند که ما بدان معتقدیم. واقعا این گونه نیست.

نشانه ها طوری است که هرکس می تواند آنها را با فرد مورد نظر خود تطبیق بکند. این نتیجه ای بود که من به آن رسیدم. اگر نگاه بی طرفانه داشته باشیم به این نتیجه خواهیم رسید که این جلات فقط می تواند جنبه تفسیری داشته باشد و نه جنبه قطعی. این پژوهش که بنده انجام دادم دو خصوصیت داشت: نخست اینکه با نگاه بی طرفانه بود. دوم اینکه جنبه علمی داشت. یعنی من نیامدم جنبه عقیدتی به آن بدهم. منظور از علمی بودن این است که بیشتر روی اسناد تاریخی و متون بزرگان ادیان قدیم تمرکز کردم. به عبارتی، در تطبیق نشانه ها، اسناد تاریخی را لحاظ کردم و جنبه فلسفی و الاهیاتی به آن ندادم. یعنی هم نگاهم نگاه بی طرفانه بود و هم رویکردم به مسئله، رویکردی علمی بود.

ایکنا: لطفا نمونه ای از این بشارت ها را بیان فرمایید.

در تورات آمده است که حضرت موسی از قول خداوند می گوید: یک پیامبری خواهد آمد؛ من این پیامبر را از میان برادرانت برخواهم گزید. وقتی خداوند به موسی خطاب می کند «از میان برادرانت»، این گفتار، جنبه تفسیری پیدا می کند. در تورات کلمه برادران هم به اشخاصی از بنی اسرائیل اطلاق شده است، هم به اشخاصی بیرون از بنی اسرائیل که از نظر آبا و اجداد با بنی اسرائیل نسبتی داشته باشند.

مسلمان ها می گویند چون حضرت اسماعیل، پدر اسحاق بوده، بنابراین نسل اسماعیل با نسل اسحاق برادر محسوب می شوند. لذا اینگونه بشارت موسی را با پیامبر اسلام تطبیق می دهند. یعنی می گویند پیامبر اسلام از بنی اسماعیل است و بنی اسماعیل، برادران بنی اسرائیل هستند. بنابراین این بشارت با پیامبر اسلام تطبیق می کند.

در مقابل، یهودیان می گویند کلمه برادران برای افرادی از خود بنی اسرائیل استفاده شده است. مثلا وقتی در تورات می گوید: یکی از برادرانت را به پادشاهی برگزین، یعنی یکی از خود بنی اسرائیل. طبق دیدگاه سنتی یهود که فقط خودشان را قوم برگزیده به شمار می آورند و نبوت را فقط در چهارچوب خودشان می پذیرند، ادعا می کنند این پیامبر موعود هم از قوم بنی اسرائیل است. این یک نمونه از نشانه هایی است که گفته شده و جنبه تفسیری دارد.

ایکنا: در برخی روایات گفته شده که نام پیامبر اسلام و حتی امیرالمومنین(ع) صراحتا در کتب مقدس ذکر شده است. در این زمینه چه توضیح می فرمایید؟

حقیقتش را بخواهید ما یک مشکلی داریم و آن اینکه نمی دانیم یهودیان و مسیحیانی که در حجاز بوده اند، از چه نسخه هایی از کتاب های مقدس استفاده می کردند. یعنی نسخه های قدیمی که در اختیار ماست و به آنها مراجعه می کنیم، نسخه هایی است که عمدتا از خارج شبه جزیره عربستان جمع آوری شده اند. وقتی در این نسخه های که در دست ما هست جست وجو می کنیم اسمی از پیامبر یا حضرت علی(ع) نیامده است. شاید مسیحیان و یهودیان حجاز نسخه هایی داشتند که نام پیامبر در آنها به صراحت ذکر شده بوده است. از نظر تحقیقی نمی شود به این مسئله جواب داد؛ چراکه نسخه ای از آن منطقه که به دست ما نرسیده است. اگر نسخه ای داشتیم می رفتیم تحقیق می کردیم که چنین موضوعی هست یا خیر. در نتیجه نمی شود در این مورد قضاوت قطعی داشت.

