تاریخ دریافت خبر:
گروه فرهنگی: دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده نوین ثامن با بیان اینکه بیشتر سردر خانه های تاریخی مشهد در بافت پیرامون اطراف حرم واقع شده است، عنوان کرد: می توان گفت که سردر این خانه ها در واقع مرزی بین شهر زیارتی و خصوصی ترین فضای زندگی مردم محسوب می شدند.

ساسان نوروزی، دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده نوین ثامن، در گفت وگو با خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در خصوص نقش سردر ها در هویت خانه های تاریخی مشهد، اظهار کرد: سردر ها، پلی برای ارتباط بین داخل و بیرون از خانه بوده است.

وی با اشاره به اینکه در شهرهای قدیمی، بازار محور اصلی رفت و آمد اکثریت مردم بوده است، عنوان کرد: این بازارها از یک ورودی شروع و به یک یا چند ورودی دیگر ختم می شد، در شهر مشهد نیز همینطور بوده است، زمانی محور اصلی شهر امتداد دروازه سراب تا دروازه نوغان و گاهی هم امتداد سرشور تا نوغان بود.

این محقق ادامه داد: از زمان صفویه نیز بالا خیابان و پایین خیابان محور اصلی رفت و آمد شد، این محورها عمومی ترین محل رفت و آمد مردم بود.

نوروزی بیان کرد: برای رسیدن به سردر خانه های تاریخی همیشه سلسله مراتبی وجود دارد، از خیابان ها به گذرگاه ها می رسیم، سپس از گذرگاه ها به کوچه های باریک تر و بعد به سردر ها خواهیم رسید.

ارتفاع کم و گود بودن خانه های تاریخی و قدیمی مشهد

وی با اشاره به سفرنامه کسانی که 200 سال پیش به مشهد سفر کرد ه اند، ابراز کرد: با خواندن این سفرنامه ها متوجه می شویم که ورودی خانه های قدیمی و تاریخی مشهد در گودی بوده و ارتفاع آن بسیار کم بوده است.

نوروزی با بیان اینکه سقف اکثر خانه های تاریخی مشهد تیرپوش بوده است، اظهار کرد: آن بافتی که در خانه های تاریخی یزد و اصفهان که آجری و خشتی است، در خانه های تاریخی مشهد دیده نمی شود و اکثر سقف آن ها با چوب ساخته شده است.

دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده نوین ثامن تصریح کرد: اکثر این کوچه ها بن بست است و یک یا دو پیچ می خورد و شکل T یاL مانند به خود گرفته است.

مرز بین شهر زیارتی و حریم شخصی در سردر خانه های تاریخی مشهد

این محقق با اشاره به اینکه اکثر گذرگاه ها سرپوشیده است و ورودی چند خانه را شکل می دهد، افزود: این گذرگاه ها در کنار هم مجموعه ای را ساخته اند که دارای پیوندهای خانوادگی و یا گروهی بوده اند.

مشاهده سردرها در کوچه هایی با عرض کم

وی گفت: سردرها را بیشتر در کوچه هایی با عرض کم مشاهده می کنیم و خیلی کم سردرهایی در کوچه های اصلی و فرعی دیده می شود.

این محقق با تأکید بر اینکه شهر تاریخی مشهد خیلی آسیب دیده است، ابراز کرد: به دلیل آسیب دیدگی این شهر، اطلاعات کامل و دقیقی از سردرها در دست نیست، چرا که خیلی از آن آثار با روابط اجتماعی و نزدیکی افراد باهم تعریف می شد و آسیب دیدگی آن روابط باعث شد که اطلاعات دقیقی گردآوری نشود.

نوروزی با اشاره به اینکه اکثر خانه های مشهد حالت درون گرایی داشتند، اظهار کرد: الگوی معماری شهر مشهد از الگوی معماری فلات مرکزی ایران تبعیت نکرده و دارای الگوی معماری کوهستانی است، ولی فرم های حیاط مرکزی، حیاط های شمالی و جنوبی نشانگر درون گرا بودن اکثر خانه های تاریخی مشهد است و در این خانه ها پنجره رو به بیرون مشاهده نمی شود، فقط اواخر دوره قاجار در معماری تعدادی از خانه ها یک یا دو پنجره رو به بیرون دیده می شود.

