تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
دیوید هاروی در کتاب «امپریالیسم جدید» مسیر امپریالیسم یعنی بردگی سرمایه را به دقت ترسیم و منطق آن را تشریح می کند. 395620_862.jpg

شعار سال: هاروی فرایندهای مولکولی انباشت سرمایه را دنبال کرده و آن را مسئول مشکل اساسی اقتصادی می داند. از نگاه او، پاسخ این پرسش که سرمایه داری چگونه توانسته است به رغم تمام بحران ها و بازسازمان یابی های متعدد برای مدت زیادی دوام بیاورد به امپریالیسم برمی گردد.
هسته مرکزی این استدلال به گرایشی مزمن درون سرمایه داری می پردازد و به لحاظ نظری از بازصورت بندی نظریه مارکس درباره گرایش نزولی نرخ سود و گرایش نرخ سود به تولید بحران های اضافه انباشت سرچشمه می گیرد. بحران هایی که معمولا در قالب وجود توأمان مازادهای سرمایه (در شکل کالا، پول یا ظرفیت تولیدی) و مازادهای نیروی کار آشکار می شوند، بدون آنکه هیچ راهی برای گردهم آوردن سودآور آنها [یعنی سرمایه و نیروی کار] برای انجام وظایف مفید اجتماعی وجود داشته باشد. آشکارترین نمونه این پدیده رکود جهانی دهه 1930 است که میزان استفاده از ظرفیت همواره پایین بود، کالاهای مازاد به فروش نمی رسیدند و نرخ بیکاری همواره بالا بود. پیامد چنین وضعیتی ارزش زدایی از، و در مواردی حتی نابودی، مازادهای سرمایه و نیز کشاندن نیروی کار به شرایطی فلاکت بار بود. از آنجا که نبود فرصت های سودآور علت اصلی این تنگناست مسئولیت مشکل اساسی اقتصادی بر عهده سرمایه است. اگر بناست از ارزش زدایی اجتناب شود باید راه های سودآوری برای جذب مازادهای سرمایه پیدا شود. گسترش جغرافیایی و بازسازماندهی فضایی یک چنین امکانی را فراهم می کنند و منطق سرمایه داری امپریالیسم را (بر خلاف منطق سرزمینی) باید این گونه فهمید، یعنی جست وجو و یافتن «ترفندهای فضایی-زمانی» برای مسئله مازاد سرمایه.
هاروی در توضیح این دینامیسم جغرافیایی می نویسد، فرایندهای مولکولی انباشت سرمایه می توانند به روش های مختلف شبکه های مخصوص خودشان را برای عمل و فعالیت در فضا بیافرینند و می آفرینند. آنها می توانند از خویشاوندی، آوارگی های قومی، علقه های قومی و رمزهای زبانی به عنوان ابزاری برای ساختن شبکه های فضایی تودرتوی فعالیت سرمایه داری استفاده کنند. تقسیمات فضایی و سرزمینی کار (تمایز میان شهر و روستا یکی از آشکارترین شکل های اولیه آن است) از درون این فرایندهای متقاطع مبادله ای موجود در سراسر فضا پدید می آید. در نتیجه، توسعه نابرابر جغرافیایی- حتی در نبود تفاوت های جغرافیایی در میزان موهبت های طبیعی و امکانات مادی که اهمیت منطق ویژه کاری ها و تمایز های فضایی و منطقه ای را افزایش می دهند - محصول فعالیت سرمایه داری است. سرمایه داران منفرد که نیروی رقابت آنها را به پیش می راند به دنبال مزیت های رقابتی درون این ساختار فضایی اند و از این رو معمولا مجبور می شوند به مکان هایی بروند که هزینه ها پایین تر یا نرخ های سود بالاتر است. سرمایه مازادِ موجود در یک مکان می تواند در هر جای دیگری که در آن فرصت های سودآور هنوز موجود است اشتغال یابد. برای سرمایه داران منفرد مزیت های ناشی از مکان همان نقشی را بازی می کند که مزیت های تکنولوژیکی و گاهی ممکن است یکی جایگزین دیگری شود. سرمایه داران می توانند از راهبردهای فضایی برای خلق و محافظت از قدرت های انحصاری در هر کجا و هر زمان که ممکن باشد استفاده کنند و می کنند. کنترل بر مجموعه منابع یا مکان های کلیدی سلاحی مهم است. در مواردی، قدرت انحصاری آن قدر زیاد می شود که مانع دینامیسم جغرافیایی سرمایه داری می شود و گرایش های نیرومندی به رکود و سکون جغرافیایی ایجاد می کند. گرایش به دینامیسم فضایی که از رانه جست وجوی رقابتی سودها نیرو می گیرد با انباشتگی قدرت های انحصاری در فضا برخورد می کند و دقیقا از چنین مراکزی است که معمولا اقدامات امپریالیستی و نیاز به حضور سلطه جویانه در جهان سرچشمه می گیرند... . بنابراین از دل فرایندهای مولکولی انباشت سرمایه در فضا و زمان به ضرورت و به طور اجتناب ناپذیر نوعی منطق سرزمینی قدرت- «منطقه مندی»- زاده می شود که غیررسمی و متخلخل اما شناسایی پذیر است.
