تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
در میزگرد بررسی آثار یو نسبو به دلایل شکوفایی ادبیات جنایی اسکاندیناوی و همچنین سبک نویسندگی یو نسبو پرداخته شد.
pixel.gifپرطنین ترین صدا در ادبیات جنایی متعلق به کشورهای اسکاندیناوی است
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): میزگرد بررسی آثار یو نسبو با هدف معرفی و تحلیل ادبیات جنایی اسکاندیناوی در خبرگزاری کتاب ایران برگزار شد. در این میزگرد، کاوه میرعباسی نویسنده و مترجم، مهرداد مراد، نویسنده رمان­ های پلیسی و زهرا نی چین حضور داشتند. در این نشست درباره وجه تمایز یو نسبو با نویسندگان کلاسیک جنایی نویس چون ریموند چندلر و آگاتا کریستی و همچنین جنبه های روانشناختی آثار یو نسبو به لحاظ شخصیت پردازی خاص این نویسنده بحث شد. در انتها مدعوین این میزگرد از دلایل توفیق نیافتن ژانر جنایی- پلیسی در میان نویسندگان ایرانی سخن گفتند. مشروح این میزگرد را در ادامه می خوانید.

میزگرد ما دارای دو بخش است. در بخش اول درباره ژانر جنایی و ساب ژانر آن ادبیات پلیسی بحث می شود و تعریف دقیقی از ادبیات جنایی- پلیسی ارائه می دهیم. و در بخش دوم به تحلیل آثار یو نسبو و همچنین المان های روانشناختی موجود در آثار یو نسبو و حضور هر چه بیشتر علم روانشناسی در آثار جنایی امروز می پردازیم.

کاوه میرعباسی: اصطلاح رایجی که برای این نوع ادبیات به کار می رود همان ادبیات پلیسی است. انگلیسی ها به این نوع ادبیات عنوان ادبیات جنایی- معمایی داده اندکه این نوع ادبیات ساب ژانرهای مختلفی مانند سوسپانس (تعلیقی) و تریلر پیدا می کند که البته برخی معتقدند تریلر را باید از آن ها تفکیک کرد. البته به طور کامل نمی توان تریلر را از این ژانر جدا کرد و آثار یو نسبو مثال خوبی در این باره است چون به نحوی هم تریلر است و هم معمایی. انگلیسی ها معتقدند رمان پلیسی به رمانی اطلاق می شود که کاوشگر آن پلیس است. در این زمینه ما کاراگاه خصوصی حرفه ای داریم و کاراگاه آماتور که در آثار آگاتا کریستی مانند شخصیت های مارپل و همچنین پوآرو دیده می شوند.

این کاراگاه ها به نوعی ذوق ورز و آماتور محسوب می شوند و می توان گفت که شرلوک هولمز جزو اولین کاراگاه های خصوصی حرفه ای است که همیشه از موکلان خود صحبت می کرده است. در این میان ژانر دیگری هم به نام سوسپانس یا تعلیقی وجود دارد که اصطلاحا به آن رمان جنایی - معماییِ وارونه هم می گویند. آنتونی برکلی کسی است که اولین رمان تعلیقی را به این صورت نوشته است. وی همدوره آگاتا کریستی بوده است. در این رمان جنایت اتفاق می افتد و ما قاتل را می شناسیم و ما در جایگاه خواننده قاتل را دنبال می کنیم و شاهد اتفاقاتی هستیم که برایش می افتد. یکی از نویسندگانی که در این نوع رمان های تعلیقی اسم و رسمی پیدا کرد، پاتریشیا های اسمیت است. بسیاری از فیلم های هیچکاک هم از این نوع و تعلیقی هستند. در اولین رمان های اسمیت یعنی «بیگانگان در قطار» ما از همان ابتدا قاتلان را می شناسیم و شاهد اتفاقاتی هستیم که بین این دو قاتل می افتد و در پی دنیای ذهنی آن ها هستیم.


