تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
کتاب «تاریخ و فرهنگ باستانی ایرانیان و شاهنامه فردوسی» پیشنهاد گروه علوم انسانی ایبنا برای خوانندگان در تعطیلات پایان هفته است. شاهنامه، پیش از آن که زنده کننده زبان پارسی باشد، زنده کننده «عجم» یعنی هویت ملی و هستی سرزمین مردمانی است که در پیوند با نژاد و قومیت شان ایران زمین نامیده می شود.
pixel.gifتاریخ و فرهنگ باستانی ایرانیان را در روزگار سیاوش و کیخسرو بخوانید
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، کتاب «تاریخ و فرهنگ باستانی ایرانیان و شاهنامه فردوسی» نوشته آصف خُلدانی شامل یک پیش گفتار، 32 گفتار و دو پاره است. پاره نخست کتاب، چرخه آغازین و دوران باستان و پاره دوم تاریخ پادشاهی کیانیان را شامل می شود.

شاهنامه روایتگر تاریخ ملی ایرانیان و گزارنده جهان بینی و یزدان شناسی ارزش های اجتماعی و آیین های گرانپایه و، در یک کلمه، فرهنگ پدیدآمده در میان ایرانیان از روزگار آغازین و گاه باستان و رساننده پایانی و پایندگی در گذر هزاره هاست. شاهنامه، پیش از آن که زنده کننده زبان پارسی باشد، زنده کننده «عجم» یعنی هویت ملی و هستی سرزمین مردمانی است که در پیوند با نژاد و قومیتشان اِرانشهر، شهر ایران و ایران زمین نامیده می شود.

درباره شاهنامه اگر چیزی جز این گفته شود، کم مهری به کسی خواهد بود که برای بزرگی ایرانیان سی سال رنج و تلاش را بر خود هموار ساخت. انگیزه ما برای پرداختن به «تاریخ و فرهنگ ملی» خود روشن ساختن ویژگی های ما مردم بس نشیب و فرازدیده و آشکار کردن هویت ملی مان بوده است؛ هویتی که در پاسداری از این آب و خاک همواره بُرنده ترین ابزار و خار چشم ستیزه گران با این ملت شناخته شده است.

پارسی گویی بیش از فردوسی به دست کسانی چون مسعودی مروزی، رودکی، شهید بلخی، ابوالمؤید بلخی، دقیقی توسی و ده ها شاعر پیشگام دیگر اشعار بسیار پرمعنا و آهنگین آنان راه را برای آیندگان هموار ساخته بود. ترجمه های تفسیر طبری و تاریخ طبری ـ همان تاریخ بلعمی ـ و مقدمه ای که از شاهنامه ابومنصوری به یادگار مانده است و آثار دیگری از این دست که پیش از شاهنامه فردوسی نوشته شده اند همگی از شیواترین و زیباترین نمونه های ادب فارسی به شمار می آیند، پس آنچه فردوسی بزرگ بدان سرانجام می بخشد زنده کردن تاریخ و فرهنگ ایرانیان به یاری زبان فارسی دری است که زبان فرهیختگان خراسانی بود. وانگهی او خود هدفش را زنده ساختن تاریخ و فرهنگ مردم می دانسته و در پایان شاهنامه نیز همین را گفته است.

فردوسی در توصیف شاهنامه آن را سراسر «سخن» می داند؛ سخنی که تنها از راه آن، ناپیداها و ناشناخته ها و گذشته های مبهمِ مه آلود بر شنونده و خواننده آشکار می شود. از دیدگاه او، شاهنامه پراگندن تخم سخن است و می داند که با کار شکوهمند خود کشور را پرسخن و نام بزرگانی را که در پیدایی چنین سرزمین تابانی کوشیده اند زنده و جاویدان ساخته است. در واقع، از این دیدگاه است که آفرینش فردوسی نه تنها عظیم ترین و بی مانندترین اثر در تاریخ ادبیات ایرانیان بلکه از دیدگاه هنری نیز زیباترین شیوه شعرپردازی شناخته می شود و به راستی که در ادبیات فارسی داستان های عاشقانه و دلکش شاهنامه و تشبیهات دل انگیز آن و توصیفاتش از صحنه های رزم همتایی ندارد.

از همان روزی که فردوسی برخی از سروده هایش را در میان توسیان منتشر کرد، نقالان بر سر هر کوی و بَرزَن به خواندنش پرداختند. گفته هایش که پژواکی بود از بینش و آزمون چندهزارساله سینه به سینه گشت و به دل ها سپرده و به گلستانی بی خار مبدل شد. از آن پس، هر ایرانی از شاعر و دولتمرد و مرد دین و اهل اخلاق و تاریخ نگار و هر آن کسی که دارنده «هُش و رای و دین» بود گلی از آن گلستان چید و اثرش را بدان بیاراست. کسی از میان ایرانیان نیست که بر او آفرین نگفته باشد و، با خواندن شاهنامه به گذشته قومی و به آزادگی و نقش سازنده مردم خود در پهنه گیتی نیندیشیده باشد و حس سرافرازی و گریز از شکست و ناکامی و آرزوی دست یافتن به زندگی شادمانه و میل به گریز از اندوه و درماندگی در وی پدید نیامده باشد.

