تاریخ دریافت خبر:
عقیق: محسن اسماعیلی، استاد دانشگاه و عضو شورای نگهبان در جلسه تفسیر نهج البلاغه در مؤسسه سرچشمه گفت: جامعه مطلوب قرآن و نهج البلاغه جامعه ای است که مردمانش با عشق و علاقه به یکدیگر در کنار هم هستند؛ و نه فقط بر محور منافع و خواسته های خودخواهانه. اما ایجاد الفت فقط دست خالق و مالک دل هاست و آن هم مشروط به ایمان و عمل صالح است؛ چنان که در سوره مریم فرموده است: مسلّماً کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند، خداوند رحمان محبّتی برای آنان در دلها قرار می دهد! بنابراین کسانی که برای کسب محبوبیت در میان مردم از راه های دیگری اقدام می کنند بدانند که سخت در اشتباهند و هیچ گاه به مقصد نمی رسند؛ هرچند هزینه های زیادی نیز متقبل شوند.

این خودش یکی از اسرار آفرینش و نشانه ای از قدرت الهی است که کسی جز خدا نمی تواند الفت و محبت ایجاد کند؛ حتی در میان زوجین: از نشانه های او این است که همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید، و در میانتان مودّت و رحمت قرار داد؛ در این نشانه هایی است برای گروهی که اهل اندیشه و تفکر هستند.

ناپایداری اجتماع کافران

از همین جا معلوم می شود که برقراری الفت میان مومنان و کافران یا میان کافران با یکدیگر ناشدنی است و حتی اجتماع و وحدت ظاهری کافران، چه با ما و چه با خودشان، واقعی و پایدار نیست. اجتماع و وحدتی که بر اساس منافع مادی و غیرخدایی باشد، ماندگار نیست، و حتی به تعبیر درست تر اجتماع و وحدت نیست. قرآن نیز وحدت ظاهری دشمنان را چنین توصیف فرموده است: «تَحْسَبُهُمْ جَمِیعًا وَقُلُوبُهُمْ شَتَّی»؛ آنها را متّحد می پنداری، در حالی که دل هایشان پراکنده است.

این واقعیت تنها یک اعتقاد تعبدی نیست؛ بلکه دارای مبانی عقلی و مشاهدات تجربی نیز هست. هر معلولی از نظر حدوث، بقا یا زوال تابع علت خویش است. اجتماع و دوستی با یکدیگر هم یک معلول و پدیده است و از نظر پیدایش، استمرار یا نابودی تابع علت خویش است. اگر علت دوستی ها خدا باشد، به تبع خدا ماندنی است؛ ولی اگر علت دوستی ها امور مادی و دنیایی باشد، مانند علت خود دیر یا زود از بین می رود.

از حضرت امیر سلام الله علیه در کتاب غرر نقل شده است که فرموده اند: «وُدُّ أبناءِ الدُّنیا یَنقَطِعُ؛ لاِنقِطاعِ أسبابِهِ»؛ دوستی فرزندان دنیا ، بر اثر گسستن سبب آن ، می‏گسلد. از آن طرف هم فرمود: «وُدُّ أبناءِ الآخِرَهِ یَدومُ ؛ لِدَوامِ سَبَبِهِ»؛ دوستی فرزندان آخرت ، بر اثر پایایی سبب آن، می‏پاید.

از این نکته باید دو درس مهم بیاموزیم؛ نخست آن که به لبخند و اظهار محبت بیگانگان از دین اعتماد نکنیم. مبادا کسی فریب اظهار علاقه هایی را بخورد که برمبنای ایمان و خداپرستی نباشد. دراز کردن دست دوستی و تعریف و تمجیدهای دشمنان غیرواقعی و غیرقابل اعتماد است؛ چرا که به تعبیر حضرت امیر سلام الله علیه: «هر دوستی ای که مبنای غیر خدایی داشته باشد، گمراهی است و تکیه کردن بر آن محال است.»

قرآن نیز می فرماید: «همه دوستان در آن روز دشمن یکدیگرند، مگر پرهیزگاران!»؛ چرا؟! چون: وقتی اجتماع بر محور منفعت طلبی های مادی باشد، دیر یا زود بر اساس تعارض منافع اجتماع تبدیل به تفرقه و حتی دشمنی خواهد شد.

