تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
شاعر مقدس است!جهان شعر پازولینی جهانی یک سره انقلابی و پرخروش است اما از عاطفه و دریغ خالی نیست. او که در سال ظهور فاشیسم به دنیا آمد، گویی خود محصول تلاقی مدرنیته - که سینما مظهر آن بود- و نوعی خروش تغزلی و اسطوره ای علیه نظم اجباری موسولینی و فاشیسم نوظهور بود

«خویشاوندی با خورشید و باران»

نویسنده: پیر پائولو پازولینی

ترجمه : ونداد جلیلی

ناشر: چشمه؛ چاپ اول ۱۳۹۶

۲۲۴ صفحه، ۱۷۰۰۰ تومان


****

در عالم سینما کم نیستند فیلم سازان و بازیگرانی که در عرصه های دیگر سرک کشیده و ذوق و هنرشان را در شعر، داستان، نقاشی یا تئاتر به کار گرفته اند. اغلب به آن ها به دید هنرمندانی نگاه می شود که از سر تفنن وارد حوزه های دیگر شده و پس از به پا کردن هیاهویی چند، سراغ حرفه ی اصلی خود رفته اند. جنجالی که به تازگی بر سر نمایشگاه نقاشی تهمینه میلانی به پا شد نمونه ای از این میل به تفنن یا آزمایش است. رمان های مسعود کیمیایی، شعرهای کوتاه عباس کیارستمی یا فیلم هایی که ژان کوکتو شاعر نامدار فرانسوی ساخته است از دیگر نمونه هاست. شاید کتاب «خویشاوندی با خورشید و باران»، گزیده ی شعرهای پازولینی که در بخش شعر جهان نشر چشمه منتشر شده است، خواننده ی فارسی زبان را به این گمان بیندازد که با اثری تفننی از همین دست روبه روست که نباید آن را چندان به جد بگیرد. گناه چنین گمانی بدون تردید بر گردن مترجمانی است که تا کنون به صورت منسجم به شعرهای پازولینی فقید نپرداخته و او را در سایه روشن های آثار سینمایی درخشانش مهجور گذاشته اند. پیش از این در دو کتاب «خاکسترهای گرامشی» به ترجمه ی مهین تاری و «مذهب زمان من: اشعار، یادداشت ها و گفتگو» به ترجمه ی سیروس شاملو و مجید راسخی، شعرهایی از پازولینی منتشر شده است اما هیچ کدام از آن دو کتاب نتوانسته اند تصویری کامل از «پازولینی شاعر» به مخاطب فارسی زبان ارائه کنند. مجموعه ی «خویشاوندی با خورشید و باران» از آن جا که گزیده ای از هفت دفتر شعر پازولینی را فراهم آورده است، می تواند تصویری دقیق از شاعری به دست بدهد که در نوسانات بین سینما، ادبیات داستانی و شعر، بی پروا زیسته است و نتیجه ی تفکرات انتقادی و بی ملاحظگی او در بیان اندیشه اش، دشمنان بسیار در احزاب و دسته جات زمانه ی خود است.

شعرهای حیرت انگیز این کتاب با ترجمه ی درخشان ونداد جلیلی گنجی است که به دوستداران بی شمار سینمای پازولینی در ایران هدیه شده است. کتاب مقدمه ای مفید در معرفی شاعر و زندگی پرحادثه اش دارد و پس از آن از دفتر نخست شاعر با عنوان «بهترین جوانی» تا هفتمین و آخرین آن ها «جوانی تازه» شعرهایی آمده است.

جهان شعر پازولینی جهانی یک سره انقلابی و پرخروش است اما از عاطفه و دریغ خالی نیست. او که در سال ظهور فاشیسم به دنیا آمد، گویی خود محصول تلاقی مدرنیته - که سینما مظهر آن بود- و نوعی خروش تغزلی و اسطوره ای علیه نظم اجباری موسولینی و فاشیسم نوظهور بود.

