خرید سکه کلکسیونی
تاریخ دریافت خبر:
دکتر سید مرتضی افقه کاهش تورم در دولت یازدهم چرا به نتیجه نرسید؟ دکتر مرتضی افقه معتقد است: دولت نمی‌تواند تورم را بیش از این کاهش دهد.

به گزارش سرویس اقتصادی جام نیـوز، اگر هم بتواند، باید هزینه ی بسیار زیادی را تقبل کند، چون ادامه ی روش فعلی باعث دامن زدن به رکود بیشتر خواهد شد که قطعاً برای کشور هزینه ی بیشتری نسبت به بالا بودن تورم دارد.

اگر تصمیم گیر اقتصادی بودم بدون شک ابتدا اوضاع تولید را سامان می دادم، وضع تولید خیلی خوب نیست. مرتضی افقه اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز است. او در تحلیل عملکرد اقتصادی دولت یازدهم در بیش از 700 روز گذشته می گذرد معتقد است: "دولت یازدهم مدعی است که تورم را تا حدود 13.8 کاهش داده است. خب این ساده ترین کاری بود که دولت می توانست بکند و از ساده ترین ابزار یعنی کنترل شدید نقدینگی استفاده کرد.

به نظرم دولت خیلی روی موانع کسب وکار، اقدامی انجام نداده است شاید اقدام عملی تر و بلندمدت تر این است که اگر قرار است تورم یا هزینه تولیدات کشور کاهش پیدا بکند باید فضای کسب وکار اصلاح شده و روی موانع ساختاری که تولید را دچار مشکل کرده است تمرکز بیشتری کنیم. تا اینکه صرفاً از طریق کنترل نقدینگی تورم را کاهش دهیم. " وی در گفتگوی تفصیلی ادامه می دهد: من معتقدم دولت نمی تواند تورم را بیش از این کاهش دهد. اگر هم بتواند باید هزینه بسیار زیادی را تقبل کند. چون ادامه روش فعلی باعث دامن زدن به رکود بیشتر خواهد شد که قطعاً برای کشور هزینه بیشتری نسبت به بالا بودن تورم دارد....

آقای دکترافقه! بیش از دو سال از عمر دولت یازدهم و مدیریت او بر فضای اقتصاد سیاسی کشور می گذرد. در ابتدا اگر تمایل داریدمهم ترین اقدامات اقتصادی دولت یازدهم را در دو سال گذشته خلاصه وار بفرمایید تا وارد بحث شویم.

من جز کسانی هستم که اعتقاد زیادی به تأثیر فضاهای غیراقتصادی بر فضای اقتصادی کشورها دارم. یعنی با این پیش زمینه که بسیاری از مشکلات فعلی اقتصاد ریشه در ساختارهای غیراقتصادی دارند باید بگویم یکی از ساختارهای تأثیرگذار بر اقتصاد ایران، فضای سیاسی حاکم بر روابط ایران با کشورهای قدرتمند است که بخشی از آن به خاطر مسائل ناشی از فعالیت های هسته ای ایران و تحریم های ظالمانه کشورهای غربی بود. بنابراین اگر بخواهم این را به عنوان فرض اول در نظر بگیرم تصور می کنم یکی از نکات مثبت این دولت کهآقای روحانی دست روی آن گذاشت این مسئله بود. همان طور که گفتم اگرچه این موضوع اقتصادی نیست اما کم وبیش آثار آن را بر اقتصاد می بینیم که در وهله اول فضای روانی ناشی از بهبود روابط حتی قبل از به جمع بندی رسیدن توافقات حداقلش این بود که روند شتابان افزایش قیمت ها و تورم را کنترل کرد. خود این باعث شد قبل از اینکه اقدامی عملی انجام شود یک خوش بینی در جامعه ایجاد گردد.

