تاریخ دریافت خبر:
چوب ندانم کاری / نگاهی به نمایش "جزا" به کارگردانی مهربان علی اکبرزاده از کشور آذربایجان رضا آشفته: نمایش "جزا" درباره زندگی زنانه در جوامع در حال پیشرفت است که با دوگانگی برون رفت از خانه و یافتن کار و از سوی دیگر ماندن در خانه و احساس مادری درگیر و دچار هستند.

سرویس تئاتر هنرآنلاین: در واقع نمایش "جزا" یک اثر زنانه است که در بستر واقع گرا می خواهد نقش و حضور زن و سهم خواهی اش در وضعیت مدرن را نشان دهد اما بودن ریشه های قوی سنت مانع از تحقق چنین برون رفتی توام با رویاهای قابل باور خواهد شد. زن وقتی به سن جوانی رسیده یک آن خود را در کنار نامزدش حس کرده و بعد هم متوجه شده که حالا مادر دو فرزند است و باید پخت و پز کند و بشوید و بروبد و بساید و در اتاق خوابی مشترک بخوابد. خب، این همان وضعیت کلاسیک و قدیمی ست که هنوز هم تعریف خانواده و مادرانگی را پا برجا گذاشته است. اما او حال و هوای تازه تری دارد و دلش می خواهد به بیرون از خانه برود و دلش می خواهد خودش باشد... اما شوهرش موافق نیست اما چاره ای ندارد و باید همسرش را از این حال و هوا بیرون بیاورد، بنابراین برایش شغلی در شرکتی دست و پا می کند... این سر آغاز دو هوایی شدن زن هست چون حس می کند که مدیر شرکت گاهی به او خیره است و متوجه اش می شود و بعدها علاقمند می شود به این عشق که می تواند ممنوعه باشد و از آن سو نیز شوهر و دو فرزند و خانه اش برایش تداعی گر یک جهنم است و بیرون خانه به او جسارت پرواز کردن و رهایی را می دهد... شوهر مدتی او را تابستان با بچه هایش به شهری کوچک و دور از باکو می فرستند... زن هم در این فرصت قول و قرارهایی را با مدیر شرکت می گذارد و ... زن و حضورش در خانه از جدا کردن اتاق خواب با همسرش ملتهب تر می شود و تقاضای طلاق می کند... مرد متوجه آن رابطه ممنوعه می شود و تا سر حد مرگ زن را تنبیه می کند و به پدر و برادرهایش گزارش می دهد که این زن فرقی با بدکاره ها ندارد و باید طردش کنید... زن طلاق می گیرد و حالا سر وقت مدیر شرکت می رود که او هم انکارش می کند چون زن زیباتر و بهتری دارد که نمی تواند از او دل بکند و حالا این زن بخت برگشته از آنجا رانده و از اینجا مانده و دقیقا چوب دو سر طلاست که نمی تواند هیچ خاکی بر سر بریزد. این سرآغاز پریشانی و آوارگی است و حالا او بدون کمترین امیدی به دنبال خودکشی است و...

نمایشنامه تک گویی نمایشی است اما خیلی به واضحات و بدیهیات می پردازد و چندان رابطه اش را با ماورا و خدا کامل نمی کند که بدانیم شکوه های او به آسمان چقدر می تواند در جریان زندگی اش تاثیرگذار باشد و اگر هدف ارائه فضایی عارفانه است دستکم در این شرایط و پیرنگ پیش روی چندان چیزی متبادر نمی شود و باید که همان وضعیت اجتماعی و رویکرد فردگرایانه معیار خط دهی به ارزش ها و تجربه زیست این زن باشند. به هر تقدیر او شکست می خورد و چوب ندانم کاریش را هم لمس می کند و همین اشاره ها کافی است بدانیم که دقیقا او کیست و چگونه خود را در مسیر بیچارگی قرار می دهد و دچار یک زندگی عاطل و باطل خواهد شد.

کارگردان اما در اجرا توانسته به یک نگاه موجز و مینی مالیستی در ارائه سبک و شیوه اکسپرسیونیستی دست یابد و این شاکله کلی اثرش می تواند جذاب هم باشد. اینکه در تلفیق چهار شیء همه چیز سر و سامان بگیرد، خبر از ایجاز می دهد و این همه زندگی در مدار کم گویی واقع شود آنگاه جاذبه بصری و تمرکز بر فرآیند اجرا نیز بیشتر خواهد شد؛ هر چند درازگویی های متن آزار می دهد و تکرارهایش به ذوق مخاطب بر می خورد.

در صحنه دو طناب دار آویزند که نشانه زندگی خانوادگی اوست که انگار او را تهدید به اعدام یا خودکشی می کنند و زن زمانی که درباره زندگی و بچه هایش می گوید، این واگویه به شکل کارکردی و تصویری با حلقه شدن هر دو طناب دور گردنش تداعی خواهد شد. اما یک تاب هم هست که نشانه عشق ممنوعه و حس پرواز است که با لحن شیرین و هیجان زیاد از آن یاد می کند و یا سوار بر آن می شود که در همان شرکت و از سوی معشوقش چنین حس و حالتی در زن ایجاد شده است.

چند صندلی هم مواجهه ها و چالش های را تداعی می بخشیدند؛ چنانچه چالش زن با همسر و بچه هایش و حضور در آشپزخانه و کتک خوردن ها با همین صندلی ها بازی می شد. همچنین رودررویی عاشقانه اش با مرد دیگر با همین صندلی ها انجام می شد و در نهایت با دور ریخته شدن این صندلی ها انگار هیچ مواجهه یا زندگی ای برای او باقی نمانده باشد.

تاب نیز بازی و خیال را تداعی می بخشد و حال خوشی که او را از زمین می کند و تا کهکشان ها و بیکرانه ها می برد؛ این همان عشقی است که باید باشد و دلخواه اوست اما باعث رسوایی و سرافکندگی اش خواهد شد و همین تاب نیز تنها عامل خودکشی اش خواهد شد و به جای آن دو طناب دار، زن خود را با طناب این تاب می کشد!

تابوت هم که بیانگر مرگ و نابودی زن هست که در آغاز مردی آن را به صحنه می آورد و البته هنوز نور روی تماشاگران گرفته نشده است و این یعنی پیش درآمد و چیزی بیرون از اجرا خواهد بود و مرد روی تابوت و رو در روی تماشاگران می نشیند و بعد صحنه تاریکی می شود و با آمدن روشنای موضعی زن از تابوت بر می خیزد و شروع می کند به واگویه هایی از تلخی ها و شیرینی های زندگی اش که در واقع همه چیز تلخ و غیر قابل درک و لمس خواهد شد که او طعم شادی و خوشبختی را بر خلاف میلش هرگز نخواهد چشید و شاید جزای او باید چنین باشد و بخت برگشتگی سرنوشت اوست.

دستگاه مه ساز کارکرد غلطی در جریان صحنه ها و فضاسازی ها دارد چون همه چیز به درستی با نورپردازی و همان اشیای کارکردی برای شناساندن میزانسن ها و تداعی و القای فضا به کار گرفته شده است و این مه ها چندان لطفی ندارد!

به هر روی "جزا" نمایش دغدغه مند است که به عبارت بهتر اگر در بازنگری و بازنویسی سر و سامان بگیرد حتما اجراهای پذیرنده تری نیز خواهد شد.

   #خودکشی #همسر #عاشقانه #خانواده