تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
لابد دیده اید که در وصف فلان نویسنده یا بازیگر می گویند «بی حاشیه، کار خود» را می کند؛ کسانی که از این توصیفات بهره می برند، اساسا مقصودی ایجابی از به کاربردن آن دارند. این انگاره سنتی اما چندان با ملاحظات امروزین حرفه ای گری، سازگار نیست.

بزرگ ترین بنگاه های اقتصادی نشر در دنیا هم به نویسنده ها یاد می دهند چگونه اثر خود را با حضورها و غیاب ها و با موضع گیری ها و سکوت ها تبلیغ کنند. امروزه، قصه نویس های حرفه ای در جهان ادبیات کسانی نیستند که اثرشان را به ناشر تحویل می دهند و همه چیز را به او می سپارند. حالا برخی ناشران داخلی هم طی کلاس هایی آموزشی به برخی نویسنده هایشان یاد می دهند خودشان پشت کتاب شان بایستند و پابه پای اتفاقاتی که برایش می افتد، جلو بیایند. رضا امیرخانی، حتما جزو یکی از این نویسنده های حرفه ای است که البته بسیار پیش از این که ناشران دست به کار شوند و به نویسنده هایشان چنین نکاتی را یاد بدهند، خودش در این زمینه استاد بود. او، برند داستان نویسی امروز ایران است و هویت این برند را صرفا از سر قصه هایی که نوشته ارتقا نداده است. امیرخانی هم به وقایعی که پیرامون آثارش رخ می دهند حساس است و هم به رخدادهای فرهنگی و اجتماعی که مستقیما او را نشانه نرفته اند. بلد است کی حرف بزند و کی سکوت کند و چندسالی است مزد این رفتار حرفه ای را با استقبال چشمگیر مخاطبان ادبیات داستانی از نوشته هایش دریافت کرده است. او خلاف بسیاری از هم نسلانش و پیشکسوتانش، به این افتخار نمی کند که «روزنامه» نمی خواند و «اخبار» را دنبال نمی کند و کاری به کار کسی ندارد؛ تقریبا همه رویدادهای ادبی و فرهنگی را رصد می کند و به خصوص نسبت به آنها که درباره خودش هستند واکنش نشان می دهد. کمتر فعال فرهنگی را می توانید سراغ کنید که اضلاع یک مربع از مواضع مختلف را پوشش دهد؛ او هم از سوی اصلاح طلبان مورد انتقاد و تحسین واقع می شود و هم از جانب اصولگرایان. اما ماجرای تازه ترین جدل لفظی او با یکی دیگر از فعالان فرهنگی چیست؟

حقیقتش را بخواهید ماجرا از انتشار تازه ترین اثر داستانی امیرخانی با نام «ر ه ش» آغاز شد؛ از همان روزی که ملت جلوی کتابفروشی انتشارات افق برای خرید این کتاب با امضای نویسنده اش صف بستند. مجادله بر سر این اثر او از این شروع شد که کیهان «ر ه ش» را نه یک رمان، بلکه «بیانیه ای سیاسی علیه شهردار سابق تهران» خواند اما ماجرا از شهرداری و کیهان و دیگران فراتر رفت و حتی به مواردی عجیب و غریب هم رسید. مثلا یکی از منتقدان، به انطباق شماره صفحات کتاب با موضوعی تاریخی اشاره کرده بود که نشان می داد، تحلیل ها و قرائت ها از آثار امیرخانی وارد فاز تازه ای هم شده است. امیرخانی بعدها در گفت وگو با خبرآنلاین درباره این ماجرا توضیح داد. او به این خبرگزاری گفت: «کتاب یک فصل درباره صفویه دارد که از صفحه 76 تا 88 شروع می شود و طبق ادبیات آن زمان، از واژه اولی الامر برای شاهان صفوی استفاده کردم. یکی از منتقدهای کتاب این شماره صفحات را به عنوان نماد گرفته با سال های 76 تا 88 زمان حاضر و با صفویه مقایسه کرده و در پایان هم بیان کرده بود که تهران مساله اصلی نیست بلکه ام القرای جهان اسلام مدنظر است و این دقیقا همان زمانی است که امیرخانی مخالف نظام شده است.» حالا نزاعی دیگر بر سر «ر ه ش» و امیرخانی آغاز شده است؛ نزاعی که اتفاقا پس از انتشار همین گفت وگوی دوم خردادماه خبرآنلاین با امیرخانی می شد حدس زد که از سر گرفته خواهد شد.