به نظرم لایه اولیه مدیران اجرایی و هیئت وزیران در مجموع عملکرد خوبی داشتند اگرچه شاید بهتر این بود که از نیروهای جدیدتر استفاده می شد ولی آقای روحانی برای استفاده از نیروهای جوان تر ریسک نکردند. به هرحال این موارد در کنار هماهنگی دولت با سایر قوا و حداقل شدن تنش های داخلی می توانست ساختارهای سیاسی و اجتماعی لازم برای فعالیت های اقتصادی را فراهم کند. اما من معتقدم: آقای روحانی در انتخاب مدیران میانی و متوسط به پایین موفق عمل نکرد. لذا تصور اینکه فقط با یک لایه از مدیران باتجربه بتوان مشکلات اقتصادی کشور را حل کرد تصور غلطی است. تصور من این است که دولت با چند معضل مواجه بوده است یکی هدفمندی یارانه ها و مسکن مهر که بلاتکلیف مانده بود و در دولت قبل عمدتاً منشأ احساسی و سیاسی داشت در این دولت مقداری تعدیل شد. همان طور که عرض کردم به هرحال شاید بشود گفت از حالا به بعد باید عملکرد واقعی دولت بعد از گشایش ارزی و برطرف شدن برخی از تنگناها را دید. از حالا به بعد به نظرم می توان یک ارزیابی واقعی تری داشت. دولت یازدهم مدعی است که تورم را تا حدود 13.8 کاهش داده است.

خب این ساده ترین کاری بود که دولت می توانست بکند و از ساده ترین ابزار یعنی کنترل شدید نقدینگی استفاده کرد. به نظرم دولت خیلی روی موانع کسب وکار، اقدامی انجام نداده است شاید اقدام عملی تر و بلندمدت تر این است که اگر قرار است تورم یا هزینه تولیدات کشور کاهش پیدا بکند باید فضای کسب وکار اصلاح شده و روی موانع ساختاری که تولید را دچار مشکل کرده است تمرکز بیشتری کنیم. تا اینکه صرفاً از طریق کنترل نقدینگی تورم را کاهش دهیم.

اگر اجازه بدهید برخی از شاخص های اقتصادی را به صورت مجزا مورد بررسی قرار دهیم. در مورد نرخ تورم که جنابعالی نیز به آن اشاره داشتید. به نظرتان مهم ترین اقدام اقتصادی دولت در کنترل نرخ تورم چه بود؟ آیا اگر مدیریت کشور توسط دولت قبل نیز ادامه می یافت براساس مقتضیات زمانی نرخ تورم کاهش می یافت؟ مثلاً برخی دوران سازندگی را مثال زده و می گویند: در آن سال ها تورم 49 درصدی صرفاً با گذشت زمان و شرایط روانی جامعه و بدون تغییر سیاست های اقتصادی دولت کاهش یافت؟

من معتقدم اگر دولت قبل با همان روند موجود وضعیت را ادامه می داد نه تنها تورم کاهش نمی یافت چه بسا بیشتر هم می شد. که البته این افزایش نیز بیشتر از طریق آثار روانی تورم بود اما به هرحال با ورود دولت یازدهم دو اقدام صورت گرفت. یکی شعارهای سیاسی و تعدیل روابط بین المللی و دیگری بحث نقدینگی بود. حتی در دوره ریاست جمهوری آقای رفسنجانی، وی پس از مدتی جاه طلبی های اقتصاددان های همراهش را تعدیل کرد. آن ها اول مدعی بودند که با المان های اقتصادی می توانند تورم را کنترل کنند اما وقتی آقای رفسنجانی دیدند که چنین موضوعی عملی نمی شود از روش های خود کوتاه آمدند. به نظرم کاهش تورم در آن سال ها صرفاً بر اساس شرایط زمانی نبوده است بلکه بعد از شکست سیاست های اقتصادی، این سیاست ها تا حدود زیادی توسط رئیس دولت تغییر کردند. بنابراین من فکر می کنم ورود دولت یازدهم باعث آرام تر شدن جو روانی و ایجاد تعدیل در تقاضاها و انتظارات شد.

اگر دولت یازدهم با همین روش و اعمال سیاست های انقباضی پیش برود به نظرتان با ساختار فعلی اقتصاد ایران، امکان تک رقمی شدن تورم وجود دارد؟

نه، من معتقدم دولت نمی تواند تورم را بیش از این کاهش دهد. اگر هم بتواند باید هزینه بسیار زیادی را تقبل کند. چون ادامه روش فعلی باعث دامن زدن به رکود بیشتر خواهد شد که قطعاً برای کشور هزینه بیشتری نسبت به بالا بودن تورم دارد. مشکل مابقی تورم موجود در کشور بهبود و اصلاح ساختارهاست که به زمان احتیاج دارد. البته این کار از عهده دولت به تنهایی برنمی آید. چون بخشی از این ساختارها در قوای دیگر هستند وباید به صورت مجموعه با همکاری بخش های مختلف حاکمیت صورت بگیرد. من بعید می دانم تورم به این سادگی ها از مقدار فعلی کمترشود.

