تاریخ دریافت خبر:
در سالروز تولد دکتر افشین یداللهی، در گزارش ایبنا، روزبه بمانی درباره تاثیر برگزاری نشست «خانه ترانه»، حسن علیشیری درباره جنس و دغدغه های شعر یداللهی و مهدی ایوبی درباره فعالیت های آموزشی زنده یاد یداللهی صحبت کردند.
pixel.gifنگاه ترانه سرایان به سال ها فعالیت افشین یداللهی/ ترانه سرایی که با اندیشه به سراغ ترانه امروز آمد
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، شهاب دارابیان: با گذر از فصل پاییز و ورود به زمستان همیشه شور و شوق عجیبی در بین بچه های ترانه سرا ایجاد می شد و همه خود را برای جشن تولد افشین یداللهی آماده می کردند. بچه های «خانه ترانه»، بچه های کارگاه های آموزشی، شاگردان قدیم، دوستان شاعر، دوستان موزیسین، همه و همه برای 21 دی ماه برنامه خاصی داشتند تا به نوعی قدردان زحمات دکتر باشند. شاید در روزهای شیرین دی ماه 95 هیچکس تصور نمی کرد که آخرین روزهای اسفند 95 و اتفاقات تلخ آن باعث شود تا دی ماه 96 هیچ وقت رنگ و بوی گذشته را نداشته باشد و روزهای سرد پاییز تا اواخر نخستین ماه زمستان ادامه یابد. 21 دی ماه، زادروز زنده یاد افشین یداللهی، بهانه ای شد تا به سراغ روزبه بمانی، مهدی ایوبی و حسن علیشیری برویم و درباره فعالیت ها و قلم دکتر با آنها صحبت کنیم. بعد از درگذشت افشین یداللهی، اعضای اصلی «خانه ترانه» تصمیم گرفتند تا با همت هم چراغ این نشست 15 ساله را روشن نگه دارند. به همین دلیل آنها باید فردی را به عنوان جایگزین افشین یداللهی انتخاب می کردند که هم از نظر شعری همه او را قبول داشته باشند و هم او در جامعه شخصیت محبوبی باشد که با این تفاسیر بهترین انتخاب ممکن، انتخاب روزبه بمانی بود که اعضای «خانه ترانه» روی آن توافق داشتند.
«خانه ترانه» چیزی به افشین یداللهی اضافه نکرد
روزبه بمانی معتقد است که چراغ «خانه ترانه» با همت افشین یداللهی در این سال ها روشن مانده است و اگر تلاش او نبود، بدون شک
بمانی: کمتر ترانه سرایی را می شناسم که به «خانه ترانه» نیامده، به صحبت ها گوش نکرده و چیزی یاد نگرفته باشد.
این چراغ 15 سال روشن نمی ماند. او می گوید: خانه ترانه قدیمی ترین، تاثیرگذارترین و مستقل ترین انجمن فعال ادبی در چندسال اخیر است که با همکاری چند فرد آغاز شد اما بخش اعظم مسئولیت ها به عهده افشین یداللهی بود. هرچند کسانی از ابتدا در کنار او زحمت کشیدند اما هسته اولیه این حرکت جمعی به افشین یداللهی برمی گردد و اوست که اجازه نداد تا چراغ خانه ترانه خاموش شود.

بهترین ترانه سرای سه دوره نخست جایزه «موسیقی ما» درباره فعالیت های یداللهی در «خانه ترانه» ادامه داد: کمتر ترانه سرایی را می شناسم که به «خانه ترانه» نیامده، به صحبت ها گوش نکرده و چیزی یاد نگرفته باشد. «خانه ترانه» یک انجمن بی نظیر و مثال زدنی است؛ چراکه کمتر می بینیم یک کانون ادبی اینچنین به حیات خود ادامه دهد و این بیشتر به حس مسئولیت پذیری افشین یداللهی برمی گردد.

شاعر مجموعه شعر «دنیای این روزای من» در توضیح رسالت فعالیت های «خانه ترانه» گفت: رسالت «خانه ترانه» معرفی ترانه سرایان به موسیقیدانان نیست. در این جلسه کارگاهی با توجه به نقدی که روی آثار انجام می شود، ما شاهد ایجاد درک بهتر نسبت به ترانه و ادبیات شفاهی هستیم تا مخاطب بتواند ترانه خوب را از ترانه بد تشخیص بدهد؛ چراکه افرادی که در نشست های «خانه ترانه» شرکت می کنند، صرفا ترانه سرا نیستند و گاهی علاقه مندان به شعر و ترانه در این نشست ادبی حضور پیدا می کنند؛ بنابراین وظیفه ماست که دیدی زیباشناختی به این افراد بدهیم تا ترانه را بهتر بشناسند. حال شاید در این جلسات آهنگساز و خواننده ای نیز حضور پیدا کند و از شعر فردی خوشش بیاید و با آن شاعر همکاری کند، اما هدف اصلی این نیست.

