تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
رام کردن ابر سرکش! این کتاب به سادگی و در نهایت فانتزی نشان می دهد که در زمانه ای که چنین به آسانی می توان چشم بر رنج انسانها بست، چگونه می توان اخلاق را از خاطر نبرد و عزت انسانی را پاس داشت

«دخترکی که ابری به بزرگی برج ایفل را بلعیده بود»

نویسنده: رومن پوئرتولاس

ترجمه : ابوالفضل الله دادی

ناشر: ققنوس؛ چاپ اول ۱۳۹۷

۲۸۰ صفحه، ۲۵۰۰۰ تومان

****

پیش از تحریر!

پوئرتولاس کتابی یک سره انسانی نوشته است تا رنجی را که کودکان بیمار در جهان سوم می برند به خواننده یادآوری کند. بنابراین پیش از هر چیز خواندن این رمان به وزیر محترم بهداشت کشورمان سفارش می ‍کنم! که چندی پیش طی سخنانی که شنیدنش از یک پزشک ناباورانه به نظر می رسید، هزینه کردن برای بیماران صعب العلاج که مدتی کوتاه زنده می مانند، بدون توجیه دانستند (نقل به مضمون) البته اگر ایشان در میان انبوه مشغله هایشان هزینه کردن وقت برای خواندن اثری که نگاهی انسان دوستانه را به می آموزد، دارای ضرورت فرض کنند. این کتاب به سادگی و در نهایت فانتزی نشان می دهد که در زمانه ای که چنین به آسانی می توان چشم بر رنج انسانها بست، چگونه می توان اخلاق را از خاطر نبرد و عزت انسانی را پاس داشت.

****

اگر این گفته را بپذیریم که رمان خود یک زندگی تمام و کمال است، به این باور نیز می رسیم که پسِ هر رمان بزرگی یک زندگی بزرگ و حقیقی پنهان شده است. ادبیات محصول رنج و تجربه ی زیستن انسان هاست و در این میان رمان تمامی تجربه های زیست را در گستره ای وسیع و جادویی به کار می گیرد. رومن پوئرتولاس نویسنده ی جوان اهل فرانسه کسی است که به خاطر شرایط خاص زندگی اش تجربه ای بزرگ را به ادبیات داستانی معاصر آورده است. او که فرزند پدر و مادری نظامی است به خاطر شغل والدینش در بسیاری از شهرهای اروپا زندگی کرده است. او که از کودکی سودای کارآگاه شدن در سر داشت در کنکور نیروی پلیس شرکت کرد و با این که به درجه ی ستوانی هم رسید نتوانست به آرزویش جامه ی واقعیت بپوشاند. چهار سال خدمت در ژاندارمری فرانسه و سر و کار داشتن با مهاجران غیر قانونی و پناهندگان او را با مصائب و معضلات جهان امروز آشنا کرد و مهاجرت به غربت به یکی از موتیف های آثارش بدل شد.

رومن پوئرتولاس نامی تازه برای خوانندگان فارسی زبان است. او از سال ۹۶ و به واسطه ی ترجمه های ابوالفضل الله دادی به ادبیات ما معرفی شده است. «ناپلئون به جنگ داعش می رود» و «سفر شگفت انگیز مرتاضی که در جالباسی آیکیا گیر افتاده بود» از دیگر رمان های پوئرتولاس است که نشر ققنوس منتشر کرده و رمان «همه ی تابستان بدون فیسبوک» هم به زودی در همین نشر و با همین مترجم منتشر می شود. باید یادآوری کنیم که کپی رایت هر چهار کتاب از ناشر فرانسوی خریداری شده و این اتفاق خجسته ای است که خوشبختانه رفته رفته از سوی ناشران معتبر در حال رواج یافتن است.

دخترکی به نام زهرا که درست از لحظه ی به دنیا آمدنش در بیمارستان بستری شده، همچنان امیدوار است تا روزی پا به دنیای بیرون بگذارد و بتواند از آسمان ستاره های ساخت چین بچیند. توریستی فرانسوی به نام پروویدانس حین سفر به مراکش آپاندیسش عود می کند و چند روزی هم اتاق دخترک بیمار می شود و از آن جاست که تصمیم می گیرد دخترک را به دخترخواندگی بپذیرد. داستان از جایی آغاز می شود که پروویدانس عزم آن دارد تا با پروازی خودش را از پاریس به مراکش برساند تا دخترک را نزد خود بیاورد اما فوران آتشفشانی در ایسلند برنامه ی پروازها را لغو کرده است. آن جاست که پروویدانس تصمیم می گیرد خود با لباس شنای گل گلی اش برای رسیدن به زهرا پرواز کند.