طبق آمارها رشد اقتصادی در دو سال اخیر مثبت بوده است. سؤال این است که چرا این افزایش رشد اقتصادی توسط فعالان اقتصادی محسوس نیست و این فعالان همچنان معتقدند: در کشور رکود شدیدی وجود دارد؟

یک بحث طولانی و چند دهه ای در ادبیات اقتصاد، رابطه رشد با توزیع درآمد و کاهش فقر است. تا دهه 70 فکر می کردند رشداقتصادی خودبه خود می تواند بر فقر و توزیع نابرابر تأثیر مثبت بگذارد ولی خب سال هاست این بحث ها وارد ادبیات شده است. متأسفانه در ایران هنوز خیلی جدی روی آن بحث نشده است. به نظر من رشد به خودی خود قابل پز دادن و تفاخر نیست، چون ممکن است ما در صنایع بزرگ و دولتی، رشد داشته باشیم، درحالی که این صنایع تکنولوژی های سرمایه بر دارند. این نوع رشد به نظر من نه تنها مثبت نیست بلکه موجب تلاطم بیشتر و تولید نابرابرتر ثروت می شود. رشدی که الآن اتفاق افتاده اکثراً در واحدهای بزرگی است که عمدتاً تکنولوژی های سرمایه بر و اتوماتیک دارند و اشتغال کمتری هم ایجاد می کنند. حالا بعضی ها معتقدند در امواج بعدی، این رشد به سمت صنایع اشتغال زا حرکت خواهد کرد ولی باز نیاز به تدبیر وجود دارد. برخلاف آن هایی که فکر می کنند اگر ما تلاش و تمرکز خودمان را روی رشد بگذاریم خودبه خود توزیع درآمد بهتر و فقر کاهش می یابد من با این نظر موافق نیستم. بلکه به نظر من رشد تا هدایت شده و از طریق واحدهای کوچک و صنایع اشتغال زا نباشد رشدهایی که به صورت کور و غیر هدفمند ایجاد می شود خیلی تأثیرگذار نیست. لذا این موضوع که این رشد به واحدهای کوچک وارد نشده است باعث می شود برای مردم و فعالان خرد اقتصادی ملموس نباشد.

با گذشت دو سال از عمر دولت، برخلاف وعده های رئیس کل بانک مرکزی، همچنان شاهد ارز دونرخی هستیم. جنابعالی دلایل اصلی تک نرخی نشدن ارز تا به امروز را چه مسئله ای می دانید؟

به هرحال وقتی می گوییم تک نرخی یعنی باید ارز تابع عرضه و تقاضا شود. ازآنجاکه دولت بر فروش نفت تسلط دارد می توان گفت دولت صاحب 90 درصد ارزهای کشور است. تا زمانی که دولت به اندازه کافی ارز نداشته باشد ادعای تک نرخی کردن ارز یک ادعای واهی و پرریسک است. من از کسی مانند آقای سیف تعجب می کنم که چطور با اینکه مدیریت ارز هنوز در اختیار وی نیست ادعای تک نرخی کردن ارز را دارد. بعدازاینکه تحریم ها به صورت عملی لغو شدند و دریافت های ارزی دولت به حالت عادی برگشت و به اندازه کافی ارز در اختیار داشت که بتواند در بازار دخالت کند آن وقت مثل سال های اوایل دهه 80 می تواند چنین ادعایی بکند.

اگر خاطرتان باشد چنین اقدام مشابه ای در دوره آقای رفسنجانی نیز صورت گرفت. اما در کمتر از یک سال شکست خورد. بنابراین اگر دولت مدعی بوده است که در این یکی دو سال و قبل از بازگشت منابع ارزی به کشور می تواند ارز را تک نرخی بکند قطعاً به خطا رفته است همان طور که عملاً نیز دیدیم دولت موفق به این کار نشد. اما دولت با داشتن ارز به میزان کافی می تواند به صورت مداخله و از طریق عرضه ارز، بر بازار مسلط شود. ضمن اینکه با توجه به کاهش شدید قیمت نفت حتی در صورت بازگشت اموال بلوکه باید دید آیا دولت برای مداخله در بازار ارز منابع کافی خواهد داشت یا نه؟

تیم اقتصادی دولت و مشاوران اقتصادی رئیس جمهور چه قبل و چه بعد از تشکیل دولت یازدهم بارها به روش اجرای قانون هدفمندی یارانه ها اعتراض و انتقاد کرده اند. حتی یکی از شعارهای اقتصادی دولت یازدهم تغییر در روش اجرای این قانون بود. به نظرتان دلایل عدم توفیق دولت در این موضوع چه بوده است؟

