تاریخ دریافت خبر: نظر بینندگان بازدید: 194
مصطفی ملکیان نشست معرفی و بررسی کتاب «فلسفه اندیشه دینی» ضمن انتقاد از خلط الهیات اسلامی با فلسفه گفت: الهیات اسلامی دفاعی شده و تا زمانی که حمله ای نباشد دفاع معنا ندارد. نویسندگان کتاب کتاب «فلسفه اندیشه دینی» بیان می کنند که کلام اسلامی در الهیات مانند دن کیشوت بود و با دشمنی می جنگید که وجود نداشت.
pixel.gifسرگوری لگد می زدیم که مرده ای در آن نبود/ انتقاد از کتب کلام
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) نشست معرفی و بررسی کتاب «فلسفه اندیشه دینی» چهارشنبه 20 دی ماه با حضور مصطفی ملکیان و احسان موسوی خلخالی در سرای کتاب برگزار شد.

مصطفی ملکیان در این نشست با بیان اینکه اثر حاضر کتاب بسیار ذی قیمتی در الهیات مقایسه ای و تطبیقی است گفت: این کتاب در حوزه الهیات مقایسه ای قرار دارد و در واقع مقایسه ای میان الهیات مسیحی و الهیات اسلامی است. اما در هر دو ناحیه به جامعیت به این مباحث پرداخته نشده است. بدین معنی که در الهیات اسلامی به کلام اشاعره پرداخته و به نحله های دیگری مانند معتزله، شیعه زیدیه، اسماعیلیه، اثنی عشری و ... نمی پردازد چون کتاب دقیقا 70 سال پیش منتشر شده و در آن زمان اکثر منایع کلام معتزلی از صورت مخطوط به صورت چاپی در نیامده است.

وی ادامه داد: از سوی دیگر این اثر در ناحیه الهیات مسیحی نیز جامع نیست چون تنها مسیحیت کاتولیک را بررسی می کند و به پروتستان و ارتدوکس شرقی توجهی ندارد چراکه نویسنده هر دو کاتولیک هستند و از سوی دیگر کلام اسلامی در قرن 9 هجری به انتهای خودش رسیده بود. بنابراین به نظر مولفان این کتاب و همچنین سایر اسلام شناسان دیگری مانند ایزوتسو کلام اسلامی در قرن 9 متوقف شد و هیچ اثر بدیعی نوشته نشده است.

ملکیان با بیان اینکه این کتاب آسان فهم نیست افزود: از سوی دیگر اگر کسی حوصله خواندن این کتاب را داشته باشد و بتواند آن را ذره ذره خواند می تواند پیشرفت محسوسی داشته باشد و فهمی از الهیات اشعری و کاتولیک و مسیحی پیدا کند. نویسندگان کتاب حاضر نیز خودشان کاتولیک هستند و به توماس آکویینی علقه دارند با این وجود این علقه در نوشته های این اثر دیده نمی شود. با وجود اینکه سال های زیادی از نگارش این اثر می گذرد اما هنوز نقد جدی بر این کتاب نوشته نشده است.

این محقق فلسفه در بخش دیگری از سخنانش برای اینکه به نتیجه مقایسه مولفان کتاب درباره الهیات مسیحی و الهیات اشاره کند، به تشریح روش و موضوع الهیات و فلسفه پرداخت و گفت: فلسفه به لحاظ موضوع عام ترین علم جهان است چون هر علمی درباره یک موجود حرف می زند اما فلسفه درباره همه موجودات سخن می گوید. از سویی به لحاظ موضوعی هیچ علمی شمول موضوعی فلسفه را ندارد چون فلسفه درباره همه چیز با روش عقلی سخن می گوید. کل جهان موضوع فلسفه است و فیلسوف می تواند درباره این موضوعات با روش عقلی سخن بگوید.

مولف «اخلاق باور» درباره الهیات نیز عنوان کرد: این در حالی است که الهیات موضوعش متون دین مقدس است و بر خلاف فلسفه که مضاف الیه و صفت ندارد الهیات باید مضاف الیه و صفت داشته باشد و درباره چیزی سخن بگوید.

به گفته ملکیان، یک الهی دان نیز در الهیات باید 6 کار را انجام دهد: متون مقدس را نظام مند کند. ببیند که متن مقدسش مرادش از جملات چه بوده است. چرا در متون مطالب گفته شده است؟ پیش فرض این مطالب چه بوده است؟ تک تک جملات را بتواند استدلال کند و در نهایت در برابر حملاتی که از متن می شود دفاع کند.

وی افزود: الهیات بر خلاف فلسفه تک روشی نیست بلکه از هر روشی می تواند استفاده کند الهیات به لحاظ غایی نیز هدفش با فلسفه فرق دارد بدین معنی که فلسفه می خواهد عالم را آن چنانکه که هست نشان دهد اما الهیات می خواهد نشان دهد که خدا به ما چه گفته است.

مولف «تقدیر ما، تدبیر ما» در ادامه سخنانش با انتقاد از اینکه الهیات اسلامی با فلسفه آمیخته شده بیان کرد: این در حالی است که در الهیات مسیحی چنین مساله ای رخ نداده است. فلسفه فقط تابع عقل خود بنیاد است و خلط الهیات با فلسفه موجب می شود عقلی بدن فلسفه از دست برود. از سوی دیگر وقتی فرد می بیند که چیزی در الهیات با فلسفه ناسازگار است باید خودسانسوری کند. کلام هم وقتی فلسفی شد دچار مشکل می شود بدین معنی که شما وقتی در متن مقدس چیزی را می بینید که می خواهید آن را با فلسفه سازگار کنید اجازه نمی دهید متن مقدس حرفش را بزند و از سوی یگر متون مقدس هم سرشار از ناسازگاری می شود.