کاوه میرعباسی

زهرا نی چین: من اتفاقی سراغ یو نسبو برای ترجمه رفتم. به نظرم با توجه به سریال هایی که دیده ام، بخشی از ادبیات و سینمای پلیسی و جنایی به ژانر علمی-تخیلی هم گرایش پیدا می کند. به عنوان مثال سریال «ایکس فایلس» کاملا علمی-تخیلی است و همچنین سریال «فرینج». در اینگونه سریال ها پلیس ها پرونده های علمی تخیلی را پیگیری می کنند و قاتل ها براساس موارد علمی دست به ارتکاب قتل می زنند. ترورهای بیوشیمیایی مثال خوبی در این زمینه است. این ژانر تلفیقی نسبت به کارهای کلاسیک پیشرفته تر است. در ادبیات کاراگاهی سه بخش وجود دارد؛ کاراگاه ، قربانی و جنایتکار. به نظرم در کارهای یو نسبو با این شخصیت ها بازی می شود و جای اینکه ما باید با چه کسی همذات پنداری کنیم- کاراگاه، قربانی یا قاتل؟ -خصوصا در رمان «پسر» عوض شده است.

مهرداد مراد: ما درباره تحلیل آثار یو نسبو با سه بخش مواجه هستیم؛ خود یو نسبو و رمان هایش، ادبیات پلیسی اسکاندیناوی و همچنین تعریف دقیق ادبیات پلیسی. در کل، داستان پلیسی از داستان جنایی نشات می گیرد. از زمان «ایلیاد و ادیسه» می توان این ژانر را تعقیب کرد. ژانر جنایی به داستانی گفته می شود که در آن جنایتی رخ می دهد و یک یا چند نفر به انتقام برمی خیزند یا اینکه به نحوی سعی می کنند تا عدالت در این رابطه جاری شود. که البته به شاخه های گوناگونی مثل پلیسی، نوآر، جاسوسی، کارآگاهی و معمایی تقسیم می شود. اما ژانر پلیسی از حدود سال 1850 با داستان های کارآگاهی ادگار آلن پو آغاز می شود. از همان ابتدا هم ما شاهد یک سری قوانین برای داستان های پلیسی بودیم.

کاوه میرعباسی: دو نفر این قوانین را نوشتند. ده فرمان را رانالد ناکس کشیش نوشت و اس اس وانداین آمریکایی هم بیست فرمان را نوشت.



مهردادمراد: تا مدت زیادی شاهد داستان های کلاسیک در این ژانر بودیم. این داستان ها ویژگی های مشترکی داشتند، بدین ترتیب که ماجراها اغلب در میان خانواده های ثروتمند و اشرافی می افتاد و خدمتکارها همیشه نقش شاهد ماجرا را ایفا می­ کردند و هیچگاه قاتل از میان طبقه آن ها انتخاب نمی­ شد. تعلیق در این گونه داستان ها بلندمدت بود و هیجان و ترس آنچنانی در خواننده پدید نمی آورد. در بیشتر داستان های پلیسی کلاسیک عصر طلایی تعلیق ها اینگونه بود. تا اینکه ریموند چندلر آمریکایی با آوردن پلیس های خیابانی سبک جدیدی را وارد اینگونه داستان ها کرد. چندلر قتل را از خانواده های ثروتمند به کف خیابان ها آورد و شکل رئال تری به کاراگاه داد. داستان ها حالت خشن پیدا کردند و به جای سلول­ های خاکستری، بیشتر اسلحه در آن ها حکفرما بودند. این داستان ها به سبک هارد بویلد معروف شدند. کاراگاه های این سبک داستان ها رفتاری مانند فیلیپ مارلو و سم اسپید داشتند و نه پوآرو. بعد از این داستان ها نوبت به ژانر تریلر رسید.

تریلر بر دو پایه استوار است، تعلیق زیاد و کوتاه مدت. تعلیق در داستان های تریلر نزدیک به هم است. در داستان های یو نسبو هم تعلیق ها به هم نزدیک است. تعلیق در ادبیات داستانی به سوالی گفته می­ شود که نویسنده در ذهن خواننده ایجاد می­ کند و گاهی در پاراگراف بعدی، یا صفحه بعدی یا فصل بعدی یا آخر کتاب به
میرعباسی: نکته مهم آثار یو نسبو این است که در هشت رمان از یازده رمان یو نسبو محوریت داستان قتل زنجیره ای است.
آن پاسخ می­ دهد و در برخی موارد اصلا به آن جواب نمی ­دهد و به همین علت ذهن خواننده تامدت ها درگیر داستان می­ شود.