دولت نمی تواند تغییری در اجرای این قانون انجام دهد چرا که ابزار لازم برای چنین کاری را ندارد مگر اینکه بخواهد بعد از شناسایی دو دهک بالا با پذیرش برخی هزینه ها و قبول برخی اعتراضات، به صورت رندوم و کور اقداماتی انجام دهد که دولت در حال حاضر به انجام همین کار مشغول است. هدفمندی به این معنی که فقط آن هایی که نیازمند بوده و مستحق دریافت یارانه هستند این یارانه ها را دریافت کنند به یک سری از اطلاعات نیازمند است که دولت چنین ابزاری ندارد. همین بحث سرکشی به حساب های بانکی که اخیراً نیز مطرح شد که- البته من نمی دانم از لحاظ حقوقی و قانونی این کار درست است یا نه- ولی اگر این کار از اول صورت می گرفت و دولت از ابتدا چنین ابزاری داشت شاید یک مقداری شرایط بهتر شده و شانس موفقیت دولت بیشتر بود.

اما عموماً در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، در کوتاه مدت اطلاعات لازم و کافی از دارایی ها و درآمدهای مردم در اختیار دولت نیست بنابراین هدفمندی به معنای واقعی وجود ندارد. تنها راه موجود این است که همان چند دهک بالا حتی اگر به صورت نسبی قابل شناسایی باشند حذف شوند و در مقابل به چند دهک پایینی که در چند سال اخیر بسیار آسیب دیده اند بیشتر پرداخت شود. اگر این کار صورت بگیرد می توان گفت به هدفمندی نزدیک شده ایم.

عده ای معتقدند یارانه حق نیست بلکه کمکی است که دولت به برخی از مردم می کند برای همین بهتر است به جای شناسایی قشر ثروتمند، قشر فقیر جامعه را شناسایی کنیم تا فقط به این گروه یارانه تعلق بگیرد. به نظرتان این ایده امکان عملیاتی شدن دارد؟

دولت در حال حاضر توان شناسایی افراد فقیر در حد کمیته امداد و بهزیستی را داراست اما با سیاست هایی که در یک دهه گذشته انجام شد و عده زیادی ریزش کردند تعداد فقرا از این محدوده بیشتر شده است. در همه کشورهای دنیا وظیفه دولت تعدیل نابرابری ها و بهبود توزیع درآمدهاست. حتی کشورهای سرمایه داری هم الآن به صورت قدرتمند وارد شده و از ثروتمندان مالیات کلان می گیرند و به کم درآمدها یارانه های بیشتری می دهند. من خودم زمانی که در انگلستان بودم به وضوح این موضوع را از نزدیک دیده ام. تقریباً می توان گفت الآن دولت ها درکل کشورهای اروپای غربی به صورت قدرتمند به مردم یارانه می دهند حالا اینکه یارانه حق است یا کمک، به هرحال دولت ها برای جلوگیری از تنش های سیاسی و اجتماعی یا به هرحال حقی که مردم به گردن حکومت دارند ضرورت دارد که وارد شوند و از پولدارها مالیات بگیرد. البته مالیات با پول نفت متفاوت است این نکته ای است که باید به آن دقت کرد پول نفت متعلق به همه است. اما یارانه مالیاتی است که از پولدارها گرفته و بین کم درآمدها توزیع می شود. این شاید بعضی ها را به اشتباه می اندازد.

آقای دکتر! اگر با حذف چند دهک از ثروتمندان مقداری از منابع کشور آزاد شود بهتر است این منابع به چه روشی بین دهک های پایینی جامعه توزیع شود؟ آیا همچنان روش پرداخت نقدی ادامه یابد؟

چون تقاضای افراد کم درآمد با افراد پولدار متفاوت است ممکن است تقاضا برای برخی از کالاها افزایش یابد. اتفاقاً بعضاً در ادبیات توسعه می گویند: چون تقاضای افراد نیازمند عمدتاً کالاهای ساخت داخل است همین مسئله می تواند به رونق اقتصادی منجر شود بنابراین خود این نقدینگی مناسب است اما دولت می تواند بخش هایی از یارانه را به صورت یارانه به خصوص مانند بهداشت و آموزش که می تواند به اشتغال آتی این افراد کم درآمد کمک کند پرداخت نماید. یعنی تا آنجا که می تواند بهداشت را رایگان کند تا طبقات کم درآمد به لحاظ جسمی آمادگی پیدا کنند که در آینده در فرآیند توسعه بهتر ظاهر شوند یا با کمک به آموزش رایگان بچه های این افراد صاحب تخصص شوند و بتوانند در فرآیند توسعه خودشان صاحب درآمد شوند تا در سال های بعد با توانمندسازی افراد میزان پرداخت یارانه ها به حداقل برسد.

