تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
امسال بسیاری از شهرهای کشور بهار پربارانی را تجربه کردند و مناطق زیادی سرسبز و تازه شدند. در آخرین روزهای اردیبهشت همچنان در انتظار بارش باران هستیم و دمای هوا هنوز بالا نرفته است. با این حال همچنان مسئولان هشدارهایی در مورد کاهش 50 درصدی بارش های امسال نسبت به سال گذشته می دهند که شاید کمی عجیب به نظر برسد. اگر از زاویه دیگری به این موضوع نگاه کنیم، در می یابیم در واقع سال گذشته سال مناسبی برای کشاورزان و زمین های زراعی نبوده است. سال زراعی از اول مهر آغاز می شود و امسال به دلیل زمستان خشکی که پشت سر گذاشتیم، میانگین بارش ها همچنان بسیار کمتر از سال پیش است.

ماجرا کمی پیچیده است و به گفته کارشناسان نمی توان چندان به بارش های اخیر امیدوار بود. ما از نظر منابع آبی آن قدر به طبیعت بدهکاریم که بارش زیاد در یک فصل شاید فقط بتواند بخشی از نیاز روزانه ما را در همان فصل یا در نهایت همان سال جبران کند. واقعیتی که اکنون با آن روبه رو هستیم این است که باید با کم آبی سازگار شویم و در هر خانه و هر ناحیه مصرف منابع آبی را مدیریت کنیم. در غیر این صورت در پس یک بهار زیبا و پرباران، سال های کم آبی در انتظارمان خواهد بود.

باران ببارد یا نبارد،آب کم است

با وجود بارندگی های بهار امسال، همچنان نگرانی از خشکسالی و کمبود منابع آبی وجود دارد. دکتر بهلول علیجانی، استاد اقلیم شناسی، مدیر گروه جغرافیای دانشگاه خوارزمی و قطب علمی تحلیل فضایی مخاطرات طبیعی درباره تاثیر بارندگی های اخیر در کشور به جام جم می گوید: هنگام بارش باران، آب باران در خاک نفوذ می کند و در سفره های خاک ذخیره می شود. اگر انسان به این ذخایر دست نزند، هر سال که باران بیشتری ببارد، می توان آب بیشتری مصرف کرد. اما مساله این است که متاسفانه در سال های گذشته به دلیل کاهش بارندگی و مصرف بدون مدیریت منابع آبی در کشور، منابع سفره های آب خالی شده است. بخشی از منابع آب سفره های زیرزمینی حق اکولوژیک است که باید طبیعت از آن استفاده کند و بخش دیگر برای انسان قابل برداشت است. معمولا انسان حق دارد حدود 40 درصد از این منابع را استفاده کند و 60 درصد حق اکولوژیک طبیعت است.

دکتر علیجانی می افزاید: سال ها پیش منابع آب مصرفی کشور ما قنات بوده است و هر وقت بارندگی زیاد بود، قنات جاری می شد و با کم شدن سفره آب، قنات قطع می شد و ذخیره ها استفاده نمی شد. اما امروز با توسعه چاه های عمیق، متاسفانه ذخایر منابع سفره های آب کشور تا 85 درصد مصرف شده است. آب باقیمانده نیز در اعماق زمین است و به آب های سنگین می رسد که نیاز به گرفتن املاح و تصفیه دارد.

بنابراین بارش باران هرچقدر زیاد باشد، بجز سرسبزی و زنده کردن گیاهان مشکل دیگری را حل نمی کند. این استاد اقلیم شناسی تصریح می کند: ما به قدری به طبیعت بدهکار هستیم که اگر 20 سال باران خوب و کافی در کشور ببارد و ما از ذخیره های آب استفاده نکنیم، شاید بتوانیم ذخیره منابع آبی را جایگزین کنیم.

اهمیت مدیریت مناسب منابع آبی محدود

در شرایطی که منابع آبی ما محدود است، لازم است به بهترین شرایط ممکن برای مدیریت آب هایی که تاکنون برای آنها تصمیمی گرفته نشده است، فکر کنیم. استاد اقلیم شناسی دانشگاه خوارزمی، بارش باران را تنها منبع قابل اطمینان برای تامین آب عنوان می کند و می افزاید: میانگین بارش کشور حدود 250 میلی متر در سال و در مساحت کشور حدود 410 میلیارد متر مکعب آب است که از این مقدار حدود 270 میلیارد متر مکعب تبخیر می شود. به دلیل تغییر اقلیم، خشک شدن هوا و کاهش بارندگی میزان آب باقیمانده به حدود 90 میلیارد متر مکعب می رسد که همین میزان آب را باید بخوبی مدیریت کرد. حتی کانال های آب داخل شهر قابل مدیریت است. برای مثال می توان در شهرها استخرهایی مخصوص جمع آوری آب ساخت و حداقل فضای سبز را با این منبع آبیاری کرد. هر خانه نیز می تواند مخزنی برای جمع آوری آب باران به منظور مصرف غیرآشامیدنی داشته باشد. آب های غیرمتعارف، آب هایی است که تا به حال فکری برای جمع آوری آنها نداشته ایم. ما بایدراه های موثر برای تامین آب و جبران آب از دست رفته داشته باشیم. اما همیشه به دنبال آسان ترین راه هستیم و با توجه به شرایط منابع آب، مدیریت مناسبی وجود ندارد. در همه شرایط، نیاز به انتقال آب نیست و می توان در هر منطقه آب را مدیریت کرد.

