کتاب سکه های ماشینی قاجارایران آنتیک
تاریخ دریافت خبر:
بررسی رویکرد ایران به همه‌پرسی کردستان عراقمسئله ی استقلال کردستان همواره به عنوان یکی از نقاط مورد اختلاف در عراق و منطقه بوده است. پیوند این منطقه با کردهای ایران، ترکیه و سوریه باعث شده است تا این موضوع جنبه ی بین المللی پیدا کند و برای تعیین سرنوشت آن تنها نظر بازیگران محلی و ملی کفایت نکند. در واقع این مسئله برای رسیدن به یک راه حل نیازمند توافق در سه سطح محلی، ملی و بین المللی است.

کردهای عراق از چند سال پیش در حال تلاش و رایزنی سیاسی برای تأسیس کشور مستقل برای خود هستند. پیش از این اقلیم کردستان عراق از طریق نماینده ی سازمان ملل در این اقلیم قصدش برای برگزاری همه پرسی را به اطلاع سازمان ملل رسانده بود. اقلیم کردستان عراق از سال 1991 میلادی به صورت خودمختار و از سال 2003 تاکنون به صورت فدرالی اداره می شود. در این منطقه، کابینه، پارلمان و ارتش مستقل وجود دارد، اما مقامات کردستان خواهان استقلال کامل و تشکیل کشور مستقل هستند.[1]

در همین ارتباط اخیراً منطقه ی کردستان عراق به ریاست مسعود بارزانی اعلام کرد که در تاریخ 25 سپتامبر (3 مهرماه) همه پرسی استقلال این منطقه از کشور عراق را برگزار خواهد کرد. کردستان برای رسیدن به مرحله ی اجرای همه پرسی به صورت همزمان در سه سطح فعالیت خواهد کرد. این سه سطح عبارت اند از: نخست) تحقق وحدت احزاب کُرد بر اصل استقلال، دوم) گفت وگو با بغداد و قانع ساختن دولت مرکزی برای موافقت با استقلال این اقلیم و سوم) اطمینان دادن به قدرت های منطقه درباره ی اینکه این استقلال به منافع آن ها آسیب نمی رساند.

منطقه ی کردستان عراق واقع در شمال این کشور و شامل چهار استان اربیل، سلیمانیه، دهوک و حلبچه است. براساس گفته های فؤاد حسین، رئیس دیوان اداری ریاست اقلیم کردستان، براساس فرمان اقلیمی بارزانی در مناطق اقلیم کردستان و مناطق مورد منازعه که اکنون تحت اختیار کردهاست، این پرسش طرح شده که «آیا خواهان تبدیل اقلیم کردستان و مناطق کردستانی خارج از اقلیم (مناطق مورد منازعه) به دولت مستقل هستید؟»[2]

اما مهم ترین سؤال در این مورد این است که میزان موفقیت این همه پرسی چقدر است و نوع نگاه بازیگران منطقه ای و بین المللی به ویژه ایران نسبت به آن چگونه است. در این مطلب این مسئله در سه سطح بررسی خواهد شد.

سطح محلی

در درجه ی اول این مسئله مستلزم وحدت احزاب کرد است. کلیه ی جریان های سیاسی حاضر در نشست بارزانی از پروژه ی برگزاری رفراندوم استقلال کردستان حمایت کردند، اما جنبش تغییر و جماعت اسلامی کردستان با آنچه بارزانی در سر می پروراند، مخالف هستند.[3] در واقع باید توجه داشت که همه ی احزاب و جریانات سیاسی اقلیم بر سر موضوع استقلال اتفاق نظر ندارند. حتی بخشی از اتحادیه ی میهنی کردستان عراق که اکنون در نقشه ی راه خود بر همه پرسی استقلال اقلیم کردستان اشاره دارد نیز نظر متفاوتی دارد. عادل مراد، دبیر شورای مرکزی اتحاد میهنی کردستان عراق (یکیتی)، سال گذشته در مراسم استقبال از جورج بوستن، معاون هیئت امدادرسان سازمان ملل در عراق (یونامی)، گفت: ازسرگیری مجدد گفت وگوها بین اقلیم کردستان و بغداد و بررسی موضوع فدرالی دارای اهمیت خاصی است، اما جدا شدن از بغداد خدمتی به کردها نخواهد کرد و خیانت است.[4]

البته مخالفت برخی از احزاب در این مورد به نظر می رسد قابل حل باشد؛ چراکه همه پرسی استقلال کردستان خواسته ی همه ی احزاب کردستان است و تنها تفاوت در مورد چگونگی آن است که مسعود بارزانی، به عنوان رئیس اقلیم کردستان، احتمال دارد بتواند تا روز همه پرسی همه ی احزاب را در این مورد هم نظر کند.