در مورد شاخص اشتغال، طبق گزارش های مرکز آمار این شاخص وضعیت نگران کننده ای دارد به نحوی که تعداد افراد شاغل در سال 94 نسبت به سال 92 کاهش یافته است. به نظرتان دلایل عدم توفیق دولت یازدهم در سیاست های اشتغال زایی چیست؟

اولاً سیاستی که دولت برای کاهش تورم در نظر گرفت و امروز هم از آن دفاع می کند کاهش نقدینگی بود که این سیاست برای واحدهای کوچک که عمدتاً اشتغال زا هستند ضرورت بیشتری داشت. بنابراین در دو سال اخیر به بهانه وجود تحریم ها و عدم حل مشکلات، اقدام خاصی برای تولید نشده است. طبیعی است با چنین وضعیتی اشتغال ایجاد نخواهد شد. اما از حالا به بعد با به حداقل رسیدن بهانه دولت در کمبود منابع ارزی و...باید سیاست های رشد اقتصادی به سمت رشد فقرزدا و اشتغال زا حرکت کند.

عده ای معتقدند: با کاهش تورم بیکاری افزایش می یابد. به نظرتان این مسئله در اقتصادهایی مانند ایران با ظرفیت های خالی فراوان نیز صدق می کند؟

اقتصاد ایران ظرفیت خالی بسیار زیادی دارد ما هم به لحاظ نیروی کیفی انسانی و هم به لحاظ منابع، ظرفیت های خالی زیادی داریم و عموماً واحدهای تولیدی ما با مشکل نقدینگی روبه رو هستند وگرنه ظرفیت خالی زیادی دارند. در اکثر مطالعاتی که بررسی کرده ام متوسط ظرفیت واحدهای تولیدی موجود حدود 50 درصد است. بنابراین اگر سیاست های دولت در کوتاه مدت به سمت صنایع کاربرتر هدایت شود با پر شدن این ظرفیت های خالی، شاهد وضعیت بهتری خواهیم بود.

در این رابطه دو نگاه وجود دارد. عده ای ماهیت تولید را مربوط به سرمایه و منابع می دانند و در واقع سهم و وزن بیشتری از سهم واقعی سرمایه در اقتصاد برای آن قائل هستند. نظر جنابعالی درباره نقش سرمایه در افزایش رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال چیست؟

من به شدت معتقدم: مشکل مملکت، پول و سرمایه نیست. بلکه مشکل عمده ساختارهای ضد تولیدی است که در کشور ما حاکم است و اتفاقاً در این ساختارها هرچه قدر پول بیشتری را وارد کنیم اتلاف منابع ما بیشتر می شود. اگر ما ساختارهای ضد تولیدی و ضد توسعه ای خودمان را اصلاح نکنیم کشور را بیشتر مدیون و مقروض می کنیم. البته این مشکلات صرفاً مربوط به قوه مجریه نیست بلکه متأسفانه همه ساختارهای تأثیرگذار در بخش اقتصاد، غیر تولیدی و ضد توسعه ای هستند بنابراین اگر سرمایه هم وارد کنیم بخش قابل توجهی از این سرمایه ها تلف خواهد شد.

اگر جنابعالی تصمیم گیرنده اقتصادی کشور بودید با توجه به شرایط امروز کشور چه اولویت هایی را برای اقتصاد ایران قائل بودید؟

تولید، محور حل مشکلات اقتصادی است. بنابراین تمرکز دولت باید روی تولید باشد اما فعلاً در کوتاه مدت باید سیاست ها را به گونه ای تنظیم کرد که بخش های تولیدی به سمت تولید با تکنیک های کاربرتر بروند. لذا معتقدم باید با خشونت تمام موانع تولید را برداشت و هر سیاست و اقدام مثبتی در جهت تولید را حمایت کرد.

برهان

110

لینک کوتاه: betanews.ir/news/469778

خبر فوق مربوط به رسانهجام نیوز می باشد و جستجوگر هوشمند بتانیوز صرفا آن را بازنشر کرده است. مشاهده در سایت منبع : لینک مستقیم