تاریخ دریافت خبر:
همه عاشق جورج اورول اند، ولی نوشته ها و افکارش به ندرت برایشان اهمیتی دارد. اورول فقط نویسندۀ ۱۹۸۴ نیست، بلکه سوسیالیستی متعهد است که گاهی شبیه یک انقلابی با مشت های گره کرده می شود. اورولی که صنعت فرهنگْ بایگانی اش کرده و به فراموشی سپرده است.
راه و رسمِ لرزاندن جورج اورول در گور

کارنت افرز| نیک اسلیتر، اگر می خواهید آزاداندیش و مخالف استبداد باشید، یکی از لوازم اصلیِ کارتان نقل قول از جورج اورول است. باید اینجا و آنجا، مظاهر ۱۹۸۴ را بیابید و یکی دو نفر را هم برادر بزرگ تر بدانید.

درواقع خیلی از سیاست مداران فعلی هم همین کار را می کنند. اما اورول فقط نویسندۀ ۱۹۸۴ نیست، بلکه سوسیالیستی متعهد است که گاهی شبیه یک انقلابی با مشت های گره کرده می شود. اورولی که صنعت فرهنگْ بایگانی اش کرده و به فراموشی سپرده است.

انگشت شمارند مردانی که هاله ای مقدس تر از جورج اورول روی سرشان داشته باشند. علی رغم جایگاه اورول در کنار دیکنز و داستایوسکی که خواندنشان در دوران دبیرستان اجباری است، اورول در میان عموم مردم نیز از محبوبیتی برخوردار است که نمی توان علتش را (به تمامی) به کوتاه بودن کتاب هایش نسبت داد.

سادگی آثار او نیز توضیح کاملی برای جذابیتش نیست. نه؛ بزرگی او در ترکیدن آن حباب فکریِ جهان شمولْ بالای سر هر نوجوانی است که یک زمانی مزرعۀ حیوانات یا ۱۹۸۴ را خواند: «ای داد، حق با این یارو بوده».

اورول دربارۀ بدیِ استالین حق داشت و دربارۀ بدی دولتِ امنیتی محق بود. او درست می گفت که مردم را به راحتی می شود شست وشوی مغزی داد و راست می گفت که فناوریْ اوضاع را بدتر می کند.

اکثر مردم، به این مرحله که می رسند، نتیجۀ خود را از اورول خوانی می گیرند؛ و با برداشتی خوشایند و مبهم از او پی کار خود می روند، برداشتی که اورول را در مقام نوعی حقیقت گوی فراسیاسی تصویر می کند که صادق و بی طرف و مهربان و دلواپس بود و فقط می خواست مردم با هم مهربان باشند؛ و به همین علت، به جز معدودی استالینیست بداخلاق، دشوار است یافتن کسی که واقعاً از او بدش بیاید، هرچند تمام جوانب زندگی او پس از مرگش برای بیش از پنجاه سال مورد مداقه قرار گرفته است.

او را به عنوان نمادی از شایستگیِ بنیادینِ انسانی ستوده اند، از آن دست افرادی که به قول مدیر سابقش در بی. بی. سی یا «تقدیس می شوند یا زنده زنده در آتش می سوزند». برخی نیز تعارف را کنار گذاشته و او را یک «قدیس سکولار» می نامند.

پیش گویی های اورول الهام بخش سفرهای زیارتی مؤمنان و مجلدات پژوهشیِ سترگ به قلم کشیش های ۱ جاافتادۀ فاضل می شود. مصیبت که از راه می رسد، مردم برای دست وپنجه نرم کردن با امر فهم ناپذیر به خرد او پناه می برند.

در این عصر گزنده و ستیزه جو، محبوبیت او در غایتِ عالمگیری است. اگر با چشم های ریزشده و با دقت کافی به این مردِ انگلیسی دیلاق بنگریم، آرام آرام اندک شباهتی به عیسی مسیح پیدا خواهیم کرد.

اگر زنده بود از این مقایسه به شدت عصبانی می شد. او مردی بود که زمانی نوشت «الکل، تنباکو و از این قبیل مخدر ها چیزهایی اند که یک قدیس باید از آن ها احتراز کند، اما قدیس مآبی نیز به خودی خود چیزی است که انسان ها باید از آن احتراز کنند». اورول آرمان شهرگرا نبود.

