تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
256176_750.jpg
دبیر انجمن اسلامی دانشجویان مستقل دانشکده فنی دانشگاه تهران در یادداشتی به بررسی یک راهکار برای رهایی از مصرف بی رویه و افسارگسیخته انرژی در کشور پرداخت.
گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، علی دهقانی؛ * دبیر انجمن اسلامی دانشجویان مستقل دانشکده فنی دانشگاه تهران در یادداشتی نوشت: «همواره وقتی از مصرف انرژی در کشور و مقایسه این میزان با کشور های دیگر و میانگین جهانی سخن به میان آمده است، جایگاه نامطلوب ایران از جهت میزان مصرف یا به عبارت بهتر اتلاف انرژی مطرح بوده است. اتلاف انرژی در همه بخش ها ازجمله آب و برق و سوخت که نگرانی جدی درزمینهٔ انرژی برای سال های آتی به وجود آورده است که به روش های کارشناسی شده این روند باید مهار گردد»

اوضاع نامساعد کشور ازلحاظ بالا بودن میزان مصرف به یک نوع خاص انرژی محدود نمی شود بلکه از مصارف خانگی مثل برق و آب و گاز شهری گرفته تا سوخت خودرو را شامل می شود. مطابق آمار های سال ۹۵ مصرف سرانه آب در کشور دو برابر، مصرف سرانه گاز و برق سه برابر و مصرف بنزین شش برابر میانگین مصرف سرانه در جهان است.


بررسی یک راهکار برای رهایی از مصرف بی رویه و افسارگسیخته انرژی در کشور


اگر بخواهیم راهکار های توقف و مهار این روند در بخش انرژی را بررسی کنیم به راهکارهایی، چون اصلاح شیوه قیمت گذاری، فرهنگ سازی صحیح مصرف، روش های بهینه مصرف انرژی و استفاده از ابزار بهینه، (مثل لوازم برقی کم مصرف یا آبیاری قطره ای در کشاورزی) خواهیم رسید. هرکدام از این روش ها در جای خود می تواند تأثیر به سزایی در اصلاح الگوی مصرف داشته باشد، اما تعرفه گذاری صحیح و حساب شده و عادلانه در بخش انرژی به دلیل اینکه راهکار های دیگر را هم می تواند به دنبال خود داشته باشد و در کشور های دیگر تجارب موفقی نیز داشته است از اهمیت بیشتری برخوردار است. همچنین این روش قانونمندتر و باقابلیت کنترل و نظارت بهتر و جدیت بیشتر نسبت به روش های دیگر می باشد که این امر اثربخشی آن را افزایش می دهد.

در اصلاح قیمت ها یا به عبارت بهتر تعرفه گذاری انرژِی اهدافی، چون جبران یارانه اختصاص داده شده، عادلانه بودن قیمت ها، اصلاح الگوی مصرف و به عبارتی کاهش شدت مصرف انرژِی باید در نظر گرفته شود. به عنوان مثال درزمینهٔ برق هم اکنون اگر هزینه تولید هر کیلووات ساعت را حدود صد تومان در نظر بگیریم، هزینه پرداختی مصرف کننده برای هر واحد حدود ۶۰ تومان می باشد یعنی ۴۰ تومان آن به صورت یارانه پرداخت می شود. درنتیجه هر چه مصرف کننده برق بیشتری مصرف کند به همان میزان یارانه بیشتری از جیب دولت برای او پرداخت می شود. درحالی که کم مصرف ها از یارانه کمتری برخوردارند؛ بنابراین مشترک پرمصرف که یارانه بیشتری هم درمجموع می گیرد نیازی به اصلاح الگوی مصرف و کاهش مصرف انرژِی ندارد.

آن طور که شنیده در مورد برق و نیز بنزین دولت صرفاً برای جبران کمبود های خود دست به افزایش قیمت ها میزند، اما به طور یکسان برای همه. به طور مثال در بودجه ۹۷ صحبت از افزایش قیمت بنزین به ۱۵۰۰ تومان بود یعنی دولت به اهداف تعرفه گذاری صحیح من جمله کاهش مصرف و عدالت محور بودن آن توجهی نداشته است.

