تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
رویکردی نو در ساحت شعر کلاسیکاز منظر محتوایی، هیوا مسیح این بار نه صد غزل از حافظ که صد غزل انتقادی از او را برگزیده است. اگر چه خود او نیز اذعان دارد که انتقادی بودن، صفت اغلب اشعار حافظ است اما در اثر حاضر آن قسم اشعار انتخاب شده اند که انتقادی بودنشان بارز و بر دیگر وجوه می چربد. اما جنبه مهمتر از ویژگی معنایی و محتوایی غزل های انتخاب شده توسط او، شکل ارائه و نوشتن آنها با استفاده از تقطیع نیمایی است.

47166.jpg«صد غزل انتقادی حافظ»

نویسنده: هیوا مسیح

ناشر: مثلث، چاپ اول 1396

348 صفحه، 28000 تومان

****

قریب به چهل سال پیش وقتی احمد شاملو تصحیح خود از حافظ را منتشر کرد، واکنش های ضد و نقیضی به دنبال داشت که برخی از آنها به شدت تند بودند، تا آنجا که شاملو به نابلدی و خرابکاری محکوم شد؛ حال آنکه کارنامه پر بار او و به دور از این قسم هیاهوها، نشان دهنده این است که یکی از سخن شناسان بزرگ زمانه بوده است. اما حقیقت این بود که بیشتر این واکنش ها حاصل رویکرد تازه و متفاوت شاملو هم در تصحیح متن و هم در تصویر خود شاعر (در مقدمه معروف آن) بود. به گمانم انتشار کتابی همانند «صد غزل انتقادی حافظ» به انتخاب هیوا مسیح که به همت نشر مثلث، با سروشکلی مقبول، وارد بازار کتاب شده در ادامه همان رویکرد نوجویانه ای است که حتی به آثار کلاسیک برآمده از دل سنت های کهن ادبیات فارسی هم به دیده ای نو می نگرد. شاید امروزه شرایط همچون چهل سال پیش نیست و تجربه های تازه و متفاوت در حوزه های گوناگون به دموکراسی ادبی بیشتری انجامیده، اما همچنان که مولف کتاب حاضر نوشته، ناشران گوناگونی شجاعت انتشار چنین اثری را نداشته اند و همین امر شش سالی انتشارش را به تعویق انداخته است!

هیوا مسیح از موفق ترین شاعران دهه اخیر محسوب می شود، ازجمله چهره های مطرح جریانی که به عنوان شعر فرانو (پست مدرن) شناخته می شود؛ او آثار موفقی با تلفیق شعر و نثر به علاقمندان خود ارائه کرده است. در سال های اخیر کتاب هایی تحت عنوان «بازخوانی متون کلاسیک» به کوشش همین شاعر منتشر شده که گزیده ای بوده است از آثار بزرگانی همچون شمس تبریزی، خیام و... «صد غزل انتقادی حافط» را نیز شاید بتوان در ادامه این سنخ آثار قرار داد اما با تغییراتی که ویژگی شاخص این کتاب را در قیاس با دیگر نمونه ها تشکیل می دهد. او برای انتخاب غزل های این کتاب دو تصحیح معروف اشعار حافظ را که توسط بهاءالدین خرمشاهی و هوشنگ ابتهاج (سایه) انجام گرفته مبنای کار خود قرار داده که به زعم او بهترین تصحیحات روی اشعار حافظ هستند.

از منظر محتوایی، هیوا مسیح این بار نه صد غزل از حافظ که صد غزل انتقادی از او را برگزیده است. اگر چه خود او نیز اذعان دارد که انتقادی بودن، صفت اغلب اشعار حافظ است اما در اثر حاضر آن قسم اشعار انتخاب شده اند که انتقادی بودنشان بارز و بر دیگر وجوه می چربد. اما جنبه مهمتر از ویژگی معنایی و محتوایی غزل های انتخاب شده توسط او، شکل ارائه و نوشتن آنها با استفاده از تقطیع نیمایی است.