درعوض، رک و راست این اعتقادش را بیان می کرد که «ماهیت انسان بودن این است که آدمی در پی کمال نیست، این است که فرد گاهی آمادۀ ارتکاب گناه از سر وفاداری است».

در مقالۀ مشهورش «چرا می نویسم»، دربارۀ اینکه وفاداریِ خودش به چیست، بسیار واضح می نویسد:

«هر خط از آثار جدی ای که از ۱۹۳۶ به بعد نوشته ام، مستقیم یا غیرمستقیم، علیه اقتدارگرایی و به نفع سوسیالیسم دموکراتیک، آن گونه که آن را می فهمم، نوشته شده است».

جایی دیگر، [طوری می نویسد که]خواننده جرئت سوءبرداشت نداشته باشد: «زمانی که کارگری واقعی از گوشت و خون می بینم که با دشمن طبیعی اش، پلیس، در ستیز است، لازم نیست از خود بپرسم کدام طرف ایستاده ام».

درحقیقت، هرچه بیشتر اورول بخوانید، او بیشتر از [شمایل]پدربزرگی محجوب و میانجی گر به یک انقلابی با مشت های گره کرده شباهت پیدا می کند.

او در انتقاد از سرمایه داری جهانی و ناتوانی لیبرالیسم میخکوب کننده است: «همۀ ما با چپاول باربران آسیایی زندگی می کنیم، و آن دسته از ما که ’روشنفکریم‘ همه اتفاق نظر داریم که تمام این باربر ها را باید آزاد کرد؛ اما استانداردهای زندگی، و درنتیجه ’روشنگری‘ ما خواهان ادامۀ چپاول است».

درحالی که او شاید مشهورترین مدافع آزادی بیان باشد، نسبت به زبان حساسیتی از خود نشان می دهد که اکثر خواننده ها را متعجب خواهد کرد، مانند زمانی که در ستون یک روزنامه فاش کرد که «جدیداً مشغول غلط گیری از یکی از کتاب های تجدیدچاپ شده ام بودم و واژۀ ’زردنبو‘ را هر جا که پدیدار می شد بیرون کشیده و ’چینی‘ را جایگزین آن کردم».

این اولین بار نیست که نام یک رادیکال محبوب را کفرگویانه به زبان می آورند (یا از آن منتفع می شوند). برای میلیون ها نفر، چه گوارا فقط مردی روی یک تی شرت است.

تدابیر مشابهی با موفقیت عظیم روی انقلابی هایی مثل مارتین لوتر کینگ جونیور پیاده شده است که امروزه میراث بهداشتی شده اش، به نحوی مطمئن، قابل بهره برداری توسط همان کسانی است که تمام عمر علیه شان جنگید.

بااین حال، فاسدکردن یاد اورول بوی گند وحشتناک و یگانه ای دارد. آن ها دارند تاریخ مردی را بازنویسی می کنند که به خاطر هشدارش علیه بازنویسی تاریخ مشهور است.

زدودن عناصر رادیکال اورول تاریخی دراز و بی شرمانه دارد. برای مثال، جملۀ اصلی مقالۀ «چرا می نویسم» را (که در بالا ذکر شد) مقایسه کنید با ذکر آن در نسخۀ مزرعۀ حیواناتِ انتشارات زیگنت که بیش از بیست میلیون نسخه فروخته است:

اگر کتاب مزرعۀ حیوانات خود جای شکی دراین باره باقی گذاشته باشد، اورول در مقاله اش «چرا می نویسم» آن را برطرف کرده است: «هر خط از آثار جدی ای که از ۱۹۳۶ به بعد نوشته ام، مستقیم یا غیرمستقیم، علیه اقتدارگرایی بوده...»

به حذف آشکارِ «و به نفع سوسیالیسم دموکراتیک» دقت کنید که به قول جان رادِن، نویسندۀ یکی از زندگی نامه های اورول، «بخار شده است، درست همان کاری که وینستون اسمیت در وزارت حقیقت می کرد».

رادِن به این کار «سیاستِ سه نقطه» می گوید، رسمی متعلق به دورۀ مک کارتی که اورول را تبدیل به «قدیس حامی کرد که می شد از او بنابر مقاصد نقل قول کرد، همان طور که شیطان می تواند از کتاب مقدس نقل قول بیاورد».