رمان به شکل موازی دو فضای شخصیتی را پیش می برد؛ نخست پروویدانس است که صبح بدی را آغاز کرده و در فرودگاه در برابر تابلوهای اطلاعات پرواز ایستاده است و نمی تواند خودش را راضی کند که به خانه برگردد و به مراکش نرود. پرواز به مراکش لغو شده است و او نمی تواند به قولش وفا کند و خودش را به زهرا برساند. با خودش می گوید:

«اگر آن طور که همیشه می گفتند عشق، بال پریدن می داد، پس چرا این عشق عظیمی که او به زهرا داشت به او بال نمی بخشید؟ اگر آن طور که لیلا و زهرا فکر می کردند ما در گذشته ماهی و گربه بودیم، شاید چندان دیوانگی نبود که فکر کنیم پرنده هم بوده ایم. اگر ما حیوانات آب و خاک بودیم، چرا نباید طبقه های آسمان را هم درک کرده باشیم؟» (ص۹۴)

موتیف شاعرانه ی رمان پوئرتولاس، ابر است. ابر در این داستان کارکردی بازدارنده دارد و با این که باید لطیف و قابل نفوذ باشد، مثل سد، دیوار یا مایع غرق کننده عمل می کند. ابری سیاه که از فوران آتشفشانی در ایسلند به وجود آمده و پروازها را لغو کرده است، ابری شیری رنگ و استعاری که ریه های زهرا را از مربای توت فرنگی پر می کند و ابرهای باران زایی که استاد چینی، پروویدانس را از نزدیک شدن به آن ها بر حذر می دارد. اگر بخواهیم کلیت این رمان را در یک هیئت گرافیکی به ثبت برسانیم باید توده ای از ابرهای رنگارنگ را پهنه ی آسمان نشان بدهیم و مادرو دختری را که سر در ابرها دارند و بالا و بالاتر می روند.

پروویداس در فرودگاه و در آن میانه ی ناامیدی به مرد چینی عجیب و غریبی برخورد می کند که به او پیشنهاد می دهد حالا که نمی تواند با هواپیما پرواز کند، خودش بال زنان به مراکش برود و برای آن که حسن نیتش را نشان بدهد با به هم زدن بال هایش چند سانتیمتر از روی زمین بلند می شود.

شخصیت دوم داستان که در پاره های بین روایت پروویداس معرفی می شود، زهراست. دختری اهل مراکش که تمام عمر هفت ساله اش را از زمان تولد در بیمارستان بوده و جهان بیرون را نمی شناسد. او از بیماری مرموزی به نام «فیبروز سیستیک» رنج می برد. این بیماری به تعبیر پروویدانس چنان است که انگار بیمار ابری بزرگ بلعیده باشد. آن ابر لعنتی که به بزرگی برج ایفل و گاه به عظمت شهر پاریس است، تنفس را برای زهرا دشوار می کند و باعث می شود مایعی به رنگ مربای توت فرنگی بالا بیاورد. حلقه ی اتصال زهرا با جهان بیرون، کامپیوتر کوچکی است که پروویدانس به او داده است. او با پشتکار و پیگیری بسیار عالم اینترنت را زیر و رو می کند و در اطلاعات عمومی، اخبار و خرده اتفاقات جهان واقعی غرق می شود. جهانی که پروویدانس به او می شناساند، بسیار وسیع تر از فضای محدودی است که در آن رشد کرده است و از این منظر او جنینی است که در زهدان کوچکی در مراکش زندگی می کند و آماده است که اگر ابرها بگذارند به جهان حقیقی پا بگذارد. در بخش های مربوط به زهرا تکیه ی پوئرتولاس بر رنجی است که بیماران خاص در کشورهای جهان سوم می برند. جایی می نویسد: «او هیچ حس خاصی علیه آن کشور نداشت اما بیایید روراست باشیم و همه چیز را در نظر بگیریم. مراکش بیش تر برای ظروف سفالی، فرش ها و شاخ های آهوانش مشهور و مورد پسند بود تا سیستم بهداشتی اش.» (ص۵۵)

پروویدانس نسبت به دخترکی که در مراکش دیده است، احساس مسئولیت می کند و حسی مادرانه به او دارد. این احساس بسیار قوی تر از انسان دوستی، کمک به هم نوع یا ترحم است. می توان آن را شکلی از تجلی عشق در روابط انسانی دانست که در زمانه ی ما کم یاب و مهجور است.

دخترکی که ابری به بزرگی برج ایفل را بلعیده بود، بیش از هرچیز خواننده را به یاد داستان امریکایی می اندازد. طنز، فانتزی، لحن، و شوخی های سبک سرانه ی نویسنده در افتتاح داستان این گمان را تقویت می کند که روال کلی روایت چیزی است که در آثار ونه گات و براتیگان دیده است اما داستان که پیش می رود، پوئرتولاس آن سویه های ناتورالیستی و بی رحم شخصیت پردازی امریکایی را کنار می زند و به خصوص در پاره های مربوط به زهرا لحنی نازکانه، لطیف و نزدیک به خیال پردازی های کودکی هفت ساله می گیرد. خواندن این رمان به کسانی پیشنهاد می شود که می خواهند داستانی غافلگیرکننده، فانتزی و مفرح بخوانند و با تکنیک روایت های موازی آشنا هستند.

   #برج ایفل #فرانسه #پاریس #چین #دیوار #داعش #اینترنت

محتوای خبر «رام کردن ابر سرکش!» را در سایت «الف» ببینید