تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
فرهاد نیلی از صاحبنظران اقتصادی در مقاله ای با نگاه به مسئولیت خطیر رئیس جدید بانک مرکزی پیشنهادها و نقطه نظرات خود را برای مدیریت بازار متلاطم ارزی و پولی به عبدالناصر همتی ارائه کرد
pixel.gifجمعه سیاه جامعه هنری ایران/ درگذشت ضیاء الدین دری در روز رفتن عزت سینمای ایران

به گزارش ایران خبر، کشور عزیزمان امروز یکی از حساس ترین برهه های تاریخ خود را می گذراند. انباشت مشکلات کشور در شماری از حوزه های عمومی از آستانه بحران گذشته است. به رغم ابعاد چندوجهی معضلات، اقتصاد خواسته یا ناخواسته، به دلیل مشاهده پذیری، اندازه پذیری و تاثیر مستقیم بر زندگی مردم، سرتاسر ویترین کشور را اشغال کرده، به گونه ای که تراز حکمرانی کشور امروز در حوزه اقتصاد محک می خورد. از سوی دیگر اقتصاد به عنوان خاکریز مصاف با نظام جمهوری اسلامی ایران برگزیده شده و بالطبع، بانک مرکزی در پیشانی مصاف قرار گرفته است. این نوشته با درک این اهمیت و در مطلع انتصاب بیستمین رئیس کل بانک مرکزی ایران، نکاتی را در خصوص بایدها و نبایدهای بانک مرکزی ارائه می دهد. ابتدا دستور کار بانک مرکزی، به خصوص در شرایط خاص امروز کشور، پیشنهاد می شود و سپس توصیه هایی به رئیس کل جدید.


دستور کار بانک مرکزی
دستور کار بانک مرکزی در شرایط جدید اقتصاد کشور در هفت بند پیشنهاد می شود: نظم دهی، ثبات پولی، سلامت بانکی، ثبات بازار ارز، مقاوم سازی در برابر تحریم ها، توسعه بازار اعتبار و ربازدایی. شرح موارد در ادامه می آید.

1- نظم دهی به نظام پولی و بانکی از طریق
1-1- تفکیک حساب سپرده اشخاص حقیقی، حقوقی غیرمالی و موسسات مالی (شامل موسسات اعتباری و صرافی ها)

2-1- تفکیک حساب سپرده نهادهای حاکمیتی و غیرحاکمیتی، و انتقال سپرده نهادهای حاکمیتی به حساب های دیداری تحت نظر خزانه

3-1- افزایش نرخ مبادله نقدشوندگی و بازده سپرده ها از طریق

الف- منع نگهداری حساب های پشتیبان، ب- منع پرداخت سود به حساب های دیداری، ج- منع پرداخت سود روزشمار، د- هدایت سپرده های با سررسید بیش از سه ماه به گواهی سپرده بانام و ه- افزایش مدت پیش آگهی انتقال از حساب سپرده به دیداری

4-1- الزام به انتقال تمام مبادلات (نقد و آتی) بین بانک ها و موسسات اعتباری به بازار بین بانکی

5-1- کنترل تراکنش ها و واریزها و برداشت های فراتر از آستانه تعیین شده از طریق اعمال مقررات مبارزه با پولشویی

