کتاب سکه های ماشینی قاجارایران آنتیک
تاریخ دریافت خبر:
«درآمدی به فلسفه دین»
نویسنده: چاد مایستر
ترجمه: محمدیوسف ثانی
ناشر: نشر نو، چاپ اول 1395
444صفحه، 36000 تومان

شما می توانید کتاب «درآمدی به فلسفه دین» را تا یک هفته پس از معرفی با ۱۰ درصد تخفیف از فروشگاه اینترنتی شهر کتاب خرید کنید.


*****
فلسفه دین قدمتی هم اندازه تاریخ فلسفه دارد، پاره ای از سوالاتی که فلاسفه یونان باستان بدان اندیشیده اند، در حوزه فلسفه دین جای می گیرند. وجود یا عدم وجود آفریننده، از نخستین پرسش های مهم فلسفی نزد اندیشمندان یونان باستان بوده است و یا سوالاتی که در قالب چگونگی جهان، در واقع چگونگی آفرینش را به پرسش می گرفتند.

جان هیک (1) روایت می کند: روزگاری فکر می کردم فلسفه دین یعنی دفاع فلسفی از اعتقادات دینی؛ بعدها فهمیدم چنین نیست. دین شاخه ای ست از فلسفه، نه الاهیات؛ بنابراین نباید آن را ابزاری برای آموزش دین محسوب کرد. چنانکه یک ملحد نیز می تواند به فلسفه ورزی در این حوزه بپردازد.

چاد مایستر در کتابِ «درآمدی بر فلسفه دین» که با ترجمه محمدیوسف ثانی و به همت نشر نو به بازار آمده بحث خود را از همین جا آغاز می کند، با نگاه به معنای فلسفه و فلسفه دین. مایستر برای اینکه مخاطب با شناختی تبارشناسانه از فلسفه دین وارد متن اثر شود، جدولی کاربردی و طبقه بندی شده از سر فصل های فراز و فرود فلسفه دین در یک سیر تاریخی ارائه کرده است که از نقش کارآمدی برای سر و شکل دادن به نظم فکری خواننده برخوردار است. بعد از تبیین چنین ساختاری نوبت به کندوکاو در چیستی باورها و اعمال دینی می رسد.

موفق ترین نویسندگان اغلب تمهیدی تدارک می بینند که مخاطب در اهمیت مضمون کتابشان شکی به دل راه ندهد و البته این نکته سنجی زمانی تاثیری دو چندان خواهد داشت که خواننده بپذیرد رویکرد اتخاذ شده در رابطه با این موضوع، بهتر و جامع تر از دیگر نمونه هاست.

چاد مایستر برای این منظور به یکی از نظرات نه چندان پذیرفتندی فروید ارجاع می دهد و هوشمندانه نتایج دلخواه خود را بدست می آورد: فروید باور داشت که دین چیزی همانند روان نژندی دوران کودکی است؛ اگر بخواهیم این حرف فروید را بپذیریم احتمالا باید با پنج میلیارد روان نژند در سطح کره زمین سروکار داشته باشیم: دومیلیارد مسیحی، یک میلیارد مسلمان، یک میلیارد هندو، یک میلیارد هم بودایی، یهودی، ادیان مختلف چینی، ادیان افریقایی و...

با وجود اهمیت و تأثیر فروید در شکل گیری جهان مدرن، اثبات خطای او نیازمند اقامه دلیل نیست. در قرن بیست و یکم و در جهانی با پنج میلیارد انسان که باور دینی دارند، بحث دین و فلسفه دین همچنان یکی از کلیدی ترین و فراگیرترین بحث هاست و «درآمدی بر فلسفه دین» درباره یکی از مهمترین دغدغه های انسانی که از گذشته دور تا به امروز با آن طرف هستیم، بحث می کند.

هرگاه صحبت از دین به میان آمده اغلب نویسندگان با رویکردی کلی نگرانه تنها به سنتهای الهی یهودیت، مسیحیت و اسلام، به عنوان مهمترین و پرطرفدارترین ادیان جهان محدود مانده، درحالیکه آگاهانه یا ناخود آگاه تنوع تفکر دینی موجود در سنتهای دینی دیگر تقریباً نادیده گرفته شده است.

اما نویسنده کتاب حاضر با ارائه چشم اندازی از دین در دنیای معاصر به ردیابی تاثیر حضور روزافزون دیانت هایی با منشاء غیرالهی پرداخته که از شرق به غرب راه یافته اند، باآگاهی از این سنتها، به بازتاب آن در گفتمان فلسفی روز نیز توجه داشته است. بنابراین در این کتاب تنها ادیان الهی مورد توجه قرار نگرفته اند، بلکه به ادیان غیر الهی نیز توجه شده است؛ در واقع می توان نگاه نویسنده را معطوف به نوعی نگاه بین الادیانی در این زمینه در نظر گرفت.

