تاریخ دریافت خبر:
حسین میرزایی رئیس دبیرخانه نهمین جشنواره بین المللی فارابی می گوید: مهمترین خلاء این جشنواره پساجشنواره و حمایت از برگزیدگان و آثار برتر است چون مکانیزم دقیق و علمی که بتواند از برگزیده ها استفاده بهینه و علمی بکند وجود ندارد.
pixel.gifبرای حمایت از برگزیدگان جشنواره فارابی تحذیر شدم!
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)- جشنواره بین المللی فارابی امسال وارد نهمین سال خود شده است. این جشنواره ویژه تحقیقات علوم انسانی و اسلامی است که توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به صورت سالانه برگزار می شود. آثاری در جشنواره، پذیرش، ثبت، بررسی، ارزیابی و معرفی می شوند که واجد ویژگی «اثربخشی» باشند. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به منظور ارتقای جایگاه علوم انسانی و اسلامی و ترغیب و تشویق پژوهشگران این حوزه به انجام تحقیقات بنیادی و کاربردی اصیل منطبق با ملاک های علمی و دانش بومی و همچنین شناسایی، معرفی و تقدیر از محققان برتر حوزه علوم انسانی و اسلامی «جشنواره بین المللی فارابی» را با مشارکت سازمان ها و موسسات علمی داخلی و بین المللی برگزار می کند.

امسال نیز بنا به گفته حسین میرزایی، رئیس دبیرخانه نهمین جشنواره بین المللی فارابی چهار هزار و 183 اثر به دبیرخانه واصل شده که از این تعداد قرار است 41 اثر قدردانی شوند. اینکه تنها یک درصد آثار از میان این تعداد اثر برای تجلیل انتخاب می شوند نشان دهنده سطح نخبگی و برند جایزه فارابی است. در حالی که 58 درصد آثار واصله به این دوره از جشنواره فارابی به کتاب های ویژه علوم انسانی و اسلامی اختصاص یافته اند، با نگاهی به ادوار پیشین نیز نمی توان ردپای پررنگی از اثربخشی نام این جشنواره را در کارنامه برگزیدگان دید. به عبارت دیگر اثر برگزیده شدن در جشنواره فارابی حلقه ای است که می تواند این جشنواره را یک سطح از سایر جوایز بالاتر ببرد اما به نظر می آید که هنوز این موضوع به ثمر نشسته است. با حسین میرزایی درباره چالش های پیش روی جشنواره فارابی و برگزیدگان آن به گفت وگو نشسته ایم که در ادامه می خوانید:

ارتباط با شبکه نخبگان علوم انسانی در این جشنواره چگونه بوده و چقدر توانسته اید از ظرفیت های این شبکه در جشنواره فارابی استفاده کنید؟

بخش عمده ای که در کمیته های علمی و مجموعه داوری استفاده شده است از همین شبکه نخبگان علوم انسانی بوده است بنابراین ما از ظرفیت های شبکه نخبگان علوم انسانی در فرایند برگزاری جشنواره فارابی استفاده کردیم. از سوی دیگر برگزاری نکوداشت هایی مانند نکوداشت استاد منصور فلامکی شبکه ای را به شبکه نخبگان علوم انسانی اضافه کرد. به هر حال هر فردی که برای آن بزرگداشت برگزار می شود موافقان و مخالفان خود را دارد و بخشی نیز در این قالب به جشنواره برگزار می شود.

طی ادواری که شما با جشنواره فارابی بودید و در برگزاری آن نقش داشتید فکر می کنید چه خلاءهایی در این جشنواره وجود داشته که لازم است مرتفع شود؟

جشنواره خلاء کمتر دارد، ولی مشکل ما در واقع پساجشنواره است. من ایده ای داشتم که آن را مطرح کردم و نتوانستیم آن را عملیاتی کنم و آن بحث بنیاد علمی فارابی است. به این معنا که بتوانیم از ظرفیت های برگزیدگان استفاده کنیم یعنی اینکه ما تقدیر هم می کنیم دستمان هم درد نکند! اما بعدش چه؟! بنابراین خلاء در پس از برگزاری این جشنواره وجود دارد. مکانیزم دقیق و علمی که بتواند از برگزیده ها استفاده بهینه و علمی بکند وجود ندارد. من زمانی می خواستم وارد این مرحله شوم که این کار را انجام دهم اما این تحذیر صورت گرفت که شما تکلیف اضافه ای به خود تحمیل نکنید چون خود جشنواره گرفتاری ها، شئون و مشکلات فراوانی دارد و وقتی وارد این فاز دیگری شوید ممکن است خود جشنواره آسیب ببیند و در واقع ممکن است باری را بردارید که نتوانید از پس آن بر آیید. ولی این مساله، مساله ای که در کل جوایز علمی کشور وجود دارد، خوارزمی هم همین است، ما هم به همین شکل هستیم. کتاب سال هم همین است! البته در جشنواره فارابی پاسخ اینکه بعدش چه می شود تا حدی بنیاد ملی نخبگان انجام می دهد و آن ها گرنتی به این برگزیدگان می دهند اما به طور کلی این ها مقطعی است و جنبه باشگاه علمی و استمرار ندارد. این خلاء به این موضوع برمی گردد.

