تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان
خبرگزاری رسا، امروز در جامعه ما سهم دریافت مفاهم دینی از رسانه های نوین بیش از رسانه های سنتی است و آنچه مردم از رادیو و تلویزیون جمهوری اسلامی دریافت می کنند قابل اعتنا است. براساس قانون اساسی، رسانه های رادیو و تلویزیون در کشور دولتی هستند و ذیل چهارچوب های نظام جمهوری اسلامی فعالیت می کنند و این امر مبارکی است به لحاظ این که بخش قابل توجهی از خطوط اساسی، دنبال، لحاظ و مواظبت می شود.

از طرفی نیز شاهد بعضی از آسیب ها و کاستی ها هستیم که به همین میزان ضریب نفوذ بالا، می تواند مشکلاتی را که از بابت انتقال مفاهم دینی اتفاق می افتد پردامنه کند. این نگرانی در حوزه و رسانه و در میان متدینان و دغدغه مندان دائم محل بحث بوده است، به ویژه در عرصه کارشناسان دینی این نگرانی بیشتر به چشم می خورد.

مرکز پژوهش های اسلامی رسانه که در سال های اخیر تدوین بانک اطلاعات کارشناسان دینی را در دستور کار خود قرار داده و کتاب ارزشمندی را با همین عنوان و به تناسب موضوعات و مناسبت ها در دو جلد منتشر کرده است، تلاش می کند که آسیب های پیش روی کارشناسان دینی را احصاء کرده و نظام هنجاری مطلوب را در این زمینه پیش بینی کند.

براساس این گزارش، کارشناس دینی، عوامل برنامه ساز و مدیریت رسانه سه مؤلفه و عامل اساسی در انتخاب کارشناسی دینی رسانه ملی هستند که اگر به درستی رفتار کنند و توانمندی های لازم را داشته باشند خواهند توانست یک شاکله خوب به کارشناسی دینی در رسانه بدهند. ضعف و نقص هر کدام از این ها و یا به فرض کامل بودن و قوی بودن هر یک و یا عدم هماهنگی بین این ها سبب اختلال هایی می شود که در برنامه های معارفی مشهود است.

از این رو حضور کارشناسان مذهبی در رسانه ملی بسیار مهم و استراتژیک بوده است و کم نداریم مناسبت هایی که حتما باید برای آن برنامه مذهبی ساخته شود و متعاقبا ستون این برنامه را هم کارشناس مذهبی تشکیل می دهد.

هر برنامه «تاک شو» یا گفت وگومحور که در آن موفقیتی حاصل شده است بدون حضور کارشناس با همه ویژگی هایی که برای آن سراغ داریم، نبوده است؛ از این رو مفهوم شناسی کارشناسی مذهبی نیاز به بررسی بسیار دارد.

نشست علمی تخصصی نظام هنجاری کارشناسی دینی در رسانه ملی، در حالی چهارشنبه بیستم دی با ارائه حجت الاسلام والمسلمین محمدمهدی ماندگاری برگزار شد که اداره کل پژوهش های اسلامی رسانه در نظر دارد همایش بزرگ کارشناسان دینی رسانه ملی، آسیب ها و راهکارها را در آینده ای نزدیک برگزار کند.

نبود دغدغه پیاده سازی دین در رسانه

حجت الاسلام والمسلمین ماندگاری در این نشست که در تالار اندیشه اداره کل پژوهش های اسلامی رسانه برگزار شد، از سه آسیب جدی در بحث مباحث دینی نام برد که رسانه دچار آن است و تا این سه آسیب برطرف نشود قطعا رسانه، آن رسانه ای که در تراز انقلاب اسلامی باشد نخواهد بود.

براساس دیدگاه کارشناس این نشست، رسانه ما از دو سو ضربه می خورد، یک سو حوزویانی که مدعی هستند حق معارف دین در رسانه ادا نشده است و از سوی دیگر، افرادی که می گویند رسانه با نشان دادن بیش از انتظار آخوندها، مردم را افسرده کرده است که البته وی مرکز پژوهش های اسلامی رسانه را محل برطرف کردن این آسیب ها دانست.