او قربانی اعتبار اتهام ناپذیر خود شد. ازآنجایی که همه می دانستند اورول از مستبدان بیزار بوده، هرکس که اورول را می ستود لاجرم نمی توانست مستبد باشد.

البته این به معنای آن بود که هر مستبد، مشتاق استبداد، و استبدادپسندی که ذره ای هوش داشت به سرعت آموخت تا هرجا مناسب است نام اورول را جیغ بکشد. برده دار ها از اورول نقل قول کردند تا خود را در لباس مبارزان آزادی جا بزنند.

با گذر سال ها، برخی از بدبین ها زمزمه می کردند که قدیس جورج عزیز چیزی بیش از یک عروسک خیمه شب بازی نبود که باید جوان ها و احمق ها را تحت تأثیر قرار دهد، اینکه او «همه جایی» بود، مانکن قدیمی خاک گرفته ای برای «ارائۀ حمایت از بیان حقایق جهان شمول، با صدایی با همان قدرت اقناعی که روح در هملت دارد»، با «جمله ای در آن، که مناسب تمام طرفین در تمام مباحث باشد».

طبق معمول بدبینی شان موجه بود (اما فقط تا حدی). مادامی که افعی هایی با شهوت شهرت وجود دارند، تلاش های منظمی برای منحرف کردن نوشته های اورول با نیت منفعت شخصی یا سیاسی در کار خواهد بود.

به قول احمق ها، سرمایۀ برند او عظیم است. در زمانۀ فریب جهانی، او به گفتن حقیقت شهره است. اما کسانی که آثار بیشتری از اورول خوانده اند، هربار که دروغ گو ها نام او را می برند، از فرط اشمئزاز عُق می زنند.

مجموعۀ کامل آثار اورول به صورت آنلاین، مجانی در دسترس است و هرکس ذره ای کنجکاو باشد می تواند به سادگی برای خود کشف کند که نظر اورول دربارۀ هرچیزی، از روابط نژادی و جنگ هسته ای تا قیمت صعودی سیگار، چه بوده است. حتی کوتاه ترین نگاه عمیقی آشکار می کند که اورول، بسیار به دور بوده از میانه روییِ مطابق با ذهنیت «راست و چپِ افراطی هر دو بدند»؛ او درواقع سوسیالیست متعهدی بود.

اما هشیارکردن مردم نسبت به وجود واحه ای اورولی یک چیز است و وادارکردنشان به نوشیدن از برکهْ چیزی کاملاً متفاوت. رقابت برای تصرفِ زمان و توجه ما شدید است. چرا مردم باید علاقه مند به آثار عمیق تر نویسنده ای باشند که برای داستان های افسانه ای و علمی تخیلی اش مشهور است؟

دلیلش این است: اورول از آن دست انقلابی هایی است که واقعاً مثل کسی است که می خواهید در کنارش باشید.

انسان است: پیچیده، منتقدِ خود و ناکامل. او به زبان مردم حرف می زند، نه زبان مردمی. او نماد چپی است که می تواند برنده شود، چپی که مشخصه اش آن دم ودستگاه های عریض وطویل فناوری نوع دوستانه، یا اتاق های هیأت مدیرۀ ابرشرکت هایی با گونه گونی نژادی یا پلیس هایی کمتر وحشی نیست.

بلکه بینشِ جهانی اصالتاً متفاوتی دارد، جهانی با قوارۀ انسانی که در آن مفاهیم خیر و شر آسان گیرتر از اکنون هستند (هرچند سنت ها کماکان مورد احترام اند)، جایی که عقل سلیم بار دیگر سلیم است (فقط کمتر نژادستیز، جنسیت زده یا طبقاتی است)، جایی که مردم معمولی می توانند مشاغل و منازل آبرومند داشته باشند و آبرومند زندگی کنند.

او شاید تن ها متفکری باشد، زنده یا مرده، که آثارش می تواند فرصت سخن گفتن با هرکسی، از لیبرالیست ها تا سوسیالست ها تا سوسیالیست های لیبرال را داشته باشد. او به ما نشان می دهد چگونه مردم را با تفکر و مهربانی اقناع کنیم... و چگونه تشخیص دهیم که چاره ای جز فرار به سوی سنگر ها نمانده است.