حمله به مجمع

امیرخانی طی آن گفت وگو معتقد بود که نقدهای سیاسی واردآمده به آثارش به مخاطبان ارتباطی ندارد و به «یکسری رقبا» مربوط است؛ یکسری رقبا که به گفته او «از محل انقلاب اسلامی تغذیه می کنند». او در ادامه در این باره گفته بود: «اینها پول می گیرند از حکومت با این توجیه که اگر ما نباشیم کسی ادبیات انقلاب اسلامی را نمی خواند. به ما پول بدهید تا مردم را با پویش و تخفیف و خرید ارگانی و شوی هنرپیشه و سلبریتی کتابخوان کنیم. وقتی بگویند مردم به طور طبیعی کتاب انتخاب می کنند و می خوانند باید توطئه شرق و غرب را در بازار کتاب نشان دهند و بگویند فلان ناشر آمریکایی و دیگری معاند است و... . حالا می رسیم به «ره ش» و باقی کتاب های من و رفقای من. اصلی ترین خطر برای رزق و روزی آنها ماییم دیگر. به محض انتشار کتاب امثال من، باید به بالادستی هاشان توضیح دهند که این کتاب مال ضدانقلاب هاست و برای همین مردم می روند سراغش!! (نقض غرضی از این بزرگ تر نداریم. طرف می گوید آنچه استقبال می شود مال مخالفان انقلاب است و برای کتابخوانی موافقان انقلاب باید پول خرج کرد و پول ش را هم باید به ما بدهید!) این فضای مجمع ناشران و رجانیوز است. چه در قیدار و چه در ره ش، از ۸۸ به بعد هر کتابی که از من در آمد، در فاصله چند ساعت اولین حملات بسیار تند و منفی به وسیله همین ها در شبکه های اجتماعی بیرون آمد. و این یعنی جلوگیری از فروش کتاب. خوب... هم نفس شان حق بوده است و هم منطق شان موثر... چون مردم هم کار خودشان را می کنند و کتاب را می خرند!» در ادامه هم در عین پاسخ به انتقادهایی که به او شده که اثرش تضادهایی با سیاست های رسمی توسعه جمهوری اسلامی دارد می گوید که اتفاقا به خاطر این که آدمی مذهبی است، نوشته هایش رنگ متفاوتی دارد با آثار باقی قصه نویس ها. وقتی او از اشاره کلی به منتقدانش گذشته و به ذکر مصادیقی چون «بچه های مرتبط با مجمع ناشران و رجانیوز و...» پرداخته، معلوم بود که باید منتظر پاسخی از جانب مجمع ناشران انقلاب اسلامی باشیم؛ اتفاقی که چند روز پیش و در گفت وگوی روزنامه «صبح نو» با میثم نیلی مدیر عامل مجمع ناشران افتاد.