حجت الاسلام والمسلمین ماندگاری از سه آسیب نظری، ساختاری و اجرایی نام برد که رسانه گرفتار آن شده است: «امام راحل فرمودند که هم صدا و سیما و هم جبهه ها دانشگاه هستند»؛ مشکل فرهنگی مملکت این است که این دو دانشگاه همدیگر را باور ندارند و دانشگاه صدا و سیما با دانشگاه جبهه ها رابطه ندارد.

وی در این زمینه از نبود دغدغه پیاده سازی دین در رسانه به عنوان مهم ترین مشکل نام برد و با اعتراض به زمان پخش برنامه های دینی گفت: نگاه و نگرش دینی با نمایش دینی تفاوت می کند، صدا و سیما نمایش دینی خوب دارد.

کارشناس برنامه های دینی با اشاره به روایتی از امام علی(ع) افزود: تا بینش، نگرش، گرایش و جهت گیری ما دینی نشود؛ کار به سرانجام نمی رسد که متأسفانه بینش های برخی از آقایان مشکل دارد.

حجت الاسلام والمسلمین ماندگاری با بیان این که حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، آنچه را که به آن فکر می کرد با امام هادی(ع) در میان می گذاشت و علت روایات متعدد درباره ایشان همین نکته است، تصریح کرد: بررسی کنید چند تا مدیر ما در مملکت ایده های ذهنی خود را با یک کارشناس دینی در میان می گذارند و بررسی می کنند.

وی همچنین با اشاره به روایتی از امام علی(ع)، چگونگی اصلاح بینش و نگرش مسؤولان را در پنج مرحله بینش توحیدی، نگرش ولایی، گرایش حق طلبانه، روش ها و منش های دینی ارزیابی کرد که باید انقلابی در این پنج مرحله اتفاق بیفتد.

سه ویژگی مبلغ دین از منظر رهبر معظم انقلاب

کارشناس دینی رسانه ملی از انگیزه، برنامه و امکانات به عنوان سه عنصر لازم برای مدیریت موفق نام برد و گفت: انگیزه های کوچک مهم ترین آسیب است. انگیزه ها با خدا باشد ناتمام و برنامه ها براساس تقوا تدوین شود تغییرناپذیر است و خدا می گوید از آسمان و زمین برایتان امکانات می فرستم که این هم تمام نمی شود.

وی در ادامه با بیان این که رهبر معظم انقلاب سه ویژگی را برای مبلغ دین نام می برند که نخستین آن مستند و مستدل سخن گفتن است، اظهار داشت: حجت الاسلام مهندسی(ره) به آقای رکنی گفته بود که اگر من امروز به استودیوی صدا و سیما رسیدم و نیم ساعت قبل برنامه فرد بهتری را از من پیدا کردید که مردم حرفش را بیش تر قبول دارند، مدیون هستید اگر به من نگویید تا من به قم برگردم.

حجت الاسلام والمسلمین ماندگاری دومین ویژگی مبلغان را قابل فهم سخن گفتن عنوان و ابراز کرد: تعبیر حضرت آقا برای ما دلگرم کننده بود که فرمودند روزهایی که من جلسه ندارم، ظهر می نشینم بحث هایتان را در برنامه «سمت خدا» گوش می کنم؛ ویژگی سمت خدا این است که دین را ساده و آن را وارد زندگی مردم می کنید.

وی سومین شاخصه مدنظر حضرت آقا را کاربردی بودن موضوع برشمرد و گفت: ایشان حتی به من فرمودند «این خاطراتی را که از شهدا می گویید مطلب را کاربردی می کند، از علما هم بگویید از خود مردم هم بگویید و از کسانی که مردم با آنان مأنوس هستند نیز بگویید تا بحث ها مصداقی و کاربردی شود».

کارشناس دینی رسانه ملی از مرکز پژوهش ها خواست که آسیب های نظری، ساختاری و اجرایی برنامه های معارفی را پیدا کنند و بدانند که در صدا و سیما تیر کلام به دل مردم پرتاب می کنیم و می گوییم سخنی که از دل برآید لاجرم بر دل نشیند. کارگردان دل ما و مردم هم خدا است که اگر با خدا قرارداد ببندیم درست می شود.