به باور هاروی، تعارض های ژئوپلیتیکی تقریبا به طور قطع از درون فرایندهای مولکولی انباشت سرمایه سرچشمه می گیرند و فارغ از اینکه نیروهای دولتی چه فهمی از چیستی جنبش های مولکولی دارند این جنبش ها (به ویژه جنبش های مولکولی سرمایه مالی) می توانند به راحتی نیروهای دولتی را تحلیل برند و آن دولت سیاسی (در سرمایه داری پیشرفته) باید کوشش و ملاحظات فراوانی به خرج دهد تا جریان های مولکولی را چنان مدیریت کند که از حیث داخلی و خارجی به نفعش باشند. توجه دولت در جبهه خارجی معمولا به شدت به عدم تقارن هایی معطوف است که همواره از بطن مبادله های فضایی پدید می آیند و می کوشد با کارت های کنترل انحصاری اش تا جای ممکن قدرتمندانه بازی کند. خلاصه اینکه دولت به ضرورت در پیکار ژئوپلیتیکی درگیر و هر زمان که بتواند به اقدامات امپریالیستی متوسل می شود.
با بررسی تاریخچه رفتار امپریالیسم، جمع بندی هاروی این است که تمامی ویژگی های انباشت بدوی که مارکس اشاره می کند تا به امروز حضور قدرتمندی در جغرافیای تاریخی سرمایه داری داشته اند. آواره سازی دهقانان و شکل گیری پرولتاریای بی زمین در کشورهایی همچون مکزیک و هند در سه دهه اخیر شتاب گرفته است. بسیاری از منابعی که سابق در مالکیت عموم بودند، مانند آب، خصوصی و تابع منطق سرمایه داری انباشت شده اند (اغلب به اصرار بانک جهانی) و شکل های بدیلِ (بومی و حتی در مورد ایالات متحد خرده کالایی) تولید و مصرف سرکوب شده اند. صنایع ملی خصوصی شده اند. شرکت های بزرگ کشت وصنعت کشاورزی خانوادگی را از میدان به در کرده اند. و بردگی از بین نرفته است... و البته از 1937 به این سو، مشکلات مزمن اضافه انباشت که در چارچوب باز تولید گسترده پدید آمده بودند از سویی، و ناتوانی از یافتن هرگونه راه حل درونی برای مشکل اضافه انباشت سرمایه به دلیل ساختار طبقاتی داخلی، هرگونه مصرف کلان مقیاس سرمایه های مازاد در اصلاحات اجتماعی و سرمایه گذاری های زیربنایی در داخل را سد می کرد و از سوی دیگر، باعث شد انباشت از راه سلب مالکیت به عنوان یک راه حل برجسته شود. رشد سیاست نولیبرالی و خصوصی سازی در عرصه بین المللی و نیز راه اندازی حمله های دوره ای ارزش زدایی غارتگرانه از دارایی ها در نقاط مختلف جهان مشخصه انباشت از راه سلب مالکیت است. به نظر می رسد که این قلب اقدامات امپریالیستی معاصر است ... بورژوازی آمریکا چیزی را از نو کشف کرده است که بورژوازی بریتانیا در سه دهه پایانی سده نوزدهم کشف کرده بود. این قضیه به بیان هانا آرنت عبارت بود از اینکه نخستین گناه دزدی ساده که انباشت اولیه سرمایه را ممکن کرد در نهایت باید تکرار می شد تا مبادا موتور انباشت به ناگهان از کار بیفتد. اگر چنین باشد در آن صورت امپریالیسم جدید چیزی جز بازگشت امر کهن نیست، هر چند در زمان و مکانی متفاوت.