تعلیق در ژانر تریلر بسیار کوتاه مدت است و خواننده مرتب در پی این است که در صفحه بعد چه اتفاقی رخ می­ دهد. رکن دوم ژانر تریلر، جنگ های نامتقارن است. به این معنی که یک نفر در مقابل یک عده زیادی آدم قرار می گیرد که توانای مقابله با آن ها را ندارد. به عنوان مثال در فصل اول سریال «شهرزاد» هم شاهد این مساله بودیم، قباد در مقابل خانواده خود، شهرزاد و فرهاد هم به همین شکل و دلیل جذابیت فصل اول هم همین مساله بود اما در فصل های بعد این لشگرها برابر شدند و هر کدام از قهرمان ها حامیانی برای خود پیدا کردند. حتا در مساله عاشورا هم این موقعیت وجود دارد و عده قلیل یاران امام حسین در مقابل لشگری سترگ قرار گرفتند که این عظمت واقعه را چند برابر کرد.



از حدود 1940 تا 1970 شاهد داستان های نوآر بودیم که ضدقهرمان بر آن ها حاکم بود. یو نسبو در «خون بر برف» و «خورشید نیمه شب» ضد قهرمان دارد و شخصیت «هری هوله» هم به نظر من در بطن خود ویژگی های یک قهرمان مثبت را ندارد و خاصیت ضدقهرمانی را به نحوی داراست.

یو نسبو به طور کلی وام دار چه نویسندگان جنایی نویسی قبل از خود است و همچنین وجه تمایز او با نویسندگان کلاسیک این ژانر در کجاست؟

کاوه میرعباسی: وجه غالب در ادبیات پلیسی تا دوره ای متعلق به کشورهای انگلوساکسون آمریکا و انگلیس و فرانسه بود. اما در حال حاضر پرطنین ترین صدا در ادبیات جنایی متعلق به ادبیات کشورهای اسکاندیناوی است و سرنخ آن به ده رمانی که زن و شوهری سوئدی به نام پر والو و مای اسیووال نوشتند برمی گردد. این ها در اوایل دهه هفتاد این رمان ها را نوشتند. در ادبیات پلیسی اسکاندیناوی به جای کاراگاه خصوصی، پلیس وجود دارد و به ندرت به کاراگاه خصوصی برمی خوریم اما در این رمان ها یک کاوشگر اصلی به همراه یک گروه وجود دارد. در آثار یونسبو و هنینگ مانکل هم یک پلیس به همراه یک گروه به چشم می خورد و این رمان ها یک نوع دیدگاه اجتماعی داشتند که کم کم تبدیل به سنتی در ادبیات پلیسی اسکاندیناوی شد. در این رمان ها به مسائل روز و فسادهای اجتماعی اقتصادی به وفور پرداخته می شد. برخی یو نسبو را جانشین هنینگ مانکل می دانند و به نوعی سلطان ادبیات پلیسی امروز کشورهای اسکاندیناو. شکوفایی این ادبیات در قرن بیست و یکم است و هر روز اسم تازه ای از آن ها می شنویم. البته نویسندگان زیادی از این خطه هستند و به عنوان مثال اگر یو نسبو را سلطان جنایت نروژ بدانیم، ملکه جنایت ادبیات پلیسی نروژ هم خانمی به نام کارین فوسوم است.



زهرا نی چین: مساله اصلی رمان «پسر» بحث مواد مخدر است. یو نسبو با توصیفاتی که داشته، آدم هایی از طبقه پایین در رمان خود آورده که در پی بهبود وضعیت خود نیستند و یو نسبو با این کار به نوعی از وضعیت موجود انتقاد می کند. در «خورشید نیمه شب» بحث مذهب هم مطرح می شود. یو نسبو بحث مذهب را در این رمان به صورت زیرمتنی می آورد.

کاوه میرعباسی: یو نسبو موضعی منفی نسبت به دموکرات مسیحی نروژ دارد. در رمان «پسر» منبع الهام مذهبی هم وجود دارد و این رمان با آیه ای از انجیل آغاز می شود. دو تا از آثار یو نسبو به متون کهن ارجاع دارد. یکی همین رمان «پسر» و دیگری رمان «مکبث» که اقتباس از تراژدی شکسپیر است و در دهه هفتاد در مکانی که تلفیقی از نروژ و اسکاتلند است؛ روایت می شود و در رمان «پسر» هم که پیرنگ داستان، مبنای انجیلی دارد.