دفاع از مجمع

مجمع ناشران انقلاب اسلامی حالا هفت ساله است. هم از ناشران انقلابی حمایت می کند و هم خودش دست به کار انتشار آثار شده. وقتی چند روز پیش میثم نیلی به عنوان مدیر عامل مجمع ناشران انقلاب اسلامی، به بهانه هفت سالگی مجمع پای گفت وگو با روزنامه «صبح نو» نشست، می شد حدس زد که بحث از این مناسبت فراتر خواهد رفت و به سمت رضا امیرخانی و انتقاداتش خواهد کشید. او ابتدا با اشاره به این که «به رضا امیرخانی به عنوان سرمایه انقلاب نگاه می کنیم» و «دوست نداریم رابطه مان با ایشان غیرمحبت آمیز و غیردوستانه باشد»، «رضا امیرخانی از نظر ما نویسنده خوب و متعلق به جبهه انقلاب است و حتی اگر وی به مجمع باز هم بد و بیراه بگوید، نظر ما درباره ایشان تغییری نمی کند و هیچ ریاکاری هم در این موضع نیست» و «عکس ایشان هم به عنوان یکی از نویسندگان خوب جبهه انقلاب در مجمع نصب شده است»، از این تعارفات گذشته و در پاسخ به سوال خبرنگار درباره مجادله امیرخانی با مجمع، حرف اصلی را زده بود: «ایشان درباره مجمع متأسفانه دقیق اظهارنظر نمی کند. گفته اند کسانی از مجمع کتاب های من را نقد می کنند که باید گفت نقد فی الجمله مطلوب است و نویسنده های حرفه ای نقد کتاب شان را باعث رشد خودشان و ترویج آثارشان می دانند؛ اما این که مجمع ناشران جریان نقد کتاب اخیر ایشان را راه انداخته است، خیر، صحیح نیست. البته درباره بعضی کتاب های ایشان نظرات شخصی داریم؛ اما این که در مجمع تصمیم گرفته باشیم که این کتاب ها نقد شوند، نه، درست نیست؛ من از جایگاه یک همسنگر همواره به آقای امیرخانی به عنوان یک سرمایه نگاه کرده ام و دوست دارم این سوءتفاهم ها برطرف شود.»

لحن نیلی در این گفت وگو بسیار نرم بود و به نظر می رسید که مجمع ناشران همچنان هدف اولیه اش را در مواجهه با رضا امیرخانی، جذب او در نظر گرفته است. در واقع نیلی به جای حمله ای متناسب با حرف های تند و تیز نویسنده «ر ه ش»، صرفا به انکار ادعای او مبنی بر نقش آفرینی مجمع در شکل گیری جریانی در نقد آثار نویسنده پرداخته بود.

نسبت عکس من و تو!

نرم خویی مدیرعامل مجمع ناشران انقلاب اسلامی در پاسخ به ادعای امیرخانی، آقای نویسنده را آرام نکرد. در ادامه این ماجرا نویسنده «ر ه ش»، متنی بسیار تند و تیزتر از انتقاد نخستش را منتشر و دست به اقدام متقابل زد. متنی که انتشار آن از جانب فردی چون امیرخانی کمی عجیب می نمود. او در این متن که در کانال سایت شخصی اش منتشر شده نوشته: «جالب تر اینجاست که برخی از این منتقدان فی الجمله مطلوب، فقط سر کتاب های من نقدنویس می شوند و در دوره کم کاری من آنها نیز کم کار می شوند! نسبتی بین امثال ما نیست بجز نسبت عکس، البته نه آن عکسی که زده ای به دیوار مجمع!» هرچند باید منتظر ماند و دید سرانجام این مجادله چه خواهد شد، اما نمی توان از تند بودن این فضا گله مند نبود. ناظران بیرونی حوزه فرهنگ که خارج از قواعد و مناسبات داخلی عناصر فرهنگی، این حوزه را تماشا می کنند، تلخی این کنش ها به همین زودی از زیر زبان شان زدوده نمی شود. اهل فرهنگ نسبتی با کلمه و زبان دارند و این اختلاف مناظر چیزی نیست که با کلمه نشود آن را حل کرد.

صابر محمدی

   #انقلاب اسلامی #دیوار #شهرداری #هنرپیشه #جهان اسلام #تغذیه #اصلاح طلبان #حکومت