به نظر می آید که جشنواره خوارزمی بیشتر توانسته به طور مثال با حوزه صنعت پیوند برقرار کند اما این اتفاق برای فارابی نیفتاده است.

نه این طور نیست! تصور می کنید. باور کنید جشنواره خوارزمی هم همین است.

نکته این است که درباره جشنواره فارابی حتی با توجه به نوع برندی که درباره آن وجود دارد به طور مثال در مقایسه با جایزه کتاب سال، برگزیدگان آن نمی توانند حتی از شوی تبلیغاتی آن برای مطرح شدن نام کتابشان استفاده کنند!

یک نکته وجود دارد و آن این است که به جایزه کتاب سال شامل پروتکل بنیاد ملی نخبگان نمی شود و شاید حمایتی که فارابی، خوارزمی و رازی می شود اعتبار ویژه ای به محقق می دهد و ضمن اینکه این جشنواره هم فقط محدود به کتاب نیست و تحقیقات علوم انسانی را نیز در برمی گیرد. من خودم برگزیده دوره دوم جشنواره فارابی بودم و از حمایت های بنیاد استفاده کردم.

بنیاد ملی نخبگان چه حمایت هایی از برگزیدگان فارابی انجام می دهد؟

معمولا گرنت هایی را بنیاد به تناسب رتبه های اول تا سوم به لحاظ مالی به برگزیدگان اختصاص می دهد و از سوی دیگر حمایت های برنامه پژوهشی هم دارد و به فرد فاندی را اختصاص می دهد که پروژه های تحقیقاتی خود را ادامه دهد. در این میان پروژه هایی هم هستند که استمرار داشته و به نتیجه رسیدند.

به هر حال هدف جشنواره فارابی این است که اثرگذار باشد اگر قرار باشد برگزیدگان جشنواره فارابی حمایت لازم نشوند و یا آثاری که از این جشنواره انتخاب می شوند مطرح نشوند عملا فرقی با سایر جوایز دیگر ندارد.

من پیشتر هم بیان کردم که بله حمایت بعدی از برگزیدگان و آثار جشنواره فارابی بسیار مهم است و می تواند کار دبیرخانه جشنواره فارابی باشد. البته اکنون کار دبیرخانه نیست و در حال حاضر هم از این کار تحذیر می شوم. من حتی با رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی و موسسات دانش بنیان صحبت کردم که علوم انسانی در موسسات دانش بنیان کجا هستند. برگزیدگان فارابی می توانند در این موسسات باشند. این ها با اینکه کارهایی هستند که اکنون در وظایف دبیرخانه قرار ندارد ولی من این کارها را انجام داده ام. به هر حال این کار کمی نیست و اساسی و زمان بر است.

ما همه چیز علم و فناوری کشور نیستیم. ما فقط جایزه فارابی هستیم. دستگاه اجرایی باید آنقدر هوشمند باشد که محقق و نویسنده برگزیده را شکار کند. با این برند یک اعتماد ویژه به او بکند و من نمی توانم غفلت های دیگران را به دبیرخانه فارابی نسبت دهم.

ببینید به هر حال ما در شرایطی قرار داریم که علی رغم همه شعارهایی که داده می شود برای حمایت از علوم انسانی، اما باز هم در مقایسه با علوم تجربی، در اختصاص بودجه کمتر توجه می شود.

من نمی خواهم کورکورانه از وزارت علوم دفاع کنم و مشکلات هم جدی است اما این طور هم نیست که از علوم انسانی حمایت نشود!

ما داریم مقایسه ای نگاه می کنیم!