روشی که در برخی کشور ها تجربه موفقی داشته و در ایران نیز توسط کارشناسان پیشنهادشده است روش تعرفه گذاری پلکانی افزایشی (IBT) است. در این روش میزان مصرف انرژِی متوسط جامعه یا به عبارتی انرژِی که اکثریت به آن میزان نیازمندند به عنوان الگو برای میزان مصرف در نظر گرفته می شود. درصورتی که مصرف کننده از این الگو کمتر مصرف کند مشمول یارانه بیشتری می شود و هر چه مقدار مصرف بیشتر باشد یارانه اختصاصی کمتر خواهد بود، اما وقتی که میزان مصرف از مقدار الگو بیشتر شود به صورت ناگهانی قیمت افزایش یافته و یارانه به صفر میرسد و از مشترک قیمت تمام شده دریافت می شود. اگر مشترک از مقدار تعیین شده نیز مصرفش بالاتر برود تعرفه حتی از قیمت تمام شده نیز بیشتر خواهد شد و عملاً یارانه منفی برای این مشترکین اختصاص خواهد یافت البته این مصرف کنندگان تعداد کمتری را نسبت به مصرف کنندگانی که از مقدار الگو مصرفشان کمتر است را شامل می شوند. دولت از این طریق مبلغ بیشتری از هزینه تمام شده انرژی، از مشترک پرمصرف تر دریافت کرده و عملاً کسب درآمد نیز از این قشر خواهد کرد؛ که این درآمد را در جبران یارانه ای که به اقشار کم مصرف داده می شود می تواند استفاده کند.

بررسی یک راهکار برای رهایی از مصرف بی رویه و افسارگسیخته انرژی در کشور
نمودار فوق نیز همین روند را نشان می دهد
بدین ترتیب هم دولت به بخشی از مصرف کنندگان یارانه نخواهد داد و از این طریق از هزینه هایش خواهد کاست. از طرف دیگر از بخشی از مشترکین نیز عملاً کسب درآمد خواهد کرد.
علاوه بر این عایدی برای دولت، مصرف کنندگان پرمصرف نیز به دلیل فشار مالی سعی در کاهش مصرف خواهند داشت و تلاششان بر این خواهد بود که با کاهش مصرف به میزان الگو نزدیک تر شده و از هزینه های زیاد مصرف خود بکاهند و از یارانه منفی به سمت قیمت تمام شده و یارانه مثبت حرکت کنند. بدین ترتیب هم شدت مصرف انرژی رو به کاهش خواهد نهاد یعنی به سمت اصلاح الگوی مصرف حرکت خواهیم کرد و هم برای اکثریت هزینه های کمتر و برای اقلیت پرمصرف هزینه های بیشتر در پیش خواهد بود و دیگر مشترک پرمصرف یارانه مجموعاً بیشتری نسبت به مشترک کم مصرف دریافت نخواهد کرد و این ها به نزدیک تر شدن به عدالت نیز در این زمینه کمک خواهند کرد.
به علاوه به دلیل تلاش برای کاهش مصرف انرژی خودبه خود مصرف کننده به سمت روش های بهینه مصرف نیز خواهد رفت و فرهنگ سازی مصرف درست و فرهنگ صرفه جویی نیز در پی این اقدام زمینه اش ایجاد خواهد شد.

با دلایل ذکرشده انتظار می رود دولت درزمینهٔ های مختلف انرژِی (البته در برخی زمینه ها در بازه هایی اقدام مشابه صورت گرفته) از افزایش یکسان قیمت و بدون الگوی مشخص پرهیزکرده و به روش هایی کارشناسی تر مثل IBT روی بیاورد.


علی دهقانی - دبیر انجمن اسلامی دانشجویان مستقل دانشکده فنی دانشگاه تهران

انتشار یادداشت های دانشجویی به معنای تأیید تمامی محتوای آن توسط «خبرگزاری دانشجو» نیست و صرفاً منعکس کننده نظرات گروه ها و فعالین دانشجویی است.

   #یارانه #افزایش قیمت #عدالت #خودرو #گاز شهری #نمودار