زهرا نی چین: یو نسبو در «پسر» به جمعه نیک اشاره دارد و به برگزاری بزرگداشت به صلیب کشیدن عیسی در جلجتا. در این داستان ما با قربانی همذات پنداری نمی کنیم و همذات پنداری ما با سنی است که مساله را به صورت انتقام پیش می برد و کاراگاه ضدقهرمان می شود. درباره خاصیت نوآر در کارهای یو نسبو هم می توان آن را به کلاسیک های نوآر نسبت داد و بحث روانشناسی نا متقارن و همچنین فلاش بک ها.

بحث فلاش بک ها را همین جا نگه می داریم چون به بحث روانشناسی مربوط می شود و در بخش بعدی به آن خواهیم پرداخت. در اینجا می رسیم به تاثیرپذیری یو نسبو و سبک خاص این نویسنده در پرداخت داستان و شخصیت هایش.

مهرداد مراد: در ادبیات جنایی اسکاندیناوی اصطلاحی به نام نوردیک نوآر وجود دارد، به معنای ادبیات سیاه شمالی. پنج کشور سوئد، نروژ، ایسلند، دانمارک و فنلاند خطه اسکاندیناوی را تشکیل می دهند. خاستگاه ادبیات جنایی اسکاندیناوی کشور سوئد و همان زن و شوهری بودند که جناب میرعباسی فرمودند و بعدها نویسندگان جدیدتر مانند هنینگ مانکل و یو نسبو ظهور کردند. آن چه که باعث دیده شدن ادبیات اسکاندیناوی شد «دختری با خالکوبی اژدها» نوشته استیگ لارسن بود. با این اثر نگاه ها به سمت ادبیات اسکاندیناوی جلب شد و یو نسبو و مانکل توانستند خودی نشان دهند. یو نسبو در پاسخ به این سوال که وامدار چه نویسنده ای است پاسخ می دهد؛ پر والو و اسیووال این سنت را پایه گذاری کردند و نویسندگان اسکاندیناو جرات پیدا کردند تا به این حوزه وارد شوند. ادبیات جنایی اسکاندیناو سیستمی متفاوت با نوع کلاسیک ژانر جنایی دارد. در داستان های کلاسیک دو بخش وجود دارد. در بخش اول جنایتی اتفاق می افتد و سپس کاراگاه ظاهر می شود و به دنبال کشف معمای قتل می رود اما در داستان های یو نسبو و نوآر همزمان با حضور کاراگاه و پلیس جنایت اتفاق می افتد.




کاوه میرعباسی: بحث بر سر تاثیرپذیری یو نسبو زیاد بوده است. اما یو نسبو خود را وامدار مایکل کانلی و کارگاه آثار او به نام هری بوش می داند. به گفته خود یو نسبو شباهت هایی بین هری هوله و هری بوش وجود دارد.

مهرداد مراد: داستان های اسکاندیناوی سه ویژگی دارند که باعث شهرت شان شده است. اولین آن زبانی ساده و قابل فهم به دور از هر گونه فرم روایی پیچیده است و اینکه این داستان ها برعکس سبک هارد بویلد آمریکایی که کاملا عینیت­ گرا هستند، رگه­ های نسبتا زیادی از ذهن گرایی دارند. دومین مورد این داستان ها، شخصیت پردازی آن هاست. هری هوله کاراگاهی پرکشش است و اینگونه کاراکترها در دنیا هویت سازی می کنند. ویژگی دیگر فضاسازی این رمان هاست. در آثار یو نسبو فضا طوری شرح داده می شود که خواننده کاملا به آن کشور و شهر اشراف می یابد. همچنین این بحث توجیه اقتصادی هم دارد و باعث جلب توریست به مکان های یاد شده می شود. کاراگاه ها در این داستان ها کاملا رئال اند و از مدل شخصیت ماورایی فیلیپ مارلو، مایک هامر و یا حتی پوآرو فاصله دارند. خواننده با این کاراگاه ها به آسانی
مهرداد مراد: نویسنده باید پژوهش کند و تمام ژانرها و زیرژانرهای آن را بشناسد و تنها با خواندن چند کتاب پلیسی نمی توان پلیسی نویس شد.
همذات پنداری می کند.