روزبه بمانی معتقد است که دغدغه افشین یداللهی از روشن نگه داشتن چراغ «خانه ترانه» تربیت نسل جوان بوده است؛ چراکه برگزاری این نشست هیچ سودی برای یداللهی نداشته است. او در این رابطه اظهار کرد: افشین یداللهی هم ترانه سرای مطرحی بود و هم در ترانه
بمانی: افشین یداللهی هم ترانه سرای مطرحی بود و هم در ترانه فعالیت بسیار خوبی داشت و در این سال ها «خانه ترانه» چیزی به او اضافه نکرده است.
فعالیت بسیار خوبی داشت و در این سال ها «خانه ترانه» چیزی به او اضافه نکرده است؛ بلکه او به وسیله این حرکت ماندگار باعث احترام بیشتر به ترانه و تربیت نسل امروز ترانه شد.
مدیر همیشگی «خانه ترانه» افشین یداللهی است
دبیر نخستین جشنواره «افشین یداللهی» با اشاره به مسئولیت سختش در «خانه ترانه» گفت: من مدتی است که مدیریت «خانه ترانه» را قبول کرده ام؛ اما مدیر همیشگی «خانه ترانه» افشین یداللهی است و فعالیت من در این محفل ادبی به این دلیل است که راه افشین یداللهی ادامه داشته باشد. من همیشه گفته ام که بچه هایی در «خانه ترانه» هستند که از من بیشتر زحمت می کشند و باور کنید که این زحمت عاشقانه است و پشتش هیچ چیز نیست. فعالیت های بچه های «خانه ترانه» بسیار قابل ارزش است و من فکر می کنم که این بچه ها ثمره کار خود را در جایزه افشین یداللهی خواهند دید و امیدوارم که این جایزه، تبدیل به شاخص و سنجش مناسبی برای ادبیات شفاهی ما شود.

بمانی در پایان اظهار کرد: افشین یداللهی جنس کلمات را به خوبی می شناخت و بر همین اساس شعر می نوشت و فکر نمی کنم که به این سادگی بتوانیم جایگزین مناسبی برای او پیدا کنیم. او نوعی از کلام فاخر داشت که در عین حال برای همه قابل درک بود و مخاطبان می توانستند با آن همذات پنداری کنند. به نظر من زمان می برد تا همه متوجه کارهای ارزشمند افشین یداللهی شوند. من در «خانه ترانه» احساس کردم و دیدم که افشین یداللهی با آنکه شرایط سنی این اتفاق را نداشت، اما همه بچه ها حس پدری به او داشتند و این حس تا امروز نیز در جلسات ما جاری است و ما در جلساتمان انرژی حضور او را احساس می کنیم.

یداللهی نگاه متفاوتی به ترانه های عاشقانه داشت
در ادامه این گزارش به سراغ حسن علیشیری رفتیم و او در صحبت هایش به اشعار یداللهی پرداخت و گفت: آثار دکتر افشین یداللهی را می توان از سه منظر مختلف یعنی «فرم و قالب»، «زبان» و «محتوا» بررسی کرد که پرداختن به این سه دسته می تواند به شناخت بهتر آثار او کمک شایانی کند. وقتی شعر یداللهی را می خوانیم از نظر فرم دو بخش را روبه روی
علیشیری: افشین یداللهی به عنوان شاعر و ترانه سرا نگاه متفاوتی به مسئله عشق داشت و برخلاف برخی ترانه سرایان که نگاه منفی به عشق دارند و همیشه نقد و نفی عشق را می کنند با نگاهی جذاب و جدید به آن می پرداخت.
خود می بینیم؛ یک مخاطب عام که یداللهی را به ترانه سرایی می شناسد و بیشتر محبوبیت او به همین دلیل است. از طرف دیگر او علاوه بر سرودن ترانه و شعرهای کلاسیک چندسالی بود که به صورت بسیار جدی و با علاقه و تلاش زیاد در شعر آزاد نیز فعال شده بود که سه کتاب نیز در همین حوزه منتشر کرد. اما به هرحال این بخش کمتر در جامعه شناخته شده است و ما نیز قبول داریم که پختگی این بخش به تجربه و پختگی بخش ترانه و غزل های دکتر نیست. با این حال در همین بخش نیز نگاه های شاعرانه ای وجود دارد.