6-1- تصویب قانون بانک مرکزی، قانون بانکداری و قانون انحلال و تسویه بانک ها

2- ثبات پولی
آنچه بر اقتصاد و مردم از زمستان 96 به بعد گذشته، نتیجه رشد بی مهار نقدینگی از 1392 تا 1396 است. نقدینگی در پنج سال گذشته، در برابر چشم همه مقامات مسوول، بیش از 3 /3 برابر شده است. این سیلاب تا اقتصاد اسمی را به همین اندازه منبسط نکند دست از کشور نمی شوید. در این پنج سال، اقتصاد واقعی تنها 19 درصد و قیمت ها 208 درصد رشد کرده اند. شکاف این سه عدد از طریق نصف شدن سرعت گردش پول، با لنگر نرخ های بالای بهره واقعی، در سپرده های مدت دار بانکی حبس شده و هنوز در اقتصاد اسمی تخلیه نشده است. اگر بازارهای مالی این سیلاب را جذب نکنند، تعدیل قیمت کالاها، خدمات و دارایی ها بر اقتصاد تحمیل خواهد شد. راه حل عاجل، بازارسازی برای جذب بخشی از این تقاضا به اوراق قرضه جدید دولتی و اتخاذ تدابیر لازم برای صفر کردن ریسک اعتباری اوراق از طریق الزامات بودجه ای و سپس مدیریت نرخ بازده اوراق از طریق عملیات بازار باز است.

مهم تر از ضربه گیری نقدینگی خلق شده تا تابستان 97، ترمز زدن بر سرعت رشد نقدینگی آتی است. نرخ رشد نقدینگی در نیمه دوم سال 97 و کل سال 98، مهم ترین شاخص ارزیابی رئیس کل جدید است. لازم است آقای دکتر همتی از همین امروز برای کنترل رشد نقدینگی در زمستان 97 و به خصوص اسفند برنامه ریزی کند. مشکل آنجاست که ابزارهای فعلی بانک مرکزی برای کنترل سرریز کسری بودجه بر ترازنامه بانک مرکزی ناتوان است. از این رو توسعه ابزارها چاره اساسی می طلبد.

قدم اول، جمع بندی با سازمان برنامه و وزارت اقتصاد در مورد میزان کسری بودجه محتمل در سناریوهای کاهش صادرات نفت و سپس، تامین غیرپولی کسری بودجه 97 و 98 از طریق انتشار اوراق بدهی دولت است. مهم ترین کمک بانک مرکزی آن است که اوراق را از طریق بانک ها بازارپذیر کند. برای این کار لازم است بانک ها به نگهداری اوراق به عنوان دارایی باکیفیت در ترازنامه تشویق و به توثیق اوراق در مبادلات بین بانکی و درخواست نقدینگی از بانک مرکزی ملزم شوند. این تدابیر تقاضای بانک ها برای اوراق را در بازار اولیه بالا می برد.

سنت معهود کنترل نرخ سود یک ساله بانکی در سطح خرده فروشی باید به موزه بانک مرکزی سپرده شده و سیاستگذاری بر نرخ سود سپرده یا تسهیلات بانک ها فراموش شود. اگر تامین مالی کسری بودجه از طریق سیستم بانکی متوقف و صرفاً از طریق انتشار اوراق اجازه یابد؛ اگر اضافه برداشت بانک ها بی ملاحظه کنترل شود؛ اگر مبادلات بازار بین بانکی به توثیق اوراق دولت منوط شود؛ و اگر بانک مرکزی در بازار بین بانکی برای خرید و فروش ثانویه اوراق مداخله کند؛ نرخ سود واقعی سپرده بانکی به تدریج کاهش خواهد یافت.

لازم است بازار بین بانکی به بازار ثانویه مبادله اوراق بهادار دولت تبدیل و تغییرات مدنظر در نرخ بهره صرفاً از طریق خرید و فروش اوراق در بازار بین بانکی محقق شود. همچنین تسهیلات نقدینگی شبانه به بانک ها به توثیق اوراق مشروط شود تا سهم تسهیلات غیرایمن (فاقد وثیقه) بانک مرکزی به بانک ها به تدریج به صفر برسد.

با توجه به شرایط ویژه کشور و عدم آمادگی نهادی شورای پول و اعتبار برای سیاستگذاری و مقررات گذاری اقتضایی و چابکی مورد نیاز، لازم است شورا اختیار سیاستگذاری پولی و تقنین مقررات بانکی را تا پایان سال 1398 به رئیس کل تفویض کند.