در این شرایط هاروی بر آن است که جنبش های سیاسی، اگر بناست تأثیر کلان و بلندمدت داشته باشند، باید از حسرت آنچه از دست رفته عبور کنند و آماده بازشناسایی دستاوردهای مثبت حاصل از انتقال دارایی ها شوند که از مجرای شکل های محدود سلب مالکیت دست یافتنی است (مثلا از راه اصلاحات ارضی یا ساختارهای جدید تصمیم گیری مانند مدیریت مشترک جنگل ها). آنها باید بکوشند میان جنبه های مترقی و ارتجاعی انباشت از راه سلب مالکیت نیز تمایز بگذارند و جنبه های مترقی را به هدف سیاسی فراگیرتری تبدیل کنند تا در قیاس با جنبش های محلی ظرفیت فراگیرتری داشته باشد، جنبش هایی که معمولا از کنارگذاشتن خاص بودگی شان امتناع می ورزند. با این همه، برای انجام چنین کاری باید روش هایی را یافت که اهمیت دو چیز را به رسمیت بشناسد: الف) هویت های متعدد موجود در جوامع مبتنی بر طبقه، جنسیت، محله ، فرهنگ و سایر (ب) رد پاهای تاریخ و سنت که از روش های آنها در شکل دادن به خودشان در واکنش به تاخت وتازهای سرمایه داری ناشی می شوند زیرا خودشان را چونان هستی های اجتماعی می بینند که ویژگی ها و آرزوهای اغلب متضاد و خاص خودشان را دارند. در غیر این صورت، این خطر وجود دارد که خلأهای موجود در روایت انباشت بدوی مارکس را بازتولید کنیم و نتوانیم پتانسیل خلاق نهفته در چیزی را کشف کنیم که برخی با تحقیر نظام های تولید و روابط اجتماعی غیرسرمایه داری و سنتی می نامند. از حیث نظری و سیاسی باید راهی برای فرارفتن از مفهوم مغشوش «انبوهه» بیابیم بدون آنکه به درست یا غلط، در دام «هم بودی من، محله من یا گروه اجتماعی من» بیفتیم. از همه مهم تر، پیوند میان پیکارهایی که در چارچوب بازتولید گسترده رخ می دهند با پیکارها علیه انباشت از راه سلب مالکیت باید با جدیت پرورانده شود. خوشبختانه در این مورد، بند ناف میان دو این شکل پیکار که در ترتیبات نهادی مالی مورد حمایت قدرت های دولتی نهفته به روشنی شناخته شده است (نماد این نهادها صندوق بین المللی پول و سازمان تجارت جهانی است). آنها به درستی به کانون اصلی جنبش های اعتراضی تبدیل شده اند. با توجه به اینکه هسته مسئله سیاسی به روشنی بازشناسی شده است تشکیل نوع فراگیرتری از سیاست تخریب خلاق امکان پذیر خواهد بود؛ سیاستی که علیه رژیم مسلط امپریالیسم نولیبرالی که قدرت های سرمایه داری هژمونیک به جهان قالب کرده اند سازماندهی شده باشد.

شعار سال، با اندکی تلخیص و اضافات برگرفته از روزنامه شرق، تاریخ انتشار 12 آبان 97، شماره: 3283


   #هند #نرخ بیکاری #مکزیک #بریتانیا #اشتغال

محتوای خبر «انباشت از راه سلب مالکیت» را در سایت «شعار سال» ببینید