بله من هم دنبال این مقایسه هستم و آن این است که ابتدا ببینیم چند هزار هیات علمی در علوم انسانی وجود دارد. بودجه تحقیقات چقدر است؟ چون اساساً بودجه تحقیقات در کشور کم است. اما این ها باید دقیق استخراج شود. چون ما تا زمانی که دقیقا به این آمار نرسیم که اساسا بودجه تحقیقاتی کشور چقدر است؟ چه میزان از این بودجه به تحقیقات و تالیفات در حوزه علوم انسانی اختصاص یافته است؟ این ها بیشتر حرف است و نمی توان ثابت کرد. ما کار مطالعاتی روی وضعیت تحقیقات در کشور انجام می دهیم که وقتی منتشر شود آن وقت می توانیم ببینیم که آیا در حق علوم انسانی ظلم می شود یا خیر. البته اکنون به دلیل اینکه من هم علوم انسانی خواندم، می گویم باید توجه ویژه شود. ولی اساسا عدد و رقمی در این باره نداریم که بخواهیم بر اساس آن حرف بزنیم.

48 درصد آثار را از طریق ناشران دریافت کردید. چه معیارهایی در جشنواره در نظر گرفته می شود برای اینکه همپوشانی با جوایز دیگر مانند کتاب سال نداشته باشد؟

اگر کتابی در مراحل داوری فارابی بالا بیاید که برگزیده جوایز کتاب سال، جلال آل احمد و علامه طباطبایی وتو می شود. قرار نیست برای یک نفر هی دست بزنیم! ما پروتکل خودمان را داریم و از استانداردهای خودمان پایین نمی آییم. اگر کاری در طراز جایزه نباشد معرفی نمی شود. سال گذشته ما در روانشناسی و علوم تربیتی هیچ برگزیده ای نداشتیم. بنابراین ما پروتکل خودمان را داریم و در 12 گروه اگر شما به تعداد آثار برگزیده نگاه کنید متوجه میزان سطح کیفی جشنواره می شوید. امسال از میان بیش از چهار هزار اثر 41 اثر تقدیر می شوند که یعنی یک درصد آثار!

حوزه هایی که در آن آثار کمی وجود دارد، سیاستی در نظر گرفته شده برای اینکه تقویت شود؟

ما اطلاع رسانی خودمان را انجام می دهیم. برخی از حوزه ها آثار کمی دریافت شده است که البته موضوع است و رشته نیست مثل موضوع انقلاب اسلامی یه به طور مثال رشته کتابداری در مقایسه با علوم اجتماعی طبیعی است که آثار کمتری دریافت می شود.

در بخش ایران شناسی و اسلام شناسی جشنواره فارابی با توجه به شرایط ما در سطح جهان باید سرمایه گذاری خاصی کرد. آیا فارابی تمهیدات ویژه ای به طور مثال برای ارتباط با نویسندگان، ایران شناسان و اسلام شناسان برجسته این حوزه و یا ترجمه آثار برگزیده این افراد داشته است؟

بدون تعارف بگویم که در جهان به ویژه کشورهای عربی محققانی که روی ایران شناسی و اسلام شناسی کار می کنند لانسه می کنند. ما در فارابی به دنبال این هستیم که از کسانی که روی زیست ما کار می کنند تجلیل کنیم.

افرادی که در فارابی از آنها تقدیر می شود در این حوزه شاخص هستند؟ چون یکی از نقدها این است که خیلی آثاری که در ادوار اخیر انتخاب شده اند شاخص نبودند.

به هر حال شما حافظ، سعدی، فردوسی و... یکی دارید. ما ایران شناسی مثل ریچارد فرای یکی داشتیم که بعضا در دوره های قبلی از آنها تقدیر کردیم. بنابراین ذخیره ها هم کم است. مثلا در بخش اسلام شناسی در دوره اول از آیت الله حسن زاده آملی تقدیر شده است این آدم ها انگشت دست هستند. آنه ماری شیمل، حامد الگار و... مگر چند بار تکرار می شوند؟! این ها نوادری بودند که تقدیر شدند و رفتند هر چند که رویش هایی وجود دارد. ولی به هر حال این گونه نیست که مثل گذشته باشد. به هر حال بعد از فروزانفر، شکوهی، ناتل خانلری و ... دیگر نوادر ادبی نداریم. اساساً اکنون مردان و زنانی 80 ساله ای که عمرشان را در حوزه ای گذاشته باشند کم شده است و الان شاگردان هستند. به طور مثال این دوره ما از یکی از شاگردان میانسال آنه ماری شیمل تقدیر می کنیم.

   #جشنواره بین المللی #داوری #کشورهای عربی #فردوسی #علامه طباطبایی #انقلاب اسلامی