درس دوم نیز آن است که از توپ و تشر و اخم های دشمن هم نباید ترسید. اگر واقعاً ایمان داریم که خدا با ماست، و اتحاد آنان نیز ناپایدار است، برای چه باید بترسیم؟

قرآن، مومنان واقعی را چنین توصیف می فرماید: «کسانی که وقتی به آنان می گفتند: همه مردم برای حمله به شما اجتماع کرده اند؛ از آنها بترسید!، نه تنها از این سخن نمی ترسیدند، بلکه بر ایمانشان افزوده می شد؛ و می گفتند: خدا ما را کافی است؛ و او بهترین حامی ماست.

پس نه به لبخند دشمن باید دل بست و نه از اخم او باید ترسید؛ البته به یک شرط؛ به شرط آنکه اتحاد و الفت خود بر محور ایمان را حفظ کنیم.

عطش افشاگری و عطش قدرت؛ دو عامل مهم تفرقه

تا ما با هم هستیم، با افشاگری و پرده دری حرمت ها را از بین نمی بریم و به دلیل قدرت طلبی به جان یکدیگر نیفتاده ایم، دشمن کاری از پیش نمی برد. تفرقه و شکست ما از لحظه ای آغاز می گردد که گرفتار این دو خصلت زشت اخلاقی شویم؛ عطش افشاگری و عطش قدرت.

این هشدار بسیار تکان دهنده است که امام حسن عسکری علیه السلام به ما داده اند. یکی از شیعیان نامه ای به آن حضرت نوشت و با ارائه گزارشی از اختلافات و تفرقه میان خودی ها، اظهار نگرانی کرده و خواستار چاره جویی و رهنمود از سوی ایشان شد. امام حسن عسکری علیه السلام در پاسخ به وی نوشت: در نامه ات یادآوری کرده ای که شیعیان من در باره من اختلاف نظر پیدا کرده اند. آن حضرت سپس به این نکته اشاره می کنند که تمرّد برخی عالمانه و عامدانه است، و ریشه در حسادت دارد. آنگاه توصیه فرموده اند که: «إِیَّاکَ وَ الْإِذَاعَهَ وَ طَلَبَ الرِّئَاسَهِ فَإِنَّهُمَا یَدْعُوَانِ إِلَی الْهَلَکَهِ»؛ از افشاگری و ریاست طلبی بپرهیز که این دو مایه هلاکت و نابودی است.

انسان ها طبعاً کنجکاوند، و مایلند از پشت پرده ها آگاه شوند. وقتی افکار عمومی تشنه کسب اطلاعات هستند، کسانی هم پیدا خواهند شد که به رغم حرمت بیّن شرعی، قباحتِ آشکار اخلاقی، و ممنوعیتِ صریحِ قانونی، حتی اسرار نظام اسلامی را فدای منافع شخصی یا گروهی خود خواهند کرد.

از سوی دیگر، همه ما می دانیم، و به تجربه دیده ایم، که قدرت طلبی تا چه اندازه خطرناک و نابودکننده است. نه در زمان های دور، در همین تاریخ معاصر، نیز کسان فراوانی را می توان نام برد که، به ظاهر متدین و خدمتگزار بوده اند، اما آنگاه که مزه قدرت را چشیده اند، چگونه به سراشیبی سقوط افتاده اند، و البته زیان های جبران ناپذیری را هم به کشور و مردم وارد ساخته اند.

بی جهت نیست که امام صادق علیه السلام فرمود: مَلْعُونٌ مَنْ تَرَأَّسَ مَلْعُونٌ مَنْ هَمَّ بِهَا مَلْعُونٌ کُلُّ مَنْ حَدَّثَ بِهَا نَفْسَهُ»؛ مـلعـون است کسی که ریاست را به خود ببندد، ملعون است کسی که به آن همت گمارد، ملعون است کسی که به فکر آن باشد.

در نقطه مقابل، امام حسن عسکری(علیه السلام) خطاب به شیعیان دستور می داد که ضمن رعایت اخلاق، حتی با مخالفان فکری خویش. فرمود: در میان عشیره هایشان نماز بخوانید، در تشییع جنازه هایشان شرکت ورزید، از بیمارانشان عیادت کنید و حقوق آنان را بگزارید؛ زیرا هر گاه فردی از شما در دینَش پارسا و در گفتارش راستگو باشد و امانت را ادا کند و با مردم خوش خویی کند، گفته می شود: این، شیعه است، و این مرا شاد می سازد.


منبع:مهر

   #اجتماع #قرآن #امام حسن عسکری #هشدار #شورای نگهبان