کاوه میرعباسی: اگر بخواهیم با توجه به مولفه های رمان ها یو نسبو آن را در ژانر خاصی از ادبیات پلیسی طبقه بندی کنیم باید بگوییم که هر یازده رمان یو نسبو که قهرمان آن ها هری هوله هستند، همه شان در زیرژانر تریلر- معمایی قرار می گیرند. ما تریلر به عنوان رمان حادثه ای داریم و خیلی از تریلرها هستند که عنصر معما را ندارند. هر یازده رمان هری هوله عنصر معما را دارند، عناصری مانند مظنونین کاذب در رمان های هری هوله یافت می شوند. خواننده معمولا بارها در حدس اینکه قاتل چه کسی است، رودست می خورد. این آثار خیلی هم پرتحرک اند. هیچکاک همیشه معتقد بود مردم به فیلمی علاقه مندند که روند آن شبیه رولر کاستر ـ ترن هوایی شهر بازی - باشد. این حالت نفس گیر و وقفه های هیجان انگیز در آثار یو نسبو هم وجود دارد.

یکی از ویژگی های دیگری که به طور مشخص در ادبیات جنایی اسکاندیناو به چشم می خورد بحث خانواده است. کاراگاه هایی مانند والاندر و هری هوله دارای خانواده مشخص و روابط معمول هستند که در نوع کلاسیک وجود ندارد. همچنین از شرلوک هولمز به بعد کاراگاهان یک دشمن قدر داشته اند نظیر پرفسور موریاتی در ماجراهای هولمز ؛ در داستان های جان لوکاره هم «کارلا» به عنوان حریف هم زور «جورج اسمایلی» حضور دارد. در رمان های نسبو هم به «پرنس » برمی خوریم که دشمن مهیب هری هوله به شمار می آید و در پنج شش رمان هری هوله با چنین دشمنانی برمی خوریم که وجه شباهت آثاریو نسبو با رمان های کلاسیک است. نکته مهم آثار یو نسبو این است که در هشت رمان از یازده رمان یو نسبو محوریت داستان قتل زنجیره ای است.

زهرا نی چین: در رمان «پسر» هم قتل ها به صورت زنجیره ای اتفاق می افتد و در خلال این قتل ها با پیشینه خانوادگی سنی آشنا می شویم. در روال داستان می بینیم که سُنی، شخصیت اصلی داستان به لحاظ شخصیتی تغییر می یابد. در آثار یو نسبو اگر بخواهیم به وجه نوآر آن اشاره بکنیم باید این وجه هیجان نمایی شخصیت ها را هم بیاوریم و همچنین بحث تغییری که در شخصیت ها رخ می دهد. به نظرم بحث روانشناسی را یو نسبو به طور مستقیم در آثارش مطرح نمی کند و به صورت غیرمستقیم کاری می کند که خواننده با شخصیت اصلی همذات پنداری کند. وظیفه نویسنده در رمان های پلیسی این است که جهان محسوس را به جهان معقول تبدیل کند و این چیزی است که در آثار یو نسبو اتفاق می افتد.

مهرداد مراد: من به فضای نوآر داستانی یو نسبو می پردازم. ادبیات سیاه از میان گذر جامعه سنتی به سوی مدرنیته سر برآورد و رشد کرد. رمان های سیاه انعکاسی بودند از توسعه جامعه شهری، هجوم مهاجرین، اختلاف طبقاتی شدید و از همه مهم­ تر، باندهای جنایتکاری که در بحبوحه بحران اقتصادی، فعالیت های زیرزمینی و روزمینی داشتند و بر آتش تنش های اجتماعی دامن می زدند. نویسندگان در پی نشان دادن فساد اجتماعی و فساد اقتصادی بودند و یو نسبو هم در آثارش در پی نشان دادن همین چیزهاست. بر طبق آمارهایی که از کشورهای اسکاندیناوی داده می شود همیشه جزو زیباترین، امن ترین و شادترین کشورها هستند اما زیرلایه های دیگری هم وجود دارد که در این داستان ها برملا می شود. یو نسبو در آثارش فسادهای اجتماعی را به طور گسترده تری نشان می دهد. در داستان های مربوط به قتل های زنجیره ای خود به خود داستان ها روانشناختی می شوند. خواننده باید هم به ذهن کاراگاه اشراف داشته باشد هم قاتل و شرح چگونه رسیدن این دو به هم در ادامه این داستان ها می آید.