ویژگی ممتاز کتاب آن است که نویسنده توانسته به زبانی درباره فلسفه دین بنویسد که برای طیف های مختلفی از خوانندگان قابل استفاده باشد. علاوه بر روانی متن و سادگی زبان آن، کتاب از جامعیتی برخوردار است که به عنوان کتاب درسی مقدماتی برای آشنایی با فلسفه دین می تواند کاربرد داشته باشد. نویسنده کار خود را با ارائه فشرده هر بخش در انتهای آن، پرسش هایی برای تاکید روی نکات کلیدی هر بحث و همچنین معرفی منابع مهم برای مطالعه بیشتر و پیشرفته تر درباره هر موضوع، منبعی مناسب برای استفاده دانشجویان و علاقه مندان فلسفه دین فراهم آورده است.

این کتاب در ۱۰ فصل نوشته شده که عناوین آن بدین قرار است: «دین و فلسفه»، «تنوع ادیان و کثرت گرایی»، «ادراکات از واقعیت غایی»، «براهین کیهان شناختی اثبات وجود خداوند»، «براهین غایت شناسی اثبات وجود خداوند»، «براهین هستی شناختی اثبات وجود خداوند»، «مسئله های شر»، «علم، ایمان، عقل»، «تجربه ی دینی» و «نفس، مرگ و جهان پس از مرگ».

در این ده فصل نویسنده مهمترین مفاهیم و موضوعات اساسی فلسفه دین را از مناقشات سنتی تا مفاهیم نوین آن به شکلی دسته بندی شده مطرح کرده است؛ این موضوعات صرفا محدود به یک دین خاص نمی شوند، بلکه هریک از ادیان الهی و غیر الهی درباره آن نظری دارند. برای نمونه مسائل بنیادینی از قبیل معنای رستگاری یا نجات و ذات واقعیت غایی، در دیانت های مختلفی چون هندویی، بودایی، یهودیت، مسیحیت و اسلام برپایه باورهایی استوار شده اند که هر یک از این ادیان باور دارند که ادعاهای اصلی شان در این باره صادق است، درحالی که بعضی از این ادعاها با یکدیگر در تقابل آشکارند.

بحث درباره ذات و وجود خداوند در همه ادیان از اهمیت ویژه ای برخوردار است، بنابراین در این کتاب نیز بخش قابل توجهی از صفحات (چهار فصل) را به خود اختصاص داده است. در این فصول ابتدا به تصور خدا یا واقعیت غایی در ادیان مختلف پرداخته شده و همچنین از منظر فلسفی به سنجش این مهم که آیا صفات نسبت داده به خدا در هریک از سنت های دینی با یکدیگر سازگاری دارد یا نه.

چاد مایستر درکنار پرداختن به مفهوم خداوند، این مهم را که آیا چنین مفهومی واقعیت دارد یانه از یاد نبرده است. بنابراین این پرسش دیرینه ی فلسفی، وجود یا عدم وجود خداوند را مورد توجه قرار می هد. اهمیت این مباحث باعث شده سه فصل از کتاب به طرح برهان های اثبات وجود خدا اختصاص یابد: براهین کیهان شناختی، غایت شناختی و هستی شناختی.

حسن نگاه نویسنده یکسویه نبودن آن است همان طور که برهان های فلسفی برای اثبات وجود خدا را مطرح ساخته، پرسشهای فلسفی ای که اغلب برای به چالش کشیدن خداباوری مطرح شده را نیز مورد اشاره قرار داده است.

بخش قابل توجهی از این چالش ها همواره به رابطه پیچیده ای که میان علم و دین برقرار بوده معطوف هستند. نویسنده در فصل هفتم و هشتم کتاب به سراغ تعامل دین با علم رفته است. بده بستانی که گاه شکل رقابت به خود گرفته و گاه گونه ای حمایتی محسوب شده است. تلاش برای ارائه تصویری قابل فهم از رابطه میان دین و علم و بررسی چگونگی آن از دیگر موضوعات مورد توجه در این فصول محسوب می شود. به تناسب علم و دین یکی دیگر از موضوعات مهمی که گاه به رابطه ای چالشی منتهی می شود، رابطه عقل با ایمان است. آیا همه امور دینی را می توان با سنجه عقل مورد ارزیابی قرار داد؟

دو فصل پایانی کتاب به دو موضوع بسیار مهم اختصاص یافته است، نخست تجربه دینی که مؤلفه مشترک میان تمامی سنت های بزرگ دینی است. اما باوجود چنین نقطه اشتراکی، این پرسش همواره مطرح بوده که چنین تجربه هایی تا چه اندازه می توانند مبنایی برای باورهای دینی باشند؟