وی تاکید کرد: اینکه در جهان اسلام بیان کردند فلسفه ما باید الهیاتی شود و الهیاتی ما فلسفی جلوی رشد هر دو علم را گرفتند. مولفان کتاب حاضر بر این نکته تاکید کردند که در غرب الهیات مسیحی رشد کرد چون فلسفه و الهیات هر دو روش و موضوع خود را به طور مستقل دنبال کردند.

ملکیان با بیان اینکه در جهان اسلام الهی دانان تنها از 6 وظیفه ای که باید انجام دهند تنها به دفاع از الهیات پرداختند گفت: این موضوع موجب شد که رشد معنوی اسلام متوقف شود چرا که الهیات اسلامی تنها روی این موضوع متمرکز شده بود که بگوید آن چه ما می گوییم حق است و به امور دیگر کاری نداشت.

این محقق فلسفه با اشاره به نقل قولی از کیرکگور گفت: او خطاب به روحانیون مسیحی می گوید شما وقتی ثابت می کنید مسیحیت دین برتر است بایدبعدش ثابت کنید که مسیحی هستید! بنابراین در الهیات اسلامی نیز ابتدا باید ثابت کنید مسلمان هستید.

وی با تاکید بر اینکه در الهیات مسیحی روی الهیات تاملی کار شده عنوان کرد: این الهیات به ما می گوید که هر کدام از آموزه های دینی به چه کار ما در زندگی می آید به طور مثال اگر جهنم 19 دروازه دارد این به چه درد ما در زندگی می خورد؟ اگر الهیات مسیحی را ببینید بیش از دو سوم آن الهیات تاملی است.

به گفته ملکیان، در حالیکه الهی دانان مسیحی هر کدام انسان های بزرگی بودند متکلمان مسیحی هیچ کدام آدم های بزرگی نشدند. نویسندگان کتاب حاضر معتقدند پتانسیل معنویت اسلام به دلیل ظهور کلام و فقه از بین رفت چون هر دو رشته ظاهرگرا بودند و به درون فرد مومن کاری نداشتند.

این محقق فلسفه در بخش دیگری از سخنانش با بیان اینکه وجه تمایز دیگر الهیات مسیحی با الهیات اسلامی در یکپارچه بودن آن است افزود: الهیات اسلامی تکه تکه شده و به فقه، کلام و تفسیر قران تقسیم شد در حالیکه الهیات مسیحی یکپارچه بود و جامعیت داشت. این جامعیت در جهان اسلام از بین رفت.

وی تاکید کرد: نویسندگان کتاب تاکید می کنند که اخلاق در کلام اسلامی از دست رفت چراکه متکلمین اسلامی اخلاق را به فقها واگذار کردند و فقها هم که به ظاهر کار داشتند.

به گفته وی، از سوی دیگر الهیات اسلامی دفاعی شده و تا زمانی که حمله ای نباشد دفاع معنا ندارد. اگر شما به حملاتی پاسخ دهید که حمله کنندگانش سال هاست در قبر پوسیده اند دیگر دفاع معنا ندارد! نویسندگان کتاب بیان می کنند که کلام اسلامی در الهیات مانند دن کیشوت بود و با دشمنی می جنگید که وجود نداشت.

ملکیان در همین باره توضیح داد: تا مدت ها اگر کتاب های کلامی را مشاهده می کردید حتی زمان محمد عبده وضعیت به همین منوال بود و کتاب های کلام اسلامی در حال پاسخگویی به سوالاتی بود که اصلا سوال کنندگانش وجود نداشتند در واقع بر سرگوری لگد می زدیم که مرده ای در آن نبود! سوالاتی که کتاب های کلام اسلامی می خواستند به آن پاسخ بگویند مدت ها بود به قول ویلیامز سرد شده بود. متاسفانه امروز هم کتاب های کلام در حوزه به همین شکل است. این در حالی است که الهیات مسیحی هنوز هم تحرک دارد و به دنبال سوالات روز است.

درباره کتاب «فلسفه اندیشه دینی»
موسوی خلخالی نیز در ادامه این نشست توضیحاتی را درباره نویسندگان این اثر ارائه کرد و گفت: این کتاب دو نویسنده دارد که هر دو کشیش کاتولیک هستند که با زبان عربی آشنایی دارند. گارده از نزدیک ترین افراد به ماسینیون است. از سوی دیگر ژرژ قنواتی نیز از کسانی است که تحت تاثیر گاردن بوده و آثار زیادی از ابن سینا را تصحیح کرده است.

وی با اشاره به اینکه کتاب با تقریظی از ماسینیون آغاز می شود گفت: ماسینیون معتقد است متکلمان مسلمان چون به دنبال اثبات و رد موضوعات بودند از سنت جدلی بهره جسته اند. همچنین مولفان کتاب نیز بر این اثر مقدمه ای نگاشته اند و در آن اهداف خود را اعم از ساختار علم کلام و چیستی آن شرح داده اند.

موسوی خلخالی در پایان گفت: کتاب در ترجمه عربی سه جلد دارد کحه هر جلد آن مشتمل بر یک فصل می شود و به موضوعاتی چون جایگاه علم کلام، رابطه الهیات مسیحی با علم کلام و مقایسه کلام و الهیات می پردازد.


   #جهان اسلام #زبان عربی

محتوای خبر «سرگوری لگد می زدیم که مرده ای در آن نبود/ انتقاد از کتب کلام» را در سایت «خبرگزاری کتاب» ببینید