ایکنا: برخی ادعا می کنند که دلیل استعفای بندیک شانزدهم مشاهده نسخه ای از انجیل بوده که نام پیامبر اسلام در آن ذکر شده بوده است. پاسخ شما به این ادعا چیست؟

خبری که در آن زمان شهرت پیدا کرد این بود که ایشان نسخه ای از انجیل برنابا را دیده اند. من خودم انجیل برنابا را به صورت کامل از انگلیسی به فارسی ترجمه کرده ام و یک مقدمه 200 صفحه ای هم برای آن نوشتم که حاصل سال ها تحقیقات من در خصوص این انجیل بود. همه شواهد و قرائن نشان می دهد که این انجیل، جعلی است و حدود قرن شانزدهم میلادی نوشته شده است. این که ما این کتاب را به عنوان یک نسخه قدیمی و معتبر در نظر بگیریم که نام پیامبر در آن ذکر شده باشد، امکان پذیر نیست. از نظر علمی مبرهن است که این نسخه جعلی است و چند قرن بعد از اسلام نوشته شده است.
کسانی که گفته اند نسخه ای قدیمی از این کتاب پیدا شده و علت استعفای پاپ، مشاهده این کتاب است، باید دلایل محکمی برای ادعای خودشان ذکر کنند. این افراد طبق چه استدلالی می گویند علت استعفای پاپ این موضوع بوده است؟ تا جایی که من می دانم یکبار یک نسخه قدیمی در ترکیه پیدا شد که گفتند نسخه انجیل برنابا و مربوط به دوره پیش از اسلام است. اما بعدا معلوم شد که آن کتاب، نسخه ای از همان چهار انجیل معمولی است. بعدش یک نسخه دیگر از انجیل برنابا پیدا شد که معلوم شد آن هم جعلی است و در زمان خودمان تهیه شده است.

ایکنا: کتابی با عنوان «وحی کودک» به فارسی ترجمه شده و در فضای مجازی منتشر شده است که در آن پیشگویی هایی در خصوص ظهور پیامبر ذکر شده و حتی به داستان کربلا اشاره شده است. درباره این کتاب چه نظری دارید؟

این کتاب برای اواخر قرون وسطی هست و زبانش یک زبانی است که مشخص است در قرن 15 یا 16 میلادی نوشته شده است. اصلا در قرن 15 و 16 میلادی خیلی کتاب ها به صورت جعلی در سراسر دنیا نوشته شد. نمی دانم در آن دوره چه شرایطی وجود داشت که کتب جعلی بسیاری نوشته شد. این کتاب، یک کتاب عبری آرامی است. یهودیان این کتاب را نوشتند برای اینکه به نسل های خودشان بگویند یک شخصی که مدعی پیامبری است و عامل که گمراهی است بعدا ظهور خواهد کرد. پیامبر اسلام در این کتاب به عنوان شخصیتی گمراه کننده معرفی شده است. یعنی اسم ایشان به همراه جملاتی آورده شده است که دلالت بر این معنا دارد که ایشان افراد را گمراه خواهند کرد. مثلا حوادثی از تاریخ اسلام در این کتاب نقل شده و حتی به حادثه کربلا اشاره شده است.

منتهی ترجمه های فارسی که از این کتاب منتشر شده فقط آن جملاتی را شامل می شود که وقایع اسلام را نقل می کند. آن عبارات دیگر که بر گمراه کننده بودن پیامبر اسلام دلالت دارد را ترجمه نکردند. این باعث شد افرادی که این کتاب را مطالعه می کنند گمان کنند این کتاب، متنی است که ظهور پیامبر را پیشگویی کرده است در حالی که اصلا اینطوری نیست و این کتاب، یک کتاب جعلی است که قرن ها بعد از پیامبر نوشته شده. متأسفانه اینها جزء حقایقی است که گفته نمی شود.

ایکنا: آیا بشارت به ظهور پیامبران بعدی، در میان انبیا عملی مرسوم بوده است؟ اساسا ضرورت داشته است که نسبت به ظهور پیامبران پس از خود بشارت دهند؟

رسم بودن به معنای این است که مثلا یک پیامبری مثل حضرت موسی بشارت داده باشد و مجددا پیامبران دیگری نیز این کار را انجام داده باشند. در تورات فقط ظهور یک پیغمبر بشارت داده شده. در کل عهد عتیق عبری فقط ظهور یک پیغمبر بشارت داده شده و آن هم یک بشارتی از قول حضرت موسی که به بنی اسرائیل می گوید خداوند پیامبری برای شما مبعوث خواهد کرد. در مسیحیت هم در انجیل هایی که در دست داریم، فقط در انجیل یوحنا یک بشارت از حضرت عیسی نقل شده است. بنابراین نمی توان گفت این عمل در میان پیامبران یهود یک عمل یک مرسوم بوده است. در ادیان هندو هم پیش بینی هایی وجود دارد. البته این نکته را عرض کنم که در پیش گویی های تورات و انجیل از کلمه آخرالزمان استفاده نشده است. این که گفته می شود این نشانه ها بر پیامبری در آخرالزمان تطبیق می کند، باید ببینیم منظور ما از آخرالزمان چیست؛ چون در آن بشارت ها کلمه آخرالزمان استفاده نشده است. ما خودمان داریم این را الحاق می کنیم.