در برخی از آثار یو نسبو به خصوص «پسر» بحث روانشناسی به طور پررنگی مطرح می شود. فلاش بک عنصر جدایی ناپذیر آثار یو نسبو است و به طور مشخص بیشتر این فلاش بک ها به دوره کودکی قهرمانان زده می شود که در رمان «پسر» این اتفاق به روشنی می افتد. در اینجا بحث روانشناسی فروید هم مطرح می شود. به طور کلی تا چه حد می توان فلاش بک های یو نسبو را به روانشناسی پیوند داد و سهم علم روانشناسی در آثار یو نسبو چقدر است؟

کاوه میرعباسی: فلاش بک ها در رمان های یو نسبو دو کارکرد دارد: یو نسبو تاکید خاصی بر گذشته تاریخی و رویدادهای تاریخی مهم دارد. با رمان سوم «سینه سرخ» یو نسبو وارد فضای نروژ می شود. و در پی گفتن این است که اعمال گذشته و گذشته دست بردار آدم نیستند. در «سینه سرخ» وقایع داستان به جنگ جهانی دوم برمی گردد. در آن زمان در نروژ عده ای بودند که با دولت آلمان همکاری کردند و به نیروهای اس اس پیوستند که برخی از فلاش بک های رمان به این زمان برمی گردد و همچنین برخی از فلاش بک ها به جنگ استالینگراد و بخشی مربوط به وین و بمباران هامبورگ مربوط می شوند. در هر کدام از آن ها هم سرنخی از حل معما وجود دارد. ساختارهای معمایی یو نسبو هم خیلی پیچیده اند هم استادانه طراحی شده اند. و او این اطلاعات را خارج از کلیشه ها و قواعد رایج داستان معمایی به کار می برد و این ها را با عناصر دیگری تلفیق می کند. وقتی صحبت از دیدگاه اجتماعی یو نسبو می کنیم می توانیم از «سوسک ها» مثال بیاوریم؛ در رمان «سوسک ها» قتلی در عشرتکده ای رخ می دهد و در این جا تعدادی از نهادهای مهم اجتماعی زیر سوال می رود و هری هوله در صورت برملاکردن راز قتل تهدید می شود. در اثر « نجات بخش» شروع داستان به گذشته برمی گردد. دختر چهارده ساله ای در کمپی متعلق به ارتش رستگاری مورد تجاوز قرار می گیرد و این مساله لاپوشانی می شود تا آبروی کلیسا محفوظ بماند. فسادهایی که در اینجا مطرح می شود اغلب ریشه در گذشته دارند و عملکرد دیگرش این است که بر گذشته تاریخی نروژ و اروپا نوری روشنی بخش می تاباند.

زهرا نی چین: ما می توانیم با توجه به این بحث ها یو نسبو را به عنوان طراح یک معما هم در نظر بگیریم. یو نسبو ماجراهایی را در «پسر» به صورت پراکنده نقل می کند و به نوعی به تاریخی از جنگ جهانی اشاره می کند. نامه های پایانی داستان وقایع را در ذهن سنی متحول می کند و فلاش بک هایی که از ذهن سیمون به دوران رفاقت با پدر سنی زده می شود به همان وجه گذشته نگری یو نسبو برمی گردد.

سُنی در این رمان یک آدم سایکوپت و ضداجتماعی نیست. سنی شخصیتی محبوب در این داستان است. اگر که بخواهیم بخش روان شناختی و ریشه شناختی فروید را در اینجا مطرح کنیم در اعمال سنی هنگام ارتکاب قتل ها می توانیم رگه هایی از آن را ببینیم.

مهرداد مراد: کلا بحث روان شناسی بیشتر در داستان های جنایی هویدا می­ شود تا پلیسی. در قتل های زنجیره ای همیشه ریشه های روان شناسی وجود دارد اما با قطعیت نمی توان داستان های یو نسبو را روان شناسی خواند.