سطح ملی

گام دیگر در مورد اجرای همه پرسی، موافقت دولت مرکزی عراق است. در این ارتباط، دفتر نخست وزیر عراق در پاسخ به درخواست کردها برای برگزاری همه پرسی جدایی از این کشور اعلام کرد: در چنین مسائل سرنوشت سازی، نه یک قشر واحد، بلکه همه عراقی ها باید نظر بدهند. این پاسخ نشان دهنده ی مخالفت بغداد با همه پرسی کردهاست. با توجه به اینکه نظام کنونی عراق فدرالی است و در مسائل کلان موافقت دولت مرکزی (بغداد) ضرورت دارد، به نظر می رسد این همه پرسی با چالش های مختلفی مواجه شود. قانون اساسی جدید عراق که در سال 2005 مورد تأیید همه ی مردم عراق قرار گرفت، بر تمامیت ارضی این کشور تأکید دارد، اما این همه پرسی در تضاد با این قانون قرار دارد و باعث تجزیه ی بخشی از خاک عراق خواهد شد. ازاین رو دولت مرکزی عراق با این همه پرسی موافقت نکرده است و حتی نخست وزیر عراق تأکید کرده که این همه پرسی در شرایط کنونی موفق نخواهد بود. بنابراین در سطح ملی به نظر می رسد که مخالفت های بسیار گسترده ای با این همه پرسی انجام شود.

سطح بین المللی

شاید به جرئت بتوان گفت یکی از مهم ترین موضوعات پس از جنگ جهانی اول، که همواره به صورت دغدغه در عرصه ی بین الملل مطرح بوده است، به موضوع کردها برمی گردد. پراکندگی کردها در کشورهای مختلف در غرب آسیا باعث شده است تا کشورهای درگیر در این مسئله وارد نوعی اتحاد طبیعی در برابر کردها شوند. در این ارتباط، سه کشور ایران، عراق و ترکیه با وجود تمام اختلافات در زمینه های مختلف در مورد کردها به نوعی اشتراک نظر دارند و با هرگونه فعالیت در راستای استقلال کردستان مخالف هستند.

بنعلی یلدریم، نخست وزیر ترکیه، در ارتباط با طرح برگزاری همه پرسی برای استقلال اداره ی اقلیم کرد عراق در 25 سپتامبر گفت: رویکرد ما در این باره بسیار آشکار و واضح است. ما خواهان تمامیت ارضی عراق هستیم. می خواهیم تمامی عراقی ها در یک کشور واحد زندگی کنند. با توجه به مشکلاتی که در منطقه وجود دارد، ایجاد مشکلات جدید کار درستی نیست. معتقدیم این تصمیم به طور غیرمسئولانه اتخاذ شده است.

سخنگوی وزارت خارجه ی ایران هم تصمیم برای برگزاری رفراندوم استقلال در اقلیم کردستان عراق را اقدامی «خارج از موازین ملی و قانونی، به ویژه قانون اساسی عراق» خواند و اعلام کرد که این اقدام «در شرایط پیچیده ی» فعلی «صرفاً به ایجاد مشکلات جدید» در این کشور دامن می زند.[5]

اما این تنها همسایگان کردستان نیستند که در این مورد با همه پرسی مخالف هستند. در سطح کلان نیز کشورهای آمریکا و روسیه و حتی کشورهای اروپایی که روابط حسنه ای با اقلیم کردستان عراق دارند، با همه پرسی مهرماه مخالفت کرده اند؛ چراکه این همه پرسی می تواند باعث موج جدیدی از بی ثباتی در عراق شود. وزیر امور خارجه ی آلمان درباره ی برگزاری همه پرسی استقلال کردستان و عواقب آن برای منطقه هشدار داده است. گابریل درباره ی اعلام تاریخ برگزاری این همه پرسی گفته است: خدشه دار کردن تمامیت ارضی عراق و یا تلاش برای ترسیم مرزهای جدید در این کشور، گام صحیحی نیست و می تواند منجر به تشدید وخامت اوضاع و بی ثباتی نه تنها در بغداد، که حتی در اربیل شود. وزارت امور خارجه ی آمریکا نیز نسبت به اعلام خبر برگزاری رفراندوم استقلال کردستان عراق ابراز نگرانی کرده است. بنا بر اظهارات مقامات این وزارتخانه، برگزاری این رفراندوم می تواند تأثیری نامطلوب بر مبارزه علیه داعش برجای بگذارد. انگلیس هم از عراق متحد، دموکراتیک و باثبات که قادر به تأمین امنیت، شغل و سلامت مردم براساس قانون اساسی باشد، حمایت کرد.[6]