اما در پاسخ به این سوال که آیا این امر لزوم داشته یا خیر باید توضیحی عرض کنم: اینکه یک پیغمبر، ظهور پیغمبری دیگر را بشارت دهد از دو جهت امکان پذیر است: اول اینکه نوع وحیی که به پیامبر جدید می شود با پیامبر قبلی متفاوت باشد. به عنوان نمونه ماجرای بشارتی که حضرت موسی در تورات درباره پیامبر بعد از خودش می دهد این چنین است: وقتی می خواست به حضرت موسی وحی شود آتش های بزرگی ظاهر می شد و بنی اسرائیل غرّش های مهیبی را می شنیدند و از این امر دچار هراس می شدند. بنی اسرائیل آمدند به حضرت موسی عرض کردند: این طریقه وحی، ما را می ترساند. اگر می شود با خداوند راز و نیاز کن و از او درخواست کن این چنین به تو وحی نشود که ما دچار ترس شویم. حضرت موسی این موضوع را به خداوند عرضه داشت و خداوند نیز با قبول این درخواست، وعده فرمود که پس از تو پیامبری می فرستد که نشانه های وحی بر او این گونه نیست. از این جهت لازم بود که حضرت موسی این موضوع را به بنی اسرائیل اطلاع دهد تا وقتی آن پیامبر جدید آمد، بنی اسرائیل بدانند که چنین نشانه هایی برای وحی او وجود نخواهد داشت و او را به دروغ گویی متهم نکنند.

دلیل دوم به خاطر اهمیت پیام پیغمبر جدید است. یعنی پیغمبر جدید قرار است پیامی را برای ما بیاورد که پیغمبران قبلی آن پیام را نداشته اند. وقتی حضرت عیسی ظهور شخصی پس از خودش را بشارت داد، یک جنبه جهانی برای دعوت او توصیف کرد. این جنبه در خود عیسی مسیح نبوده است. قبل از او هم نبوده. حضرت عیسی برای اینکه به اهمیت دعوت آن شخص اشاره کند، به ظهور او بشارت داد و به پیروان خود اطلاع داد که اگر چنین شخصی با این خصوصیات آمد باید از او پیروی کنید. یعنی مثل من عیسی نیست که پیامش را در یک محدوده کوچکی از بنی اسرائیل تبلیغ کند، بلکه پیام او جهانی است.

ایکنا: در مجموع چند بشارت قابل استناد در کتب مقدس ذکر شده است؟

به عنوان کسی که بیش از بیست سال درباره موضوع پیامبر موعود به خصوص در تورات و انجیل تحقیق کرده و تقریباً تمام اسناد و مدارک تاریخی و تمام کتاب ها و مقالات دانشمندان مختلف اعمّ از مسلمان و غیرمسلمان را به زبان های مختلف دیده و به دقت مطالعه کرده ام، به شما می گویم که در تمام تورات و انجیل فقط دو بشارت هست که می توان آنها را با دقت نسبتاً خوبی بر پیامبر اسلام تطبیق داد، که عبارتند از بشارت تورات و بشارت انجیل. اینها همان دو بشارت معروفی هستند که موضوع ظهور پیامبری در آینده را به صراحت بیان کرده اند. به جز این دو بشارت، سایر عبارات و جملاتی که از عهدین نقل شده هیچ کدام قابل استناد نیست، یعنی یا اصلاً بشارت نیستند و ربطی به پیامبر اسلام ندارند یا آنکه آن قدر مبهم و کلی هستند که نمی توان ارتباط روشن و قطعی بین آنها با پیامبر اسلام نشان داد و به همین دلیل نمی توان از آنها برای احتجاج با اهل کتاب استفاده کرد.

دو بشارتی که از تورات و انجیل اشاره کردم بسیار قابل اعتماد هستند و می توان با دقت خوبی آنها را بر پیامبر اسلام تطبیق داد، و به همین دلیل فکر می کنم اگر ما مسلمانان بیشتر بر همین دو بشارت تمرکز کنیم و نکات آنها را خوب یاد بگیریم و در مباحثه با غیرمسلمانان استفاده کنیم، نتایج خیلی بهتری خواهیم گرفت تا آنکه بخواهیم بر جملاتی که ظاهراً فکر می کنیم بشارتند اما در واقع نیستند اصرار داشته باشیم. همان دو بشارت که عرض کردم برای مقصود ما کفایت می کنند و ما نیازی به بشارت های ساختگی نداریم.

ادامه دارد...

   #اسرائیل #کربلا #مشهد #پژوهش #فضای مجازی #ترکیه #فردوسی #قرآن