و موضوع دوم که نویسنده اثرش را با آن پایان بندی کرده است، حکایت پایان زندگی همه ماست. آیا پس از مرگ زندگی به شکل دیگری ادامه خواهد داشت؟ همه ادیان به پیروانشان امید به بقا را نوید می دهند؛ آیا چنین ادعایی می تواند واقعیت داشته باشد؟ آیا در جهان پس از مرگ هویت فردی ما باقی می ماند؟ چاد مایستر در این فصل با رویکردهای ادیان مختلف نسبت به مفهوم حیات پس از مرگ نشان می دهد که چگونگی دیدگاه ادیان درباره حیات پس از مرگ، می تواند دیگر جنبه های این ادیان را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

چاد مایستر هدف خود از نوشتن کتاب را چنین توضیح داده: «این کتاب محصول بیش از دو دهه تأملات فلسفی شخصی من در باب اندیشه های دینی است. هدفم از نگارش کتاب ارائه پاسخ نهایی به پرسش های مختلف موجود در قلمرو پهناور فلسفه دین نبوده، بلکه بنا داشتم این کتاب مسائل و مناقشات اصلی این رشته جذاب و پربار را معرفی و اشتیاقی برای تفکر و مطالعه بیشتر درباره آنها ایجاد کند. به گمان من، اثر این کتاب بتواند اشتیاقی هرچند اندک درباره این مسائل در خواننده برانگیزد، موفق بوده است.» بی اغراق باید گفت او در برانگیختن این اشتیاق موفق بوده، بخصوص که بسیاری از مباحث فلسفه دین را که به اشکال گوناگون در ذهن ما تداعی شده، به صورتی قابل فهم و پرکشش مطرح ساخته است، به گونه ای که خواننده نا آشنا به فلسفه نیز می تواند از کتاب بهره فراوان ببرد. این توفیق را نه فقط در زبان کتاب که باید مدیون ساختار آن دانست.

این کتاب به دلیل کیفیت محتوا و فرم عرضه آن، فرایند یادگیری مطالب را تقویت می کند، یا به قول معروف تا مطالب را به خواننده شیرفهم نکند دست از سرش برنمی دارد. برای این منظور علاوه بر خلاصه سازی مطالب هر فصل در پایان آن فصل و طرح سؤالات کلیدی به نیت تاکید روی مفاهیم اصلی مطرح شده، برخی تعاریف نیز به طور موجز و همه فهم ارائه شده اند . در کنار همه این ها باکس هایی برای توضیح تکمیلی درباره شخصیت ها و مفهوم ها استفاده شده در متن،ارائه شده است. البته از واژه نامه و نمایه های کامل انتهای کتاب، جدولها و... نباید غافل شد. خلاصه همه و همه اینها دست به دست هم داده اند تا نیت آموزشی مورد نظر نویسنده کامل شده و در قالب اثری منحصر به فرد در اختیار مخاطب قرارگیرد.

چاد مایستر درجه کارشناسی ارشد خود را در اندیشه مسیحی و فلسفه دین از دانشگاه بین المللی ترینیتی و دکتری فلسفه را از دانشگاه مارکت گرفته است. رشته تخصصی او فلسفه دین، خصوصاً تنوع دینی و الهیات طبیعی و الهیات فلسفی است. اما پیش از آنکه به فلسفه روی آورد در رشته مهندسی روبوتیک تحصیل کرده است. رشته ای که شاید با فلسفه بیگانه به نظر برسد، اما باور کنید او این کتاب را نه فقط همچون کسی که شیفته فلسفه است، بلکه همانند یک مهندس ربوتیک طراحی کرده است و پر از جزئیات پراکنده ای که دست بدست هم می دهند تا درنهایت اثری کارآمد را پیش روی مخاطب بگذارند.

پی نوشت:
  1. جان هاروود فیلسوف دین و نظریه پرداز تکثرگرایی دینی است. جان هیک معتقد است که به جای واژه «خدا» باید از «واقعیت نهایی» استفاده کرد، زیرا برخی ادیان خدا را نمی شناسند. این واقعیت نهایی، غیرقابل توصیف است، ولی انسان نسبت به آن واکنشی دارد و بر اساس این واکنش به احساس درونی، ادیان را می سازد.

لینک کوتاه: betanews.ir/n/866781

خبر فوق مربوط به رسانه الف می باشد و جستجوگر خبر بتانیوز صرفا آن را بازنشر کرده است. مشاهده در سایت منبع : لینک مستقیم