رویکرد ایرانی نسبت به همه پرسی

عدم دخالت در امور داخلی کشورهای دیگر همواره یکی از اصول سیاست خارجی ایران بوده است. اما برخی از موضوعات داخلی کشورهای همسایه با توجه به پیوستگی آن با مناطق دیگر نمی تواند صرفاً به عنوان یک مسئله ی داخلی تفسیر شود. مسئله ی کردها نمونه ای از مسائل داخلی با تأثیرات منطقه ای و بین المللی است. ازاین رو ایران اعلام کرد که برگزاری این همه پرسی در شرایط کنونی باعث بی ثباتی خواهد شد. ایران با توجه به روابط دوستانه ای که با اقلیم کردستان دارد، در شرایط کنونی برگزاری این همه پرسی را باعث نوعی بی نظمی سیاسی-امنیتی در منطقه می داند. دلیل این مسئله نیز به بین المللی بودن مسئله ی کردها برمی گردد. اجرای همه پرسی و شروع فرایند استقلال کردستان عراق می تواند بر موضوع کردها در ایران، ترکیه و سوریه اثرگذار باشد. این مسئله نیز ناگزیر به تشدید بی ثباتی در خاورمیانه منجر خواهد شد و نظم کنونی را دچار تغییراتی خواهد کرد. ضمن اینکه شرایط سیاسی-امنیتی عراق در شرایط کنونی نیز به گونه ای است که برگزاری همه پرسی می تواند باعث تنش های سیاسی گسترده (که زمینه ساز تنش های امنیتی خواهد بود) شود. به همین دلیل نگاه ایران به این مسئله تابعی از شرایط امنیتی و نظم منطقه ای است.

پایان سخن

جمهوری اسلامی ایران با توجه به شرایط کنونی منطقه، که ناامنی و بی ثباتی مشخصه ی بارز آن است، نسبت به برگزاری این همه پرسی نگاهی دوراندیشانه تر دارد؛ چراکه در شرایط فعلی که ارتش و نیروهای مردمی عراق در حال شکست داعش در آخرین مناطق موصل هستند، باز شدن پرونده ی استقلال کردستان باعث تشدید اوضاع سیاسی و در نتیجه، اوضاع امنیتی خواهد شد. این مسئله زمینه های لازم برای بازگشت تروریست ها به عراق را فراهم خواهد کرد. از سوی دیگر، مخالفت ایران با این همه پرسی در شرایط فعلی به دلیل تأثیرات این مسئله بر نظم حاکم بر منطقه است. در صورت استقلال کردستان عراق، کردهای ترکیه و سوریه بیشترین تأثیر را از این مسئله خواهند پذیرفت. این مسئله باعث ایجاد درگیری در این دو کشور خواهد شد و همین مسئله نظم کنونی منطقه را با تغییراتی مواجه خواهد کرد که نتیجه ی مسلم آن باز شدن فضای بیشتر برای فعالیت تروریست هاست. در مجموع می توان گفت که کردها در شرایط کنونی موفق نشده اند اجماع بین المللی برای برگزاری همه پرسی در مهرماه به وجود بیاورند. ازاین رو حتی در صورت برگزاری همه پرسی به نظر می رسد این مسئله ضمانت اجرایی لازم و همچنین مشروعیت کافی را نداشته باشد.

گروه بین الملل برهان/ محمدرضا کلهر

لینک کوتاه: betanews.ir/n/767290

خبر فوق مربوط به رسانه اسلام تایمز می باشد و جستجوگر خبر بتانیوز صرفا آن را بازنشر کرده است. مشاهده در سایت منبع : لینک مستقیم