کاوه میرعباسی: درباره شخصیت
زهرا نی چین: وظیفه نویسنده در رمان های پلیسی این است که جهان محسوس را به جهان معقول تبدیل کند و این چیزی است که در آثار یو نسبو اتفاق می افتد.
هری هوله می توان گفت، متولد 1965، قدبلند و ورزیده، گرایش شدید به الکل، انسان بسیار حساس و دارای روش های نامتعارف که او را شبیه کاراگاهان نوآر امریکایی می کند. رابطه او با پدرش رابطه ای فرویدی است. همواره پرسوناژهای مختلفی در مقابل هری هوله قرار می گیرند. در رمان «شیر کوهی » شاهد این هستیم که پدر هری هوله بیماری لاعلاجی دارد و قصد اتانازی داشته و هری هوله در ملاقاتش با قاتلی که به نام آدم برفی شناخته می شود و در عین حال یادآور هانی بال لکتر است، سعی می کند از عذاب وجدانی که از مرگ پدر دارد، برهد و برای جبران این ندامت به درخواست آدم برفی که از عذاب وجدان رنج می برد، او را می کشد. در حقیقت کاری که برای پدرش نکرده را برای آدم برفی انجام می دهد.

مسائل روان شناسی را در روابط عاطفی هری هوله هم می توان دید و این مساله به ویژگی دیگر ادبیات اسکاندیناوی که خانواده دار بودن است برمی گردد.

آخرین سوال این میزگرد درباره این است که چرا ادبیات پلیسی و جنایی در ایران پا نگرفته و چرا ما در ادبیات خود جنایی نویس معروفی نداریم که برای اقشار مختلف جامعه شناخته شده باشد؟

مهرداد مراد: جنایی نویسی بر خلاف تصور خیلی ها نیازمند مطالعه و تحقیق بسیاری است. نویسنده باید پژوهش کند و تمام ژانرها و زیرژانرهای آن را بشناسد و تنها با خواندن چند کتاب پلیسی نمی توان پلیسی نویس شد. چرا که در این صورت، این رمان ها به خلق کاراکترهای تکراری مانند پوآرو و ... می انجامد. یکی از کارهایی که جنایی نویس های اسکاندیناو مانند یو نسبو انجام داده اند این است که ژانرها را با هم تلفیق کرده اند. یو نسبو تاریخ را در هم تنیده و کاراگاهی رئال به نام هری هوله به وجود آورده که شبیه هیچ کاراگاه دیگری نیست و مورد مشابه ندارد. یک نویسنده برای اینکه یک جنایی نویس موفق شود باید تمام ژانرها را مطالعه کند، در درجه دوم از هر ژانری چند کتاب بخواند و سازوکارهای پلیس ایران را بداند و بعد از تلفیق آن ها برای خود شخصیت بسازد. اینکه نویسندگان اسکاندیناو جهانی شده اند به حمایت های رسانه ای از آن ها هم برمی گردد. مساله زبان هم اینجا مطرح است و ما باید زبان خودمان را بین المللی کنیم تا بتوانیم آن را به دنیا عرضه کنیم. از زمان انقلاب به بعد، رمان ژانر توسط جامعه ادبی حاکم در آن زمان خفه شد. چندی پیش در یک کتابفروشی بودم که صاحبش کتاب «فیل در تاریکی» را به عنوان بهترین و اولین و آخرین رمان پلیسی ماقبل انقلاب معرفی کرد. وقتی به او گفتم که نویسندگان پلیسی دیگری هم بودند، خیلی راحت به آنها توهین کرد. مشکل این برخوردها در اینجاست که آنها قواعد رمان ژانر را با معیارهای رمان مدرن و نخبه پسند امروزی می سنجند. من سال 1391 اولین رمان خودم را نوشتم و به نظرم نوشتن چنان رمانی در آن زمان جرات می خواست.

کاوه میرعباسی: من رمان خودم - «سین مثل سودابه » را سال 1386 به ناشر سپردم ولی 1393 چاپ شد. درباره این سوال باید بگویم که علت موفقیت نویسندگان اسکاندیناو این است که به قواعد این ژانر کاملا آگاهند و مطالعات زیادی در آن داشته اند.
به عنوان مثال من خودم برای نوشتن تز دکترایم که موضوع آن سوسپانس با تکیه بر اقتباس های سینمایی از آثار پاتریسیا های اسمیت بود وقتی به استاد راهنمایم مراجعه کردم، او به من یک کتاب نامه داد از 300 عنوان کتاب بنیادین ادبیات پلیسی. من در آنجا به طور سیستماتیک روند تحول ادبیات پلیسی را مطالعه کردم. در سال های اخیر هم به برکت دانلود کتاب های روز و مطالعه آن ها و تحقیقات اینترنتی با ادبیات روز پلیسی جهان آشنا شدم. حاصل آن مجموعه پلیسی است که در حال انتشار آن هستیم. هنری که این نویسندگان دارند این است که آن ها بومی سازی می کنند. یک دیالکتیکی در ادبیات ژانر وجود دارد که باید بر پایه آشنایی زدایی و آشنایی زایی انجام بگیرد تا ادبیات ژانر در آن کشور تولید شود. این دو کاری است که اسکاندیناوها به خوبی انجام می دهند و باعث شده که ادبیات جنایی اسکاندیناو رایحه خودش را داشته باشد و به عنوان یک صدای تازه مطرح شود.