وی ادامه داد: در توضیح ترانه ها باید گفت که ترانه های افشین یداللهی به سه دسته تقسیم می شود. بیشینه کار او ترانه های عاشقانه است که در این بخش نکته قابل ملاحظه، اندیشه ای است که او در این کارها داشته است. حال شاید عده ای سؤال کنند که ترانه عاشقانه چه اندیشه ای دارد؟ من در جواب می گویم افشین یداللهی به عنوان شاعر و ترانه سرا نگاه متفاوتی به مسئله عشق داشت و برخلاف برخی ترانه سرایان که نگاه منفی به عشق دارند و همیشه نقد و نفی عشق را می کنند با نگاهی جذاب و جدید به آن می پرداخت. متاسفانه این روزها مد شده است که در ترانه های عاشقانه ترانه سرایان حس مالکیت و حسادت خود را بیان می کنند؛ اما دکتر یداللهی در ترانه های عاشقانه نه خود را بالاتر و نه خود را پایین تر از معشوق می دانست بلکه هر دو را برابر می دانست. حتی در شعرهایی که از شکست صحبت می کرد نیز از انصاف خارج نمی شد.

این ترانه سرا در توضیح نگاه متفاوت یداللهی اظهار کرد: برای مثال موزیکی که یداللهی با احسان خواجه امیری انجام داد و در آن آورده بود «تو میری با یکی دیگه که قدرت رو نمی دونه»، شاخصه اصلی اندیشه یداللهی و نگاه متفاوت اوست. گروه دوم از ترانه های دکتر، ترانه های اجتماعی و انسان شناختی اوست که به رویکرد انسان معاصر و برخورد آن با جامعه می پردازد که شاید تعداد آن کمتر از عاشقانه های او باشد اما بسیار شاخص است. دسته سوم ترانه های ملی ـ میهنی است که بیشتر با صدای سالار عقیلی آن را شنیده ایم که باز در آن نیز نگاه متفاوت افشین یداللهی وجود دارد. او در اینگونه ترانه ها صرفا به مدح چشم و گوش بسته سرزمین نمی پردازد و انتقاد وجه قابل تمایز اشعار اوست؛ یعنی او نگران آینده و بهترشدن کشور است و این نگاه در سطرهایی مانند «اگر دل تو را شکستند» به وضوح قابل لمس است.

ترانه سرای کتاب «ما اهل هم بودیم» با اشاره
ایوبی: هیچ کسی نمی تواند ادعا کند که بعد از برگزاری کارگاه شاعر تحویل جامعه می دهد و اگر چنین ادعایی کند بدون شک شارلاتان بازی است.
به زبان اشعار یداللهی گفت: در حوزه زبان باید گفت که افشین یداللهی تجربه های مختلفی دارد. طیف گسترده ای از انواع زبان را انتخاب کرده است. برای مثال در ترانه های ملی ـ میهنی زبان فاخر است اما در عاشقانه ها با زبان محاوره روبه رو هستیم؛ اگرچه ترانه هایی مانند «شب دهم» و «مدار صفر درجه» به زبان فاخر نوشته شده اند. جالب این است که افشین یداللهی زبان شعری را به فاخر بودن یا محاوره بودن منحصر نمی کند و در آثارش ترانه هایی مانند «خوش رکاب» را دارد که با تعابیر و زبان آرگو نوشته شده اند. این نشان می دهد که او هیچ تعصبی روی زبان آثارش نداشته و جالب این است که در هر دو بخش موفق بوده است. تفاوت یداللهی در اندیشه اوست؛ چراکه در اندیشه ثابت مانده و همین باعث ماندگاری او شده است. خط فکری او از ابتدا روشن است و تا پایان عمر نیز تغییر نکرد، یعنی او با اندیشه به سراغ ترانه امروز آمده است.
خروجی هیچ کارگاهی شاعر نیست
در ادامه به گفت وگو بامهدی ایوبی پرداختیم که او در توضیح فعالیت های کارگاهی و آموزشی زنده یاد یداللهی اظهار کرد: اگر بخواهم داستان برگزاری کارگاه های ترانه را تعریف کنم، باید به سال ها قبل برگردم، زمانی که جلسات «خانه ترانه» به همت افشین یداللهی برگزار می شد و در این بین افرادی به جلسه مراجعه می کردند که می خواستند کارهایشان را برای افراد حاضر در نشست بخوانند؛ اما این کارها ایرادات بسیار زیادی داشت و قابل خواندن و نقد شدن در جلسات نبود؛ بنابراین تصمیم گرفتیم که با همکاری دکتر یداللهی کارگاه های آموزش شعر و ترانه را راه اندازی کنیم.