3- سلامت بانکی
بحران بانکی مادر همه بحران های اقتصادی است هرچند سلامت بانکی شرط لازم ولی بسیار ناکافی برخورداری از یک اقتصاد سالم است. برای دفع خطر بحران بانکی، اقدامات زیر توصیه می شوند:

3-1- کاهش احتمال بحران بانکی از طریق

الف- ارزیابی کیفیت دارایی بانک ها و موسسات اعتباری (تمام شماری وام های درشت و نمونه گیری وام های متوسط و خرد)

ب- تفکیک بانک ها، بر حسب شکاف دارایی و بدهی، به سه گروه

1- سالم، 2- تا حدی سالم و قابل بازسازی و 3- شایسته انحلال و اعمال ترتیبات ویژه نظارتی و انضباطی متناسب با این دسته بندی

ج- سلب صلاحیت مدیران بانک های گروه 3 و نصب مدیر تصفیه

د- کنترل رشد بدهی گروه 2 و توقف جذب سپرده توسط گروه 3

ه- کاهش سیالیت سپرده بانک ها از طریق افزایش جذابیت نسبی اوراق بدهی دولت.

3-2- کاهش زیان وقوع بحران بانکی از طریق الف- تدقیق و اعمال قواعد تضمین سپرده (شامل تعیین سقف سپرده قابل ضمانت اشخاص حقیقی سپرده شده در بانک ها و موسسات عضو صندوق تضمین سپرده ها)، ب- تدوین و اعمال مقررات تبدیل پذیری سپرده های تضمین نشده به سهام، ج- اعمال قوانین کفایت سرمایه و د- تجدید ساختار بانک های گروه 2.

3-3- ارزیابی میزان ریسک نهفته در بانک ها و موسسات اعتباری از طریق الف- الزام بانک ها به شناسایی، ارزیابی، پایش و گزارش فصلی ریسک های مالی و غیرمالی، ب- اعمال استانداردهای حسابداری IFRS، ج-ارزیابی کیفیت دارایی بانک ها، د- سختگیری در حسابرسی بانک ها و ه- تعریف نکول مطابق مقررات بال.

3-4- پیشگیری از وخامت وضعیت بانک ها از طریق الف- افزایش اقتدار حقوقی، فنی و اطلاعاتی نظارت بانکی، ب- ایجاد نهادهای اعتبارسنجی اشخاص حقیقی و حقوقی و ج- الزام اعتبارسنجی در نظام بانکی.

4- ثبات بازار ارز از طریق
4-1- رسمیت دادن به یک mandate ارزی متناسب با شرایط جدید

4-2- ایجاد بازار متشکل عمده فروشی ارز و اتصال آن به بازار بین بانکی

4-3- فروش ارز نفت به بانک ها صرفاً از طریق مزایده به تفکیک نوع و محل ارز

4-4- کنترل مستمر پوزیشن ارزی بانک ها، موسسات اعتباری و صرافی ها

4-5- تشکیل بازار آتی ارز

4-6- راه اندازی سوآپ ارز برای جذب ارزهای رسوب کرده در پورتفوی بانک ها، موسسات مالی، شرکت ها و خانوارها.

5- مقاوم سازی در برابر تحریم ها از طریق
5-1- اصلاح بودجه 97 با هدف تعدیل هزینه های نیمه دوم سال متناسب با چشم انداز درآمدها

5-2- تامین کسری بودجه 98 صرفاً از طریق انتشار اوراق بدهی دولت

5-3- تصویب لوایح چهارگانه برنامه اقدام FATF برای خنثی کردن اتهام پولشویی و تامین مالی تروریسم بانک های ایران

5-4- بازگرداندن صرافی ها به شبکه انتقالات فرامرزی کشور

5-5- افزایش دقت و پوشش حساب سرمایه

5-6- پرهیز از پنهان کردن ناکارآمدی نظام بانکی پشت تحریم ها.