اخیرا خانمی اهل عربستان صعودی رمانی به نام «طوق کبوتر» نوشته که به چند زبان هم ترجمه شده و وقایع آن در کشور عربستان می گذرد. این رمان ها هواخواه دارند اما نویسنده باید دغدغه ادبیات پلیسی و شناخت کامل از این ژانر داشته باشد و کار تقلیدی انجام ندهد و یک حرف تازه بزند.
یک مساله هم به خوانندگان ما برمی گردد که باید آمادگی پذیرش نوآوری را داشته باشد و این چیزی است من در میان خوانندگان ایرانی کمتر می بینم.

مهرداد مراد: من رمان «الفبای مرگ» را دقیقا بر اساس استاندارد جهانی نوشتم. در ادبیات اسکاندیناو فقط دو نفر مانند پر والو و اسیووال وجود داشتند که باعث شدند پنج کشور جنایی نویس شوند و البته در این راه، حمایت رسانه ها و ناشران هم وجود داشت اما چنین فضایی اینجا وجود ندارد و کمتر نویسنده ای به این حوزه وارد می شود.


زهرا نی چین

کاوه میرعباسی: : ادبیات پلیسی بسیار طیف گسترده ای دارد که باید در میان خوانندگان جا بیفتد تا کم کم از آن استقبال شود.

زهرا نی چین: مساله دیگری که اینجا مطرح می شود این است که در کشورهای دیگر از شخصیت پلیس و کاراگاه به نوعی تقدس زدایی شده اما در اینجا به این شکل نیست و در پرداخت این شخصیت ها نویسندگان ما با نوعی محدودیت روبه رو هستند.

مهرداد مراد: این ذهنیت از سریال های پلیسی صدا و سیما به وجود آمده است که با ترفندهای تاریخی قابل رفع و رجوع است. به طور مثال می توان از پلیسی استفاده کرد که در زمان شاه زندگی می کند.

کاوه میرعباسی: من تمام امیدم به نسل جدید است. ادبیات فانتزی که در غرب بازار خوبی دارد در ایران هم که ترجمه می شود بسیار خواننده دارد اما به عنوان مثال مجموعه ژانری که نشر ققنوس درآورد، موفقیتی نداشت.




کاوه میر عباسی: مثلا در رمان خانم ضحی کاظمی پیرنگ داستان برای نوجوانان است اما زبان داستان برای نوجوان اندکی دشوار است . روی هم رفته مرا یاد رمان هایی که در زمان کودکی خوانده بودم، می انداخت و پرسوناژها به گونه ای بودند که توانایی جذب مخاطب بزرگسال را نداشتند.

مهرداد مراد: بله گلشیری در این حوزه خوب عمل کرده اما مساله این است که مخاطبان به عنوان مثال نشر ققنوس ژانرخوان نیستند.

کاوه میرعباسی: بله اینکه هم رمان «دالان بهشت» منتشر کنی هم رمان ژانر واقعا جوردر نمی آید.

مهرداد مراد: در جهانی شدن نویسنده ای مانند یو نسبو حمایت بسیار موثر بوده و نروژی ها بسیار او را دوست دارند.

کاوه میرعباسی: : اقتباس های سینمایی هم که از آثار یو نسبو به خصوص «آدم برفی» شد در جهانی شدن این نویسنده بسیار موثر بود و اثارش به بیش از 50 زبان زنده دنیا ترجمه شده اند.











   #قتل #نروژ #خانواده #پژوهش #فرانسه #مواد مخدر #نسل جدید #چین #وام #عدالت