افکار او در آن فضاهای ساکت و خالی ای جریان دارد که جامعۀ مدرن در پی تبعیدشان از ذهن های ماست. کشف دوبارۀ تفکر به سیاق اورول اولین قدم به سوی تفکری است هم نقادانه و هم مشفقانه، که به نوبۀخود اولین گام است به سوی درمان این جهان زخم خورده ای که در آن زندگی می کنیم.

جورج اورول به خاطر طرز نوشتنش دربارۀ دولت پلیسی محبوب شده است، اما باید به او برای طرز نوشتنش دربارۀ وزغ ها عشق ورزید.

کلمه هایش لطیف و عجیب، شوخ و هشیارند و مهم تراز همه سودمندند: «چه بار ها که به تماشای جفت گیری وزغ ها، یا مسابقۀ بوکس یک جفت خرگوش صحرایی در یک مزرعۀ جوان ذرت ایستاده ام و به تمام افراد مهمی فکر کرده ام که اگر می توانستند، جلوی لذت بردنم از آن را می گرفتند.

اما خوش بختانه نمی توانند». بعد مهم ترین سؤالش را می پرسد: «اگر تمام لذت ها را در فرایند عملی زندگی نابود کنیم، چگونه آینده ای داریم برای خود رقم می زنیم؟»

در سال ۱۹۳۶، زمانی که اورول به بارسلون رسید تا به انقلاب کارگران اسپانیایی ملحق شود، توانست نگاهی گذرا بیفکند بر آن نوع آینده ای که می خواست در آن زندگی کند.

او در جامعه ای فرود آمده بود که «طبقۀ کارگر پشت به زین بود» و «پوسترهای انقلابی همه جا بودند و با رنگ های قرمز و آبیِ یکدستِ خود دیوار ها را پوشانده بودند و معدود تبلیغات باقی مانده را شبیه به گِلِ مالیده بر دیوار می کردند».

اورول نوشت «بسیار چیز ها در آن بود که نمی فهمیدم، به نوعی حتی خوشم نیز نمی آمد، اما به سرعت آن را به مثابۀ وضعیتی تشخیص دادم که ارزش جنگیدن دارد». این احساس برای هرکسی که رؤیای زندگی در جهان بهتری در سر پرورانده است، فوراً آشنا و به شدت تلخ وشیرین است.

امروز می توانید خطوط بیرونی کمرنگی از آن جهان بهتر را ببینید که درحال شکل گیری است. دقیق نگاه کنید و همه جا متوجه اثر انگشت اورول خواهید شد. در اروپا، در خاورمیانه و ایالات متحده. اگر بتوانیم ارباب هایی را سرنگون کنیم که فقیر و مریض نگه مان می دارند، چه کارهای دیگری از ما ساخته است؟
.
می جنگیم «نه برای استقرار بهشتی با گرمایش مرکزی، تهویۀ مطبوع و نورپردازی شده، بل ازآن رو که جهانی می خواهیم که در آن انسان ها به جای فریب دادن و کشتن یکدیگر، همدیگر را دوست داشته باشند». ما برای کتاب های خوب و شکم های پر و کفشِ کودکان می جنگیم. برای خانواده ها، دوستان خویش، و تمام مکان های دنج و سرسبز زمین می جنگیم.

آیا برنده می شویم؟ از صمیم قلب امیدوارم بشویم. اما باید این عبارت را از اورول وام بگیرم: «موقعیت هایی هست که جنگیدن و شکست خوردن نتیجۀ بهتری است از اصلاً نجنگیدن».

منبع: ترجمان
مترجم: علی امیری

پی نوشت ها:
* این مطلب را نیک اسلیتر نوشته و در تاریخ ۱۱ اکتبر ۲۰۱۷ با عنوان «TAKING ORWELL’S NAME IN VAIN» در وب سایت کارنت افرز منتشر شده است و وب سایت ترجمان در تاریخ ۱۴ آذر ۱۳۹۶ آن را با عنوان «لرزاندن جورج اورول در گور»، و ترجمۀ علی امیری، تلخیص و منتشر کرده است.

** نیک اسلیتر (Nick Slater) مقاله نویس کارنت افرز، اسلیت و وُرد ویتنام است.
[ ۱]اصطلاح کشیش در اینجا کنایی است و منظور علمای مسیحیت نیست [مترجم].

   #مقاله #دیوار #وام #خاورمیانه #زندگی نامه #خانواده