6- توسعه بازار اعتبار از طریق
6-1- افزایش درآمدزایی بدهی دولت به بانک ها از طریق بهادارسازی بدهی های دولت

6-2- اعطای تسهیلات سرمایه در گردش به بنگاه ها متناسب با عملکرد مالیات بر ارزش افزوده

6-3- پذیرش رسید انبار برای اعطای سرمایه در گردش به اشخاص حقوقی غیرمالی

6-4- قطع جریمه اضافه برداشت و قاعده مند کردن اعطای تسهیلات شبانه بانک مرکزی به بانک ها و موسسات اعتباری

6-5- بسط نهادهای مالی و کاهش اتکا به نظام بانکی برای همه نیازهای مالی با ایجاد نهادهای مکمل مالی.

7- ربازدایی از طریق
7-1- قطع پرداخت سود موهومی به سپرده گذاران به خصوص سپرده گذاران درشت

7-2- قطع پرداخت سود موهومی به سهامداران بانک ها و موسسات

7-3- کاهش سپرده بانکی از طریق افزایش رقابت

7-4- بستن راه های شناخت درآمد موهومی از طریق الف- افزایش اقتدار حقوقی، فنی و اطلاعاتی نظارت بانکی، ب- اعمال استانداردهای حسابداری IFRS و ج- تعریف نکول مطابق مقررات بال.

توصیه ها به رئیس کل
ابتدا شجاعت دوست و همکار ارجمندم جناب آقای دکتر همتی را در پذیرش این مسوولیت سنگین، در دوران سخت و پرخطر حاضر تحسین می کنم و دارا بودن توانایی های شایسته ای را که منشأ اعتماد جناب آقای رئیس جمهور در این انتصاب بوده به ایشان تبریک می گویم. برای بیستمین رئیس کل بانک مرکزی در ایفای شایسته این مسوولیت خطیر، بلندهمتی، شهامت در اقدام، ثبات قدم در پیگیری ماموریت های بانک مرکزی، سعه صدر در هضم مشکلات، صبوری در برابر ناملایمات گریزناپذیر، استواری در راهبرد و انعطاف در تاکتیک و شجاعت در پذیرش و جبران خطا آرزومندم.

1- توصیه می شود در چیدمان داخلی
1-1- فردی به عنوان قائم مقام به رئیس جمهور پیشنهاد کنید که مرد میدان اصلاح نظام بانکی باشد و تمام وقت خود را مصروف این کار بزرگ کند. شرط کافی این اقدام آن است که فرد دیگری به عنوان معاون نظارتی نصب نشود تا قدرت و اختیارات قائم مقام صرفاً معطوف به پروژه مهم نجات بانک ها از ناترازی ها، ارتقای سلامت بانکی و انجام جراحی های دارای اولویت در نظام بانکی شود.

قائم مقام انتخابی باید: الف- صورت های مالی بانکی را خوب بشناسد و برای تحلیل آنها به مفسر نیاز نداشته باشد، ب- منت دار هیچ یک از بانک ها نباشد. تعهد دهد که از بانک مرکزی به هیچ بانک دیگری نخواهد رفت، ج- جسارت اتخاذ تصمیمات سخت را داشته باشد و در برابر تهدید و تطمیع میدان را خالی نکند، د- از ظاهر شدن در مجامع و قرار گرفتن در برابر رسانه ها به شدت پرهیز کند. حتی یک نقل قول از این مقام در رسانه ها نباید دیده شود تا ابتکار عمل مداخله در زمان لازم از او گرفته نشود و ه- به سلامت مالی و پاکدستی مشهور باشد.

1-2- معاون اقتصادی صرفاً مصروف سیاست پولی، به معنای کنترل روزانه رشد نقدینگی و مدیریت نرخ بهره از طریق راه اندازی بازار ثانویه اوراق قرضه دولتی باشد.