وی با اشاره به اهداف دکتر یداللهی از برگزاری کارگاه های آموزشی گفت: این دوره های آموزشی در 12 دوره در مطب دکتر برگزار شد و تنها هدف از برگزاری آن کمک کردن به شعرآموزانی بود که نمی توانستند کارهای خود را در حد قابل قبولی ارائه دهند؛ بنابراین من و دکتر تجربیاتی داشتیم که می خواستیم در یک دوره آموزشی به دوستان کارآموز انتقال دهیم؛ زیرا دوستان باید سال ها تلاش می کردند تا این تجربیات را کسب کنند، اما با شرکت در این دوره ها می توانستند
ایوبی: در این دوره ها گاهی که حرمت شاگرد و استادی رعایت نمی شد دکتر ناراحت می شدند؛ چراکه در بعضی مواقع دوستان تحمل نقد را نداشتند.
مقدمات و مسائل مهم را فرابگیرند.

ترانه سرای مجموعه ترانه «روزنامه نگار» معتقد است که خروجی هیچ کارگاهی شاعر نیست و در این رابطه می گوید: هیچکسی نمی تواند ادعا کند که بعد از برگزاری کارگاه شاعر تحویل جامعه می دهد و اگر چنین ادعایی کند بدون شک شارلاتان بازی است. ما در این کارگاه ها تلاش می کردیم تا مسائلی که کارآموزان برای شاعرشدن نیاز دارند، در چند دوره کارگاهی به آنها آموزش داده شود؛ اما تضمینی برای شاعر شدن آنها نمی دادیم؛ چراکه شاعرشدن آموزشی نیست و ما ظرف را در اختیار دوستان قرار می دادیم و اینکه آنها چگونه این ظرف را پر می کردند به خودشان بستگی داشت.

ایوبی با اشاره به فضای جلسات کارگاهی گفت: دکتر یداللهی شخصیت بسیار بزرگی بود که سعی می کرد این جلسات را با فضایی دوستانه اما رقابتی برگزار کند. در این 12 دوره من وظیفه آموزش عروض و قافیه را برعهده داشتم و دکتر به مسائل محتوایی می پرداخت. البته بعد از فوت دکتر نیز 5 دوره کارگاهی برگزار کردیم که شعرآموزان با عشق و علاقه در این دوره ها که به نام دوره های آموزشی دکتر یداللهی نامگذاری شده بود، شرکت کردند.

وی با اشاره به نحوه نقد یداللهی در کارگاه های شعر افزود: در این دوره ها گاهی که حرمت شاگرد و استادی رعایت نمی شد دکتر ناراحت می شدند؛ چراکه در بعضی مواقع دوستان تحمل نقد را نداشتند. باید قبول کنیم که نقد همیشه ناراحت کننده است و باعث ایجاد سپردفاعی می شود؛ اما دکتر این نقدها را همیشه با شوخی بیان می کرد تا از تلخی آن کاسته شود؛ با این حال عده ای به آن معترض بودند.

این ترانه سرا در بخش پایانی صحبت هایش گفت: سال 81 و 82 بود که به خانه ترانه آمدم و از سال 85 به بعد در کنار هم کار کردیم. با همکاری سایر دوستان اجازه نمی دادیم که دکتر سختی برگزاری این جلسات را احساس کند اما با این حال سخت است که او 15 سال هر پنجشنبه در تهران باشد و جلسات را برگزار کند. برگزاری 15 سال جلسات «خانه ترانه» در تاریخ انجمن های ادبی بی سابقه است. در این سال ها دکتر با ازخودگذشتگی اجازه نداد تا چراغ این جلسات خاموش شود و همیشه دلسوز برگزاری این جلسات بودند.

   #شعر #عاشقانه #احسان خواجه امیری