او در مقدمه کتاب درباره چنین رویکردی می نویسد: «نگارنده این سطور ، در برخورد با شعر حافظ، بر آن است یک ابژه تاریخی را از مدار پیوسته و همواره مکرر تاریخ ، به بیرون، یعنی به امروز و شاید به فردا پرتاب کند. بی آنکه در اصل معنای شعر حافظ خللی وارد شود. بنابراین زیر هم نویسی امروزی شعر حافظ ، ممکن است بتواند نسل های جوان امروز و در راه را از طریق برخوردی همسو با خواست و روحیه زمانه متوجه گوهره و جوهره شعر زیبای حافظ در سیستم زبان فارسی کند.»

به این ترتیب هیوا مسیح امیدوار است که با استفاده از روش زیرهم نویسی غزل مشکل نوشتاری سنتی غزل را هموار ساخته و برای آن دسته از علاقمندان شعر نو که علاقه ای به خواندن دیوان های بزرگ شعر ندارند، به متنی نو و امری امروزی بدل کند. علاوه بر متن صد غزل حافظ، کتاب دو مقدمه دارد، یکی کوتاه به قلم استاد بهاءالدین خرمشاهی و دیگری بلند که خود هیوا مسیح نوشته است.

استاد خرمشاهی در این مقدمه ضمن تایید حسن انتخاب غزل های انتقادی حافظ اشاره ای هم بر ویژگی کتاب یعنی همان تقطیع نیمایی اشعار حافظ کرده که باعث شده به خواست مولف و به شوق خود استاد، متن کتاب را با تامل و حتی ویراستارانه مطالعه کند: «آنچه تازگی و در این کتاب اهمیت دارد، تقطیع نیمایی شعر حافظ است و زیر هم نویسی روشمند آنها، که می تواند معیری برای نیمایی نویسان هرگونه شعر ، اعم از کهن و نو باشد. در مجموع این مجموعه ، کار طرفه ای است برای دوست داران شعر حافظ، و نقد ادبی، و انتقاد اجتماعی و فرهنگی که قلمرو طبع خلاق حافظ است.»

اما مقدمه بلند هیوا مسیح علاوه بر توضیح دلایل چنین رویکردی به اشعار حافظ، سعی در تبیین اهمیت و نحوه انجام آن نیز هست، با تاکید بر این مهم که در این رویکرد تازه شعر حافظ حقیقت جوهری خود را حفظ می کند. به باور او تقطیع نیمایی اشعار حافظ و زیر هم نویسی در این کتاب برخوردی تکنیکی با اشعار حافظ است و مبنایی علمی برای خود دارد و چون با فاصله ای از معنا، عملی انجام می دهد که صرفا شکلی است، هرگز به معرفت نهفته در این اشعار لطمه ای وارد نمی سازد. چرا که این تکنیک برای او بدل به ابزاری شده برای فراهم آوردن امکانی تازه برای رسیدن به کنه معنا و معرفت در اثری قدمایی و مهم که در اینجا شعر حافظ است. شاید دور از ذهن نباشد که چنانکه مولف نیز اشاره ای گذرا کرده اثر حاظر مقدمه ای باشد برای بکار بردن این تکنیک برای اشعار کل دیوان حافظ و حتی شعرای دیگر. شیوه ای که شاید خوشایند برخی از ادبیای سنت گرا نباشد، اما از این واقعیت نمی توان گذشت که خوانش اشعار حافظ را بسیار آسان تر کرده است. اینکه مخاطب غیرحرفه ای بتواند شعر بزرگان ادبیات کلاسیک را بدون دشواری های مرسوم و به شکلی صحیح بخواند، کمترین دستاورد رویکردی است که هیوا مسیح در روش تقطیع نیمایی و زیرهم نویسی شعر برای مخاطبان تدارک دیده است.

   #شعر #زبان فارسی #دموکراسی