پیوند شاعران و سخنوران ما به دانای توس ناگسستنی است و ارج گذاری آنان به شاهنامه همواره برقرار بوده و هست.
شاهنامه، پیش از آن که راهنمایی برای آموزش شعر و شاعری و سروده ای سراسر اندرز و حکمت و درس زندگی و پیروزی و کامیابی باشد، بازتابی است از نگاه ایرانیان به هستی. شاهنامه ی فردوسی تنها دستمایه شاعران و ادیبان نبوده بلکه استادان هنر نقاشی و مینیاتور و خوشنویسی نیز پیکرده های درخشانی از داستان های شاهنامه را نگاره کرده اند و قطعات بسیار زیبایی از سروده های دانای توس را به خط بسیار خوش نوشته اند توده های مردم نیز در تاریک ترین زمان ها به شاهنامه روی می آوردند و برای فرزندانشان نام های شهریاران نیکوکردار و پهلوانان و قهرمانان و زنان دلاور و نکوچهره را برمی گزیدند. ژرفای نفوذ شاهنامه در تار و پودِ ایرانیان چنان است که حتی بنیانگذار دولت صفوی، که خود را شیعی و مُرشدِ کامل می داند، پسرانش را سام و بهرام و تهماسب نام می گذارد.

​شاهنامه فردوسی بسیاری از زوایای تاریکِ تاریخ و فرهنگ و باورها و دستاوردهای ایرانیان را در گذر شش هزار سال پیش از خود روشن می کند؛ دورانی بلند که در گذر از آن بسیاری از آزمون ها و دریافت های ایرانیان از جهانِ پیدا و ناپیدا به صورت تمثیل درآمده یا رنگ افسانه به خود گرفته است. فردوسی خود آگاه از این نکته، در همان آغاز کار، به ما هشدار می دهد که «تو این را دروغ و فسانه مخوان»



خلدانی در پیشگفتار کتاب نوشته است: «یکی از تفاوت های بنیادین شاهنامه با دیگر آثار ادبی ـ تاریخی روشن بودن هدف والای فردوسی در بازگردانیدن هستی تاریخی ملتی است که در زمانه او گرفتار آشفتگی بوده است. او برای رسیدن به این هدف دچار احساسات شاعرانه نمی شود؛ در خویشکاری اش هرگز درنگ نمی ورزد؛ فراز و فرود روحیه و ستیزش با سختی های زندگی ذره ای از امانتداری او نمی کاهد؛ و از رسانیدن گفتارهای نامه باستان و دفتر خسروان و نیز شنودهایش از زبان دهقانان فرهیخته خراسانی باز نمی ماند. از سده پنجم هجری که ایران زمین دچار انحطاط فرهنگی ـ فکری بیشتری می شود، نه بزرگمردی چون وی زاده می شود، نه کسی دَم از زنده ساختن «ایرانشهر» می زند؛ نه به شکافتن معانی و مفاهیم رمزی افسانه ها و اندرزهای یکسره حکمت عملی پیشینیان ـ که شاهنامه بدان آراسته شده است ـ دست می یازد و نه کسی به بررسی تاریخ ایرانیان که فردوسی آن را پایه گذاری کرده بود می پردازد.

زمانی بلند سپری می شود تا این که با آغاز «جنبش بیداری حس ملی» از دو سده گذشته ـ که با تلاش ایرانیان برای شناخت خویش همراه بوده ـ توجه به شاهنامه فزونی می گیرد و با فراهم آمدن فن چاپ دسترسی مردم به آن نامه افزایش می یابد و از هشتاد سال پیش است که نخستین بار برای ارج نهادن به فردوسی نشست های رسمی برپا داشته می شود. جنبش فرهنگی دو سده گذشته، باز شدن فضای فکری برخاسته از دگرگونی های اجتماعی و آشنایی برخی از ایران دوستان با پژوهش های فرنگیان در تاریخ و فرهنگ و ادبیات ـ به ویژه با شاهنامه ی فردوسی ـ سبب آن می شود تا شماری از نویسندگان به ارزیابی گفتارها و آشکار کردن برخی از داستان های شاهنامه روی آورند. از آن میان کوشش شاهرخ مسکوب مثال زدنی است که با نثری شعرگونه و با توجه به کلام فردوسی چند کتاب و مقاله ـ که گاه همرنگِ با خواست های سیاسی ـ اجتماعی زمانه است ـ فراهم می آورد.

برخی دیگر نیز به شرح زندگی فردوسی و گردآوری مقالاتی درباره آن می پردازند. و هریک فراخور بینش و درک خویش از شاهنامه بر گوشه های تاریکی از این منبع لایزال پرتو می افگنند.»

«پارسی گویان پیش از فردوسی»، «خاستگاه آریاییان و ایرانیان»، «اژدها و کوه آتشفشان»، «آغاز چرخه باستان و دوران جمشیدی»، «دوران ضحاک و ضحاکیان و برخورد با مردم آن سوی زاگرس»، «آغاز دوران فریدونی، نخستین خیزش»، «منوچهر، چهره ای ناشناخته، آغاز دورانی پهلوانی»، «تاریخ پادشاهی کیانیان»، «پادشاهی نوذر»، «پادشاهی کیقباد»، «پادشاهی کیکاوس»، «شهریاری کیخسرو، داستان فرود»، «داستان بیژن و منیژه»، «تاریخ روزگار سیاوش و کیخسرو» و... از جمله گفتارهای این کتاب هستند که هر گفتار نیز شامل چند بخش است.

«تاریخ و فرهنگ باستانی ایرانیان و شاهنامه فردوسی» نوشته آصف خُلدانی در ۴۷۲ صفحه با شمارگان ۹۹۰ نسخه و قیمت ۴۲ هزار تومان از سوی انتشارات ققنوس راهی بازار شده است.

   #فردوسی #هشدار #پژوهش #گلستان #نقاشی #مقاله #شعر #عاشقانه #زبان فارسی

محتوای خبر «تاریخ و فرهنگ باستانی ایرانیان را در روزگار سیاوش و کیخسرو بخوانید» را در سایت «خبرگزاری کتاب» ببینید