تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
خبرگزاری رسا نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی کتاب زندقه در سده های نخستین اسلامی نوشته حمیدرضا مطهری را منتشر کرده است.

نویسنده این کتاب را در چهارفصل سامان داده است که کلیات، گروه های مختلف زنادقه، علل و عوامل ظهور و گسترش زندقه و واکنش ها در برابر زنادقه عنوان های مطالب آن است.

مؤلف در مقدمه درباره پیدایش زندقه و علت پیدایش این فرقه چنین می نویسد:

در اواخر قرن اول و اوایل قرن دوم هجری، به ویژه دوران امامت امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) جریان فکری، فرهنگی، اعتقادی و سیاسی مختلفی در سرزمین های اسلامی شکل گرفت. یکی از این جریان های فکری، فرهنگی و تا حدودی سیاسی قرون نخستین هجری، پدیده ای به نام زندقه بود. این پدیده ریشه در دوران پیش از اسلام داشت که در اواخر عصر بنی امیه دوباره ظهور کرد و در اوایل عصر عباسیان به اوج خود رسید و تأثیرات مهمی در حیات فکری، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مسلمانان به جای نهاد و نتایجی نیز در پی داشت.

در ریشه یابی این کلمه گفته شده است که کلمه زندق و زندقه منشأ ایرانی دارد از متون تاریخی چنین برمی آید که نخستین بار واژه زندیق درباره مانی به کار رفته است که در زمان شاپور پسر اردشیر ساسانی ظهور کرد؛ بنابراین نویسنده در صفحه 37 به تاریخچه زندقه در ایران پرداخته و چنین گفته است:

اولین متنی که در آن واژه زندیق به کار رفته کتیبه کرتیر است که در کعبه زردشت قرار دارد و در آن، کرتیر ضمن شمردن اقدامات خود، به نابودی زنادقه اشاره کرده است. برخی از مورخان مسلمان نیز از انتساب زندقه به مانی و ظهور این اسم در زمان او خبر می دهند. ابن بلخی نیز ضمن اشاره به ظهور مانی در عصر شاپور می گوید: مانی طریق زندقه پدید آورد و اول کسی که زندقه نهاد او بود.

همچنین در ادامه نگارنده علل و عوامل ظهور و گسترش زندقه را چنین برمی شمارد:

1- عوامل فرهنگی: ترجمه، کتاب های ترجمه شده، تأثیر ترجمه در دنیای اسلام، فرهنگ های تأثیرگذار در جامعه اسلامی، فرهنگ ایرانی (فارسی)، فرهنگ یونانی مسیحی، فرهنگ یهود، فرهنگ هندی؛

2- عوامل اجتماعی: ترکیب جمعیتی کوفه، عرب ها، ایرانیان، نبطی ها، سریانی ها، مسیحیان، یهود، ترک ها، حیره و بصره، رفاه زدگی، بی بندوباری، غنا و موسیقی؛

3- عوامل سیاسی: فساد حاکمان، فضای باز سیاسی، برآورده نشدن آمال ایرانیان با ظهور عباسیان.

وی در ادامه درباره علل و عوامل ظهور و گسترش زندقه یکی از علت ها را فضای باز سیاسی آن زمان دانسته و چنین توضیح داده است:

یکی دیگر از عوامل گسترش افکار الحادی و زندقه فضای باز ایجاد شده در مقاطعی از قرون نخستین اسلامی بود. این فضای باز و فرصت ایجاد شده گاه ناشی از اختلاف بین طبقه حاکم و گاه در پی سیاست تساهل و تسامح خلفا و گاه نیز در پی تغییر حکومت بود. این امور اگرچه خود علت اصلی ظهور و گسترش زندقه نبود، با توجه به اینکه در این فرصت ها برخوردی با مروجان افکار الحادی صورت نمی گرفت می توان آن را از علل فرهی (کمکی) به شمار آورد. اختلاف طبقه حاکم در عصر امویان، گاهی به حدی آنها را به خود مشغول می کرد که از توجه به دشمنان خارجی نیز غافل می شدند، چه رسد به امور داخلی و اندیشه های الحادی.

در پشت جلد کتاب نیز درباره این کتاب چنین می خوانیم:

زندقه جریان فکری، فرهنگی، اعتقادی، اجتماعی و سیاسی بود که در سده های نخستین هجری در سرزمین های اسلامی گسترش یافت. این پدیده که ریشه در دوران پیش از اسلام داشت از اواخر دوره بنی امیه دوباره ظهور کرد و در عصر اول عباسیان به اوج رسید. این پژوهش در پی شناخت پدیده فوق، گروه های متهم به آن، علل و عوامل و واکنش های مختلف در برابر آن است.

انتشارات نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی کتاب زندقه در سده های نخستین اسلامی را در 303 صفحه و با شمارگان 1400 نسخه به قیمت 2500 تومان روانه بازار نشر کرده است./۹۹۸/ ن ۶۰۲/ش

   #پژوهش #غنا #ساسانی #ریشه یابی #حکومت