قطره قطره صرفه جویی کنیم

شاید بسیاری از ما بارها به این موضوع فکر کرده باشیم در مقابل حجم آب در مصارف صنعتی، صرفه جویی خانگی و مدیریت منابع آب خانه ها چقدر اثرگذار است؟ دکتر علیجانی در این باره چنین توضیح می دهد: فقط حدود 9 درصد آبی که از بارش باران تامین می شود به دست انسان برای مصارف خانگی و صنعتی می رسد. در این حالت حجم کم آب نیز تاثیرگذار است و تاثیری که تمام شدن آب بر یک منطقه شهری می گذارد، بسیار سریع تر از تاثیر خشک شدن مناطق بیابانی است.

وی می افزاید: موضوع دیگر، بحث مدیریت آب مجازی است. آب مجازی عبارت است از میزان آبی که برای تولید یک محصول در صنعت یا کشاورزی مصرف می شود. محصولی که در هر منطقه کاشته می شود نیز برای حفظ منابع آبی بسیار مهم است. برای مثال وقتی من در شبستر دبیرستان می رفتم، محصول اقتصادی منطقه بادام بود، اما اکنون همه آلبالو می کارند که آب زیادی نیاز دارد. ما باید محصولاتی را در مناطق خشک بکاریم که آب مجازی کمتری مصرف می کند. دکتر علیجانی بارورسازی ابرها را فرایندی اقتصادی نمی داند و معتقد است وقتی ابری برای بارورسازی وجود ندارد، بارورسازی ابرها بی معنی است. وی در این باره می افزاید: وقتی ابر به آسمان منطقه می رسد، اما قطرات باران به قدری ریز است که به زمین نمی رسد، می توان ابرها را بارور کرد تا باران به زمین برسد. اما وقتی می گوییم سیستم های باران زا وارد کشور نمی شود، این شرایط نیز وجود ندارد. علاوه بر این باروری ابرها تا 15 درصد میزان بارش را افزایش می دهد که نسبت به هزینه و مشکلات اکوسیستمی به صرفه نیست. بنابراین باز هم استفاده مناسب از منابع آب اقدام موثرتری است.

پیش بینی خصلت همه علوم است

هواشناسی رشته ای است که با پیش بینی سروکار دارد، وقتی صحبت از آب وهواشناسی یا اقلیم شناسی می شود، پیش بینی ها و احتمالات به سال ها و دهه های بعدی هر منطقه اختصاص پیدا می کند. در واقع متخصصان آب وهواشناسی، شرایط اقلیمی یک منطقه جغرافیایی را در طولانی مدت مطالعه می کنند. مدیر گروه جغرافیای دانشگاه خوارزمی درباره نحوه پیش بینی متخصصان این رشته می گوید: پیش بینی، وظیفه همه علوم است و علم، آینده تحولات را در همه حوزه ها پیش بینی می کند. اما در رشته ای مثل آب وهواشناسی، این پیش بینی اهمیت بیشتری دارد. اقلیم شناسی وضعیت طولانی مدت یک منطقه را بر اساس رفتار گذشته آن پیش بینی می کند و به علت طولانی بودن زمان، دقت پیش بینی پایین می آید که به آن عدم قطعیت می گویند. در حال حاضر چهار سناریو و حدود 24 مدل اقلیمی در سطح جهان وجود دارد که می توان از آنها برای پیش بینی وضعیت هر منطقه در سال های آینده استفاده کرد.

چرا پیش بینی ها دقیق نیست؟

استاد اقلیم شناسی دانشگاه خوارزمی در پاسخ به این سوال می گوید: آب وهواشناسی نیز مانند همه علوم به کمک داده های کافی و دقیق، توسعه پیدا می کند. قرن بیست و یکم، قرن حکومت داده هاست و جامعه ای پیشرفت می کند که داده های بیشتر را در زمان کمتر به دست آورد و با دقت هرچه بیشتر آنها را پردازش کند. بنابراین ما هم در این رشته به داده های بیشتر نیاز داریم؛ برای مثال در تهران به ایستگاه های هواشناسی بیشتر برای مطالعه نیاز است.

بارورسازی ابرها اثری ندارد؟

دکتر علیجانی علت موثر نبودن تکنیک باروری ابرها را اقتصادی نبودن این فرآیند می داند و می افزاید: باروری ابرها فرآیندی امکان پذیر است، اما صرفه اقتصادی ندارد. باروری ابرها یعنی ابری وجود دارد که قرار است بارور شود. وقتی ابری در آسمان وجود ندارد، عملا این کار غیرممکن است.

سپیده شعرباف

   #بارش باران #هواشناسی #حکومت