1-3- معاون ارزی لازم است وجهه همت خود را معطوف به چهار ماموریت کند: الف- صیانت از ذخایر ارزی در برابر ریسک توقیف، حبس یا مشروط شدن، ب- ایجاد بازار عمده فروشی ارز از طریق مزایده به تفکیک ارز-محل با شرکت انحصاری بانک های واجد نقدینگی کافی، ج- ساماندهی بازار خرده فروشی ارز از طریق صرافی ها و د- توسعه روابط کارگزاری بانکی.

1-4- عنوان نامانوس معاونت فناوری های نوین به توسعه مالی تغییر یافته و این معاونت مصروف ایجاد نهادهای مفقود، بازسازی نهادهای موجود، توسعه ابزارهای مورد نیاز و از همه مهم تر ایجاد بازارهای مفقود باشد. تفصیل این فراز مهم به مجال دیگری موکول می شود.

ماموریت مهم معاونت اداری و مالی، نوسازی بانک مرکزی به خصوص در حوزه های زیر است: الف- تغییر پارادایم بانک مرکزی از دیوانسالاری به فن سالاری، ب- تربیت و جایگزینی مدیران میانی که ظرف 10 سال گذشته بانک را ترک کرده اند، ج- تجهیز نیروی انسانی کارشناسی بانک، به خصوص در حوزه های حقوق بین الملل، اقتصاد پولی، اقتصاد مالی، اقتصاد بانکداری، مالیه بین الملل، مالیه شرکتی، تحلیل بزرگ داده ها، و حسابداری مالی، د- قطع رفت و برگشت مدیران بانک مرکزی به شبکه بانکی که مفسده فراوان دارد و ه- ایمن سازی تصمیمات بانک مرکزی از مداخلات نهادهای غیرمسوول.

2- از افتادن در تله تعهد روی نرخ ارز پرهیز کنید. راهکارهای ثبات بخشی به نرخ ارز عبارتند از: الف- کنترل رشد نقدینگی، ب- کاهش سیالیت نقدینگی خلق شده طی پنج سال گذشته از طریق انتشار اوراق جذاب قرضه دولتی، ج- ایجاد بازار متشکل سه لایه ای ارز، شامل لایه اول بین بانک مرکزی و بانک ها، لایه دوم بین بانک ها، صرافی ها و تجار و لایه سوم، بین صرافی ها و مشتریان غیرتجاری، د- مدیریت انتظارات از طریق تنش زدایی در سیاست خارجی و ه- رونق بخشی به بازار مسکن از طریق اعطای وام های رهنی به خریداران اول.

3- با افراد صاحب رای، مشورت کنید. با افراد صاحب رای مستقل، عاقل، دانا، به خصوص اقتصاددانان خبیر در حوزه اقتصاد کلان، اقتصاد پولی، اقتصاد بین الملل، مالیه عمومی و مالیه بین الملل، حقوقدانان مسلط به حقوق مالی و بین الملل و متخصصان فاینانس مشورت کنید و تدابیر خود را در معرض نقد آنها قرار دهید.

4- دیپلماسی و تنظیم روابط
4-1- شیرین ترین تلخی، «نه» گفتن بانک مرکزی به اصحاب قدرت است. تلخ است چون اصحاب سیاست را گران می آید و سرپیچی تلقی می شود. شیرین است چون خیر عمومی در آن است. رمز بیش از سه برابر شدن نقدینگی در پنج سال گذشته، پرهیز از گفتن همین نه بوده است! رئیس کل بانک مرکزی نباید به دنبال جلب و حفظ محبوبیت باشد حتی قدری عبوسی و ترشرویی همراه با اقتدار و سیادت بر بازارهای مالی، بهتر از شیرینی و دلبری از اصحاب قدرت است.