وی ادامه داد: در قدیم سردر ها معرف خانه ها بودند، اینکه چه جور خانواده ای، با چه سطحی و از چه طبقه اجتماعی در آن زندگی می کنند، هر چه سردر خانه مجلل تر بود نشانه این بود که با خانواده ای مرفه روبه رو هستیم.

مرز بین شهر زیارتی و حریم شخصی در سردر خانه های تاریخی مشهد

نوروزی گفت: بر روی سردر ها کتیبه هایی نصب شده بود که افراد با خواندن متن کتیبه تا حد زیادی به نوع نگاه و باور اهالی آن خانه پی می بردند.

استفاده از آیات فتح و گشایش در کتیبه سردر خانه های قدیمی

این پژوهشگر ادامه داد: در اکثر کتیبه های نصب شده بر سردر ها، معمولا آیاتی که مفاهیم فتح و گشایش داشته اند، نوشته شده است، از جمله آیاتی همانند «نصر من الله و فتح الغریب» و یا «انا فتحنا لک فتح المبینا و ..».

دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده نوین ثامن بیان کرد: بعضی افراد معتقد هستند که تزئینات در کتیبه ها را معمار طراحی کرده و ربطی به طبقات اجتماعی و باورهای افراد خانه ندارد، این موضوع نیز جای تأمل دارد.

مرز بین شهر زیارتی و حریم شخصی در سردر خانه های تاریخی مشهد

وی در ادامه گفته های خود با اشاره به تنوع در طرح و قالب سردر خانه های تاریحی، عنوان کرد: بیشتر سردرهای خانه های تاریخی مشهد در بافت پیرامون اطراف حرم واقع شده است؛ از همین روز می توان گفت که سردر این خانه ها در واقع مرزی بین شهر زیارتی و خصوصی ترین فضای زندگی مردم محسوب می شدند.

پنجره بالای سردر خانه‎های تاریخی؛ نشانه اخلاق و روحیه اجتماعی افراد

این محقق، عرض کم، ارتفاع زیاد، باریک و بلند بودن را از شاخص ترین تفاوت ها در سردر خانه های تاریخی مشهد با سایر شهرها دانست و بیان کرد: در بالای سردرها پنجره داریم که نشانگر اخلاق و روحیه اجتماعی افراد خانه است.

وی تصریح کرد: همیشه دو طرف ورودی درهای خانه های تاریخی دو ستون وجود داشته است که ارتفاع آن تا بالای سردر ادامه دارد و روی در، یک گره آجری کار شده که در وسط آن گره آجری کتیبه به کار رفته است و گاهی هم به جای گره آجرکاری به صورت خفته و راسته و به جای کتیبه گره چینی، کاشی دیده می شود.

نوروزی با اشاره به اینکه در گره های آجری، آجرهایی به کار می‎رود که در زمان پخت طرح های برجسته دارد، اظهار کرد: اشکال برجسته در این گره ها مرتبط با الگوها و انواع گره چینی های اسلامی است و رنگ آمیزی آن کاملا آجری است.

این پژوهشگر ادامه داد: در دو طرف ستون سنگ کار شده و در ادامه ی طرح ها، خط هایی ظریف با رنگ فیروزه ای و نوار باریک کاشی کار شده است، سرستون ها با جنس آجر با شکل محدب و یا مقعر هستند و در سرستون ها آجر و کاشی دیده می شود.

کتیبه های سردر خانه‎های تاریخی مشهد؛ نشان از جذب گروه و باورهای مختلف اسلامی دارد

دبیر گروه میراث فرهنگی پژوهشکده نوین ثامن گفت: کتیبه انواع مختلفی دارد، گاهی نشانگر گروه ها و ادیان مختلفی است که روزی در مشهد ساکن بودند همانند کتیبه ای که شکل ستاره حضرت داوود در آن ترسیم شده است و از این دست آثار بسیار در خیابان های جنت و محله ارگ دیده می شود که همه این ها نشانگر توان جذب مشهد در گروه ها و باورهای مختلف اسلامی و ادیان دیگر است.

وی ادامه داد: در قدیم سردرها معرف خانه ها بود، ولی امروز کل ساختمان معرف و نشانگر خانه است چراکه اکثرا به ظاهر بیرونی ساختمان توجه بسیاری داریم.

   #مشهد #خانواده #اصفهان #خراسان