کتاب سکه های ماشینی قاجار

تاریخ دریافت خبر:
یکبار دیگر به خودمان و به قضاوت‌هایمان نگاه کنیم/ ما مریم میرزاخانی را نمی‌شناسیم

یک عده دارند او را با مغز خودشان و با دلایل خودشان قضاوت می‌کنند. مریم میرزاخانی ذهنی خودشان را ساخته‌اند و سعی دارند این تصویر ناقص را بکوبند یا تقدیس کنند. می‌بینم که آمار و ارقام می‌دهند از فرار مغزها و شرایط دانشگاه‌ها را بررسی می‌کنند. برای چه؟

پایگاه خبری تحلیلی «پارس»- نگین یشمی- اولین بار که فیلم درباره الی را دیدم خوشم نیامد. توی سینما میخکوب شده بودم به تصویرو پیش می رفتم تا جایی که یکهو به خودم آمدم و دیدم دیگر ناظر فیلم نیستم بلکه پا به پای آدم های داستان، دارم الی را قضاوت می کنم. خوشم نیامد چون با خودم مواجه شده بودم. من هم داشتم الی را و آنچه شده بود بدون اینکه بدانم چه بر وی گذشته است، قضاوت می کردم. بعدها فیلم را بارها دیدم و این مساله کم کم در زندگیم پررنگ شد که چرا و چطور می شود که آدم ها را قضاوت (یا به قول دوستانم جاج) می کنیم.

دیروز بعد از فوت مریم میرزاخانی یکی از دوستانم دست به قلم شده بود و درباره اهمیت حریم خصوصی برای آن مرحوم مطالبی نگاشته بود. شاید ندانید اما به گفته هم کلاسی هایش مهمترین چیزش را حریم خصوصی خود می دانسته است. اینکه برایش مهم و پررنگ بوده است کسی داخل زندگیش نشود. چیزی که ما از وی می دانیم بسیار محدود است. پنهان نمی کنم که برای خود من در روزگار نوجوانی الگو بود (کما اینکه برای خیلی از هم مدرسه ای هایم) اما آنچه از وی می دانستم هوش باورنکردنی، استعداد عجیب ریاضی، پرتلاش بودن و یک عکس بود که روی دیوار مدرسه نصب کرده بودند. سایرین هم فکر نمی کنم چیز بیشتری از او بدانند.

حالا با فوت وی همه سعی دارند (نه برای رفع دلتنگی بلکه برای شوآف دردناکی که خود را به نوعی نزدیک به مرحوم جلوه دهند) خاطراتش را به یاد بیاورند و به خود اجازه می دهند زندگی وی را تحلیل و قضاوت کنند. بسیار یادداشت هایی دیدم که او را با دیگران مقایسه کرده بودند. او که بالاترین نمره المپیاد تا به امروز را کسب کرده است، او که بجای برق شریف و رشته های مهندسی، ریاضیات و علوم پایه را انتخاب کرده است. او که برای دانشمند بودن قائل به جنسیت و زمان و مکان نبود. یک عده دارند او را با مغز خودشان و با دلایل خودشان قضاوت می کنند. مریم میرزاخانی ذهنی خودشان را ساخته اند و سعی دارند این تصویر ناقص را بکوبند یا تقدیس کنند. می بینم که آمار و ارقام می دهند از فرار مغزها و شرایط دانشگاه ها را بررسی می کنند. برای چه؟

برای حکم دادن علیه کسی که نمی شناخته اند و حتی یکبار هم وی را از نزدیک ندیده اند؟ چه کسی ادعا دارد که انگیزه ها و خواستگاه قلبی وی را می شناخته است؟ هرکدام از ما معنایی برای خوشبختی و سعادت خود قائل هستیم. حتی با دخالت اعضای خانوادمان ممکن است آزرده شویم و این را تجاوز به حریم شخصی خود تلقی کنیم. حال چطور است که هر لحظه مریم میرزاخانی را قضاوت می کنیم و نظریه می دهیم که وی باید اینگونه زندگی می کرد و اینگونه می مرد؟ چطور فکر می کنیم که مسیر شکوفایی وی را بهتر از خودش تشخیص می دهیم؟! یک پروفسور ریاضی برای زندگیش تصمیمی گرفته است. حتی اگر پروفسور ریاضیات نبود و نبوغ سرشارش زبانزده همگان، باز قضاوت ما چه جایگاهی داشت؟ آیا ما مجاز به نظر دادن درباره زندگی وی بودیم؟

حقیقت اینست که هیچکس اندازه خودش شایستگی این تصمیم را نداشته است، هیچکدام از ما به اندازه خودش آگاه به دلایل تصمیم اش نبوده ایم. اما متاسفانه قضاوت و صادر کردن احکام غیرمنصفانه به وجه پررنگی از فرهنگ ما تبدیل شده است و خود را مجاز به دخالت در تصمیم های یکدیگر می دانیم. اگر هر کدام از ما بودیم ازین همه قضاوت و احکام تلخ دوستان چه حالی داشتیم؟ یا چقدر دوست داشتیم عکس های شخصی و وجوه مختلف زندگی فردیمان دستمالی شود؟ وقت عزاداری برای یکی از نوابغ دنیای امروزاست که بسیاری از ما ارزش ابتکار وی را در ریاضیات نشناخته ایم اما دلتنگیم برای آنچه از زمین تلخ ما پرکشیده و رفته است.

شاید فوت مریم میرزاخانی بهانه ای باشد که یکبار دیگر به خودمان و به قضاوت هایمان نگاه کنیم. شاید وقت آن است که همه با هم ماشین به گل نشسته فرهنگمان را هول بدهیم بلکه چرخ هایش دوباره حرکتی بکنند. همین.