4-2- مراقب لابی گرهای نشان دار و بی نشان باشید. بسیاری از کسانی که به دیدار شما می آیند، یا می خواهند اقدامات بعدی بانک در بازارهای مالی را از خلال صحبت هایتان کشف کنند یا بر تصمیماتتان اثر بگذارند. در اکثر این دیدارها خیری برای مردم و اقتصاد رنجور کشور متصور نیست. اما هزینه- فرصت آن بسیار بالاست. بگذارید شماری از لابی گرهای حرفه ای که به آنها وقت ملاقات نمی دهید از شما رنجیده شوند. مهم مردم اند که به تدابیر شما برای حفظ قدرت خرید پول و دسترنج تلاششان امید بسته اند.

4-3- وقت خود را در جلسات بیرون بانک تلف نکنید. اصرار بر حضور نماینده بانک مرکزی در بسیاری از جلسات برای تضمین پاس کردن چک هایی است که قرار است بعداً از جیب مردم کشیده شوند. نه در این جلسات شرکت کنید و نه نماینده بفرستید. وقت گرانبهای خود و کارشناسانتان را صرف چاره اندیشی برای قوام و دوام اقتصاد کلان کنید که هر دو به تدبیر فراوان نیاز دارند.

4-4- در مجامع غیرضرور هم تا می توانید شرکت نکنید. افرادی که هزینه- فرصت وقتشان کمتر از شماست برای سخنرانی فراوانند. اگر اظهارنظر در موضوعی را ضروری می دانید، به جای سخنرانی، بیانیه بدهید. بگذارید مرجع اعلام مواضع رئیس کل و بانک مرکزی، سایت بانک باشد. در این صورت ناگزیر به تکذیب گفته هایی که از سر شتاب در مصاحبه ای گفته اید یا سخنی که خبرنگار زرنگی از شما شکار کرده است، نخواهید بود. اساساً در مواجهه با رسانه ها، قاعده را بر اطلاع رسانی کتبی بگذارید. اگر هم قصد مصاحبه داشتید، نشسته مصاحبه کنید نه ایستاده تا خطا در سخنانتان کمتر باشد و غافلگیر و جوگیر نشوید.

5- قدرت: اگر تعریف قدرت به اثرگذاری است، شما می توانید قدرتمندترین فرد کشور باشید. رئیس کل بانک مرکزی بدون تصویب حتی یک ماده واحده در مجلس، بدون تصویب هیات وزیران، بدون اذن رئیس جمهور، می تواند بیشترین تاثیر را بر زندگی مردم بگذارد. اثرگذاری تصمیمات شما، برخلاف تمام مقامات کشور، از کانال بوروکراسی لَخت اداری نمی گذرد. شما به هیچ کارمندی برای اجرای تصمیماتتان نیاز ندارید. یک واحد کاهش یا افزایش تورم زندگی میلیون ها نفر را تغییر می دهد. یک واحد درصد تغییر در نرخ سود بانکی، صدها هزار پروژه سرمایه گذاری موجه را غیرموجه یا پروژه های غیرموجه را موجه می کند. از این رو توصیه می شود قدرت را در بیرون بانک مرکزی نجویید و از مقام دیگری طلب نکنید. قدرت بانک مرکزی در درون نظام بانکی و در عملیات پولی از کانال بانک هاست. در بیرون تنها تحمیل است و ترس از تکدر. قدرت در اتاق شما و روی میز کار شما در قلمی است که با آن امضا می کنید. گران ترین امضای کشور را ارزان نفروشید.

از این رو فقط منت دار مردم باشید و به آنها حساب پس بدهید. نظام اجرایی ایران خوش استقبال و بدبدرقه است ولی مردم خدمتگزاران خود را هرگز فراموش نمی کنند. تجارت فردا

   #بانک مرکزی #کسری بودجه #سلامت #رئیس کل بانک مرکزی #وام #حسابداری #بدهی دولت #نرخ ارز #رئیس جمهور #مقاوم سازی