در سینمای او آن دسته از فیلم هایی که خوانش هایی شاعرانه بر متون قدیم چون ادیپ شهریار، مده آ، قصه های کانتربری، دکامرون، انجیل متی و هزار و یک شب است، سیمای پازولینی چهره ی یک فیلم ساز کنشگر با رویه ای اکسپرسیونیستی است که مولفه های نئورئالیسم را به فضای اسطوره ای تحمیل می کند اما در آثاری چون ماما روما یا سالو او یک مارکسیست خشن و یک شاعر دوربین به دست است که می خواهد علیه لایه های عفونت گرفته ی فاشیسم و حاکمیت سقوط کرده در کلیسا بشورد. خواننده ی خویشاوندی با خورشید و باران می تواند به خوبی این چهره را در خوانش کلی شعرهای پازولینی ببیند؛ سیمای شاعری که از یک سو یک متفکر منطقی مارکسیست و از سویی دیگر یک اندیشمند و شاعر بزرگ و پیشرو است. با این همه «آلبرتو وراویا» در سخنرانی خاک سپاری پازولینی تنها لفظ شاعر را به کار برده است. کلمه ای که به ضرورت برازنده ی کسی چون اوست؛

«کسی که از همه ی ما گرفتندش شاعر بود. جهان، شاعران زیادی به خود نمی بیند و در هر قرن فقط سه یا چهار شاعر زاده می شود! (…) پس از گذشت این قرن پازولینی از جمله تعداد اندکی خواهد بود که در مقام شاعری اهمیت خواهد داشت. شاعر مقدس است!»

شعر «به شاهزاده» از دفتر «مذهب روزگار من» را می خوانید:

اگر خورشید بازگردد، شب اگر دررسد

اگر شبی به طعم شب های آینده باشد،

اگر عصر بارانی از روزگار خوشی بی پایان

روزگاری که اندکی هم اگر شده رهایی دست می داد

سر باز آمدن داشته باشد،

چه محظوظ شوم چه ملول

شادتر نخواهم شد:

چرا که از تپه ی عمر سرازیر شده ام…

شاعری زمان بسیار می طلبد:

ساعت های متمادی خلوت و انزوا می خواهد خلق ان چه قدرت است

رهایی و شادی و آزادی است

اسلوب دادن به آشفتگی است.

مرا دیگر مهلتی نمانده به لطف مرگ

که چه بی محابا نزدیک می شود

و جوانی می فرساید

و نیز به لطف این دنیای انسانی ما

که نه فقیر را نانی باز می گذارد

نه شاعر را آرامشی.

پازولینی پس از ساخت آخرین فیلمش «سالو: ۱۲۰ روز در سدوم» که اقتباسی از داستانی نامتعارف از مارکی دوساد است به طرز فجیعی به قتل رسید. رازهای این جنایت پس از گذشت ۴۳ سال هنوز سر به مهر باقی مانده است اما آن چه بدیهی و غیر قابل انکار است آن که قتل او جنایتی سازمان یافته از جانب کلیسا و فاشیسم در واکنش به سالو بود. در یکی از شعرهای درخشان این کتاب به نام «بقای بی امید» بخشی هست که بسیاری آن را پیش گویی قتل شاعر می دانند:

«… چنان که در فیلمی از گدار: تنها

در اتومبیلی که شتابان در بزرگراه سرمایه داری نوِ لاتین

از فرودگاه برمی گردد

(آن جا که موراویا باقی ماند: روحی پاک و چند چمدان)

تنها، «آلفارومنوش را تخته گاز می راند»

در آفتابی چنان آسمانی

که مگر در قوافی قصیده ای غمناک نمی نشیند

-زیباترین خورشیدی که امسال دیده ایم-

چنان که در فیلمی از گدار:

زیر نور خورشیدی که خون می ریزد و ساکن می ماند،

بی همتا

ترعه ی بندر فیومیچینو

قایق موتوری بی خبر بازمی گردد

ملوانان ناپولی با جامه های پشمی

تصادف اتومبیل، ازدحام چند تماشاچی…

چنان که در فیلمی از گدار

رمانتیسیسم بازیافته در دوران بدبینی سرمایه داری نو و عصر بی رحمی

پشت فرمان

در امتداد جاده ی خروجی فیومیچینو…

کاخ این جاست

(چه راز و رمز دل نشینی ست برای نمایش نامه نویسی فرانسوی،

این بنای پرشکوه پاپی زیر آفتاب بیمار و بی پایان و پیر

بر فراز پرچین ها و خطوط بوته ها در پس زمینه ی زشت زندگی رعایای دهاتی

مثل گربه ای ام که زنده سوزانده باشندش

به چرخ های تراکتور زیر کرده باشندش

پسربچه ها از درخت انجیر آویخته باشندش

شش از هفت جانش اما باقی مانده باشد

مثل توده ای خونین که از ماری بازمانده باشد

مثل ماری نیم خورده…»

   #شعر #قتل #سینما #نقاشی #نمایشگاه #عباس کیارستمی #تهمینه میلانی #جنجالی

محتوای خبر «شاعر مقدس است!» را در سایت «الف» ببینید