چهار آسیب مربوط به کارشناسان دینی رسانه ملی

وی با رد سخن یکی از حاضران در جلسه که گفته بود امیدی به اصلاح ساختار فعلی صدا و سیما ندارد و نیاز به بازسازی و اصلاح کامل آن را ضروری می داند، اظهار داشت: دین به ما می گوید که هرگز از وضعیت موجود راضی نباشید چراکه متوقف می شوید؛ بنابر این هم ناراضی باشید هم امید و حرکت داشته باشید.

حجت الاسلام والمسلمین ماندگاری با بیان این که تا پشتیبانی خدا و اهل بیت(ع) و همت بی نهایت مردم را داریم که اگر وصل شوند به این امدادهای غیبی معجزه می کنند نباید ناامید شویم، تصریح کرد: بنده هرگز از اصلاح وضعیت ساختار صدا و سیما و مملکت ناامید نیستم. الآن راضی نیستیم اما ناامید هم نیستیم.

از دیگر حاضران در جلسه با این تعبیر که اشکالات مطرح شده درباره صدا و سیما مطالب بسیار تلخی است و باید اصلاح شود، پیگیر اشکالات خود کارشناسان دینی بود که حجت الاسلام والمسلمین ماندگاری گفت، آسیب های مربوط به کارشناسان را در چهار بخش دسته بندی کرده است.

وی بخشی از آسیب کارشناسان دینی صدا و سیما را برخوردار نبودن از آگاهی لازم و کافی عنوان کرد و با بیان این که هیچ اشکالی ندارد اگر از بنده در برنامه ای سؤال فلسفی پرسیدند محکم بگویم من در فلسفه تخصص ندارم، تعلیمات تخصصی مدنظر کارشناسان را در سه محور معارف شناسی، مخاطب شناسی و روش شناسی لازم دانست.

توصیه آیت الله سیستانی به کارشناسان دینی

حجت الاسلام والمسلمین ماندگاری با اشاره به این که سال گذشته به محضر حضرت آیت الله سیستانی در نجف رسیده است و ایشان توصیه ای در بحث کارشناسی دینی به ایشان داشته اند، گفت: آیت الله سیستانی فرمودند آقای ماندگاری من می نشینم و همه بحث های شما را گوش می دهم؛ یک بحث هایی را در صدا و سیما بگویید که قوتش از لحاظ علمی بسیار بالا و فهمش هم برای مردم راحت تر باشد.

وی افزود: آیت الله سیستانی گفتند که من روزنامه های ایران و خبرها را می خوانم، سایت های اینترنتی را نگاه می کنم و شبکه های رادیو را هم گوش می دهم؛ مشکل بیشتر کارشناسان از لحاظ تعلیمات تخصصی است که در معارف شناسی یا روش شناسی و یا مخاطب شناسی مشکل دارند.

کارشناس دینی رسانه ملی دومین آسیب را در تمرینات تخصصی مورد نیاز ارزیابی کرد و گفت: به یکی از کارشناسان گفتم شما که به صدا و سیما آمدید تا به حال چند برنامه کارشناسی را دیده اید که گفت هیچ چیز. گفتم نمی دانید اینجا با منبر و جلسات پرسش و پاسخ دانشگاهی تفاوت دارد. اینجا شما پشت قاب تلویزیونی هستید که کسی را نمی بینید، اما صدها هزار نفر با نگاه های مختلف شما را می بینند.

حجت الاسلام والمسلمین ماندگاری دیدن و شنیدن، نوشتن و گفتن، نقد و ارزیابی کردن را از جمله تمرینات تخصصی و مورد نیاز کارشناسان دینی عنوان کرد و از تزئینات تخصصی به عنوان سومین آسیب نام برد که در سه محور گزینش مناسب، چینش مناسب و پردازش مناسب باید به آن پرداخته شود.

شرایط تأثیر سخن کارشناس بر روی مخاطب

وی اظهار داشت: یک فرد روحانی که در منبر سخن می گوید باید از لحاظ پوشش ملاک هایی را مدنظر قرار دهد و وقتی در برنامه کارشناسی صدا و سیما حضور می یابد باید نسبت به تزئینات تخصصی دقت بیشتری شود به ویژه در لباس پوشیدن که باید مرتب و تمییز باشد.

کارشناس دینی رسانه ملی چهارمین عنصری که در آن آسیب روحانی از همه بیشتر است را توفیقات الهی عنوان کرد و گفت: روحانیان ما در کنار این که باید در تعلیمات، تمرینات و تزئینات سخنوری مشکل نداشته باشند باید به صورت جدی توفیقات معنوی را هم دریافت کنند.

حجت الاسلام والمسلمین ماندگاری یکی از شرایط تأثیر سخن کارشناس بر روی مخاطب را عامل بودن به گفتار و رفتار خود کارشناس عنوان کرد و افزود: به نظر من در تربیت کارشناس دینی باید تلاش شود.

وی از سوز یا اخلاص، سواد، سلیقه و هنرمندی، سلامت مالی و اخلاقی، سیاست و مدیریت، سعه صدر، سکوت، سخاوت و گذشت، سادگی و بی تکلفی، سعی مجاهدانه، سیر و تداوم، سرعت معقول، سبقت عاشقانه و سعادت طلبی به عنوان چهارده ویژگی لازم برای کارشناسی نام برد.

ضرورت تدوین نقشه جامع موضوعات دینی

کارشناس برنامه های دینی در پاسخ به سخن دیگر حاضران در جلسه که درباره ضرورت ارتباط حوزه و رسانه به ویژه در بحث انتخاب موضوع سخن گفته بود، اظهار داشت: بارها بنده با حجج اسلام پناهیان، برادران، رفیعی، حسینی قمی، عالی و دیگر دوستان نشسته ایم و گفته ایم بیاییم یک نقشه جامع موضوعات دینی را بنویسیم.

وی با بیان این که نقشه جامع موضوعات دینی با تدوین نظام موضوعی ذیل هر موضوع از ضرورت ها به شمار می رود، گفت: چهل سال است درباره ولادت و شهادت حضرت زهرا(س) حرف زدیم، اگر از روز اول یک نظام موضوعی داشتیم، یکصد کلیدواژه درباره آن حضرت زهرا به دست می آمد اما این اتفاق نیفتاد.

حجت الاسلام والمسلمین در پاسخ به دیگر پژوهشگر حاضر در جلسه که با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب بر استفاده از هنر در رسانه ای کردن مباحث دینی، پرسیده بود شما برای استفاده از هنر و این که کارشناسان دینی چگونه از هنر استفاده کنند که نفوذ کلامشان بیشتر باشد چه پیشنهادی دارید، اقدام به سه محور را ضروری دانست.

وی از گزینش و استخدام زیباترین و مناسب ترین کلمات، چینش زیبای کلمات (وزن، سجع و قافیه) و پردازش کلمات به عنوان سه محور لازم برای تقویت مباحث کارشناسی نام برد و گفت: هنر کارشناس دینی در گزینش و استخدام واژه ها، چینش و پردازش آنهاست.

یکی دیگر از حاضران در جلسه سخن خود را این گونه مطرح کرد که در میان تمام برنامه های معارفی، برنامه «سمت خدا» گل می کند اما خود آقای رکنی وقتی آمد اینجا و با ایشان صحبت کردیم و پرسیدیم که سیستم جذب کارشناس شما به چه صورتی است متوجه شدیم اصلا سیستمی وجود ندارد و کاملا شخصی است.

حجت الاسلام والمسلمین ماندگاری در تکمیل این سخن و اهمیت بیان راهکارهای موجود برای رفع آسیب ها، گفت: پیشنهاد من این است که همایش کارشناسان رسانه ملی را که می خواهید برگزار کنید، همایش آسیب ها و راهکارها باشد و یک بانک ایده و راهکار درباره کارشناسان جمع آوری کنید./920/ز۵۰۲/س

   #صدا و سیما #آیت الله سیستانی #پژوهش #نقشه #رادیو #رهبر معظم انقلاب #استخدام #روحانی